ՀՀ փոխվարչապետը անդրադարձել է տեղական համայնքների բյուջեների խնդիրներին

ՀՀ փոխվարչապետ, տարածքային կառավարման նախարար Արմեն Գևորգյանը ելույթ է ունեցել ՀՀ վերահսկիչ պալատի 2011թ.-ի տարեկան հաշվետվության քննարկման ժամանակ:

Ելույթի ժամանակ Ա. Գևորգյանն անդրադարձել է Վերահսկիչ պալատի 2011թ.-ի տարեկան հաշվետվության գույքահարկի, հողի հարկի, տեղական տուրքի և հողային պաշարների բաժնին: Ա. Գևորգյանը նշել է, որ համայնքային բյուջեների եկամտային մաս կազմող գույքահարկն ու հողի հարկը մինչև 2006 թվականը ամրացված են եղել համայնքային բյուջեներին, սակայն դրանց հաշվարկային բազաների վարման, հարկային վարչարարության ամբողջական պատասխանատվությունը եղել է տեղական ինքնակառավարման մարմինների լիազորությունից դուրս։ Միայն 2006 թվականից սկսած, փուլ առ փուլ, սկզբում քաղաքային, հետագայում նաև գյուղական համայնքներին են փոխանցվել գույքահարկի, այնուհետ նաև հողի հարկի հաշվարկային բազաները։ 2010 թվականին ընդունված օրենքների արդյունքում հողի հարկն ու գույքահարկը սահմանվեցին որպես տեղական հարկեր, իսկ դրանց հավաքագրման լիազորությունները որպես տեղական ինքնակառավարման մարմնի պարտադիր լիազորություն։

Նա նշել է, որ գաղտնիք չէ այն փաստը, որ սկսած 1996 թվականից տեղական հարկերի գծով, ամենատարբեր պատճառներով, առաջացել են զգալի ապառքներ, համապատասխանաբար հաշվեգրվել են նաև տույժեր ու տուգանքներ։ Այդ երևույթը նաև որոշակի պարտքերի ձևավորման պատճառ է հանդիսացել, հատկապես մտահոգիչ էին նախորդ տարիներին աշխատավարձի գծով ձևավորված պարտքերի ծավալները, որոնք 2008 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ կազմել է շուրջ 2.3 մլրդ դրամ։

Ձեռնարկված միջոցառումների արդյունքում, արդեն 2008թ.-ից համայնքների բյուջեների սեփական եկամուտները յուրաքանչյուր տարվա կտրվածքով աճել են: 2011թ. աճողականը 2007թ.-ի նկատմամբ կազմել է 44.1%, ինչը բացարձակ թվով կազմում է 7,6 մլրդ դրամ: Այս առաջխաղացումը հնարավորություն է տվել նշանակալի հաջողությունների հասնել նաև համայնքային աշխատողների աշխատավարձերի մարելու հարցում 2.3 մլրդ դրամից (2008 թ.) ներկայիս պարտքը կազմում է 128.8 մլն դրամ:

Ա. Գևորգյանը նշել է, որ ապառքների նկատմամբ տարվող աշխատանքը առանձնահատուկ է, այստեղ համայնքներին կառավարությունը օգնում է և՛ ուղղակի, և՛ անուղղակի: Մի կողմից 2006 թ.-ից համայնքներին փոխանցված ոչ լիարժեք բազաները, մյուս կողմից դատական մարմինների կողմից կիրառվող հայցային վաղեմությունը անհաղթահարելի խոչընդոտ էին տեղերում հարկային արդյունավետ վարչարարության համար։

Արդյունքում 2008 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ հողի հարկի ու գույքահարկի մասով կուտակված ապառքները տույժ տուգանքների հետ միասին կազմել են 31.1 մլրդ դրամ: Այդ իրականությունն էր, որ կառավարության համար հիմք հանդիսացավ համաձայնել ՀՀ ԱԺ պատգամավորների նախաձեռնության հետ 2009 և 2010 թվականներին հողի հարկի արտոնություններ սահմանելու մասով։ Դրա արդյունքում հնարավոր դարձավ համայնքային բյուջեներ կանխիկ մուտքագրել շուրջ 2,8 մլրդ դրամ, արտոնել այդ գումարների համար հաշվարկված 2,1 մլրդ դրամ տույժեր ու տուգանքներ: Այդ օրենքի շրջանակներում ընձեռված հնարավորությունից օգտվել են հազարավոր քաղաքացիներ։

Խոսելով վարձավճարների մասին՝ Ա. Գևորգյանը նշել է, որ գյուղերում աշխատող գործընկերները գիտեն, որ բնակիչների մեծ մասը, օրինակ փաստացի օգտվելով արոտներից, իրականում համապատասխան ձևակերպումներ չեն կատարել, հատկապես, որ ձևակերպման ծախսերը ավելի մեծ էին քան վարձավճարը:

Այդ իսկ պատճառով կառավարությունը սահմանեց արոտավայրերի վարձակալության նոր կարգ, ինչը էապես հեշտացրեց գործընթացը ու կրճատեց վճարների չափը։ Այդ կարգը գործում է 2010 թվականից։ Կարգի ընդունումից հետո նկատվում է գույքի վարձակալության դիմաց գանձվող գումարների աճ։ Այսպես 2011թ.-ին 2010թ. նկատմամբ աճել է 19.2%ով կամ 413,453 հազ. դրամով:

Ելույթի վերջում Ա. Գևորգյանը նշել է, որ վերոնշյալում ասվածը չի նշանակում, որ բոլոր խնդիրները լուծված են: «Դեռ առկա են բազմաթիվ թերություններ ու բացթողումներ, և մենք պետք է հիշենք մի քանի պարզ հանգամանք. այսօր ունենք 915 համայնք, որտեղ իրավիճակը տարբերվում է մեկը մյուսից, իսկ օրենսդրական դաշտի կարգավորումները ընդամենը 3-4 տարվա պատմություն ունեն։ Մեր հիմնական խնդիրը շարունակում է մնալ վարչարարությունը և օրենսդրական դաշտի հետագա կատարելագործումը»,- ասել է Ա. Գևորգյանը։