ԵԱՀԿ-ն մեղմացնո՞ւմ է պահանջները. BBC Russian

BBC Russian-ի վերլուծաբան Մարկ Գրիգորյանն անդրադարձել է ԼՂ հակամարտության հարցում ԵԱՀԿ դիրքորոշման հավանական փոփոխութանը՝ ամփոփելով վերջին ժամանակաշրջանի իրադարձությունները։ Ըստ նրա հիմնական եզրակացության, հայ-ադրբեջանական հակամարտությամբ զբաղվող ԵԱՀԿ միջազգային միջնորդները չեն պնդում խնդրի կարգավորման փաստաթղթի ընդունումը:

Փոխարենը, տարածաշրջան այցելության ժամանակ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահները խոսեցին դիպուկահարների դուրս բերման անհրաժեշտության և մեխանիզմների մշակման մասին, որոնք կարող են նպաստել շփման գծում տեղ գտած միջադեպերի հետաքննությանը՝ ինչպես Լեռնային Ղարաբաղում, այպես էլ Հայաստանի և Ադրբեջանի սահմանին:

Հոդվածի հեղինակը հիշեցնում է, որ Ռուսաստանը, Միացյալ Նահանգներն և Ֆրանսիան ներկայացնող դիվանագետները գտնվում են Երևանում՝ ավարտելով չորսօրյա այցը, որի ընթացքում նրանք եղել են Բաքվում, ապա, հատելով սահմանը, այցելել են Ստեփանակերտ, որտեղ հանդիպել են Լեռնային Ղարաբաղի նախագահ Բակո Սահակյանի հետ: «Վերլուծաբանները նշում են, որ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահներ Իգոր Պոպովը, Ռոբերտ Բրադկեն և Ժակ ՖորԸ, հանդես գալով մամուլի ասուլիսներում, խուսափում էին հիշատակել այսպես կոչված Մադրիդյան սկզբունքները, որոնց հիման վրա մշակվել էր հակամարտության կարգավորման փաստաթուղթը:

Փոխարենը, նրանք խոսել են շփման գծից դիպուկահարների հեռացման, միջադեպերի հետաքննության համար մեխանիզմների մշակման և հակամարտող կողմերի քաղաքացիական հասարակությունների ներկայացուցիչների միջև կապերի վերսկսման անհրաժեշտության մասին:

Հոդվածի հեղինակ Մարկ Գրիգորյանը, հիշեցնելով, որ Ղարաբաղյան հակամարտությունն արդեն խլել է ավելի քան 25.000 մարդու կյանք և շարունակվում է ոչ մեկ տասնամյակ, նշել է, որ զինված հակամարտության ընթացքում անցյալ դարի 90-ականների սկզբներին մոտ մեկ միլիոն մարդ ստիպված է եղել փախչել իրենց տներից: Այն բանից հետո, երբ 1994 թ. մայիսին ստորագրվեց զինադադարի մասին համաձայնագիրը, Հայաստանի և Ադրբեջանի ղեկավարները փորձում էին Մինսկի խմբի օգնությամբ ելք գտնել փակուղուց, որում հայտնվել են հակամարտող կողմերը:

Մեկ քանի անգամ նրանք բառացիորեն եղել են կարգավորման մասին համաձայնագրի ստորագրման եզրին, սակայն բոլոր փորձերը անհաջող ավարտ են ունեցել:

Ադրբեջանի և Հայաստանի նախագահների վերջին հանդիպումը տեղի ունեցավ մեկ տարի առաջ Կազանում: Ակնկալիքները շատ էին. ենթադրվում էր, որ Ռուսաստանի նախագահ Դմիտրի Մեդվեդևի ներկայությամբ Սերժ Սարգսյանը և Իլհամ Ալիևը կարող էին ստորագրել ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման հիմնարար սկզբունքները մասին համաձայնագիր: Դա տեղի չունեցավ:

Փորձագետները հակված են հավատալու, որ կազանյան հանդիպումը կարող էր լինել վերջինը, որի ընթացքում քննարկվել է չորս տարիների բանակցությունների և քննարկումների արդյունք դարձած փաստաթուղթը, իսկ միջնորդները փորձում են ժամանակ շահել հակամարտության կարգավորման նոր հնարավորություններ գտնելու համար:

«Մադրիդյան սկզբունքների սահմանումը բացակայում է բարձր մակարդակով արված վեջին հայտարարություններում», - նշում է ադրբեջանացի վերլուծաբան Ռասիմ Մուսաբեկովը, - «Կա բառացիորեն երկու-երեք հարց, որոնց վրա էլ հիմնվել են բանակցությունները. չգտնելով լուծումներ՝ հակամարտության կարգավորման գործընթացում առաջ շարժվել հնարավոր չէ. Դա ակնհայտ է»:

Հայ քաղաքագետ, Կովկասի ինստիտուտի փոխտնօրեն Սերգեյ Մինասյանն ընդհանուր առմամբ համաձայն է ադրբեջանցի իր գործընկերոջ հետ:

«Մինսկի խումբն այժմ անցնելու է Մադրիդյան սկզբունքների հարթման փորձերից հակամարտության գոտում հրադադարի ռեժիմը պահպանելուն»:

Նշելով, որ համաձայնության ստորագրմանը հասնել չհաջողվեց՝ Մինասյանը շարունակում է. «Իսկ ներկայիս պայմաններում Մինսկի խմբին հարկավոր է փորձել միջազգային հանրությանն ազատել այն «գլխացավից», որի պատճառը շփման գծի միջադեպերն են, դիպուկահարների գործողությունները և այլն»:

Սակայն դա կարող է միայն կարճաժամկետ էֆեկտ ունենալ: «Հույս ունենալ, որ, օգտագործելով որոշակի մեխանիզմներ, կարելի է ամբողջովին արգելափակել ռազմական գործեղությունների վերսկսման ռիսկերը և վտանգները, ուտոպիա է», - ասում է Մուսաբեկովը: Հոդվածագիրը նշում է, որ պաշտոնական Բաքուն հայտարարել է, որ չի ճանաչելու հուլիսի 19-ի նախագահականընտրությունների արդյունքները: Միջազգային հանրությունը այս հարցում համերաշխ է Ադրբեջանին:

Սակայն, Սերգեյ Մինասյանը կարծում է, որ այս ընտրությունները չպետք ազդեն հակամարտության կարգավորման վրա:

«Նախագահական ընտրությունները Լեռնային Ղարաբաղում չեն ազդի հակամարտության լարվածությոան վրա, քանի որ դա կարող է հանգեցնել լայնածավալ պատերազմի, իսկ Ադրբեջանը չի կարող պատերազմ սկսել Լեռնային Ղարաբաղում ընտրությունների պատճառով», - ասում է վերլուծաբանը:

Իսկ պատերազմը, ըստ Մինասյանի, հնարավոր չէ. « Այժմ կողմերի միջև հաստատվել է ռազմական և ռազմաքաղաքական հավասարակշռություն:

Կարևոր է նաև միջազգային հանրության դիրքորոշումը, որը պատերազմ չի ցանկանում: Հետևաբար, ընտրությունները չեն ազդի հակամարտության լարվածության վրա»:

Հոդվածագիրը նշում է, որ շփման գծում իրավիճակի լուրջ սրումը արձանագրվել է հունիսի սկզբին: Ակտիվ փոխհրաձգության ընթացքում զոհվել է ավելի քան երեսուն մարդ, իսկ կողմերը միմյանց մեղադրեցին զինադադարը խախտելու մեջ:

Այդ պահին Կովկասում գտնվող ԱՄՆ պետքարտուղար Հիլարի Քլինթոնը դատապարտել էր բռնությունը և ընդգծել, որ հակամարտությունը կարող է լուծվել միայն խաղաղ ճանապարհով:

Քլինթոնից հետո տարածաշրջան այցելեց ԵԱՀԿ գործող նախագահ, Իռլանդիայի արտաքին գործերի Իմոն Գիլմորը: Հուլիսի սկզբին Ադրբեջան և Հայաստան այցելեց Եվրոպական խորհրդի նախագահ Հերման վան Ռոմպեյը, իսկ ընդամենը մի քանի օր հետո Մինսկի խմբին գրեթե զուգահեռ Բաքվում և Երևանում էր գտնվում ԵԱՀԿ գլխավոր քարտուղար է եղել Լամբերտո Զանյերը:

Նրանք բոլորն էլ հայտարարել են, որ ղարաբաղյան հակամարտությունը չի կարող լուծվել ռազմական ճանապարհով: