Հոկտեմբերի 22-ին վախճանվեց մեծանուն հայ կոմպոզիտոր Կոմիտասը

Վերջին լուրեր 22 Հոկտեմբեր, 2012 4:17

1935 թվականի հոկտեմբերի 22-ին Փարիզում վախճանվեց մեծանուն հայ կոմպոզիտոր Կոմիտասը (Սողոմոն Սողոմոնյան), աճյունը փոխադրվեց Երևան 1936 թվականին:

Սողոմոն Գևորգի Սողոմոնյանը` նույն ինքը Կոմիտասը ծնվել է 1869 թվականի Սեպտեմբեր 26-ին (հոկտեմբերի 8-ին) Թուրքիայի Քյոթահիա քաղաքում, թուրքախոս երաժշտասեր ընտանիքում: Հանճարեղ Կոմիտասի մեկ ամյակը չի բոլորում, երբ նա զրկվում է մորից, իսկ տաս տարեկանում կորցնում է հորը: Այսպիոսվ մինչև 1881 թվականը նա ապրում է տատի հետ:

Փոքրիկ Սողոմոնի կյանքը շրջադարձորեն փոխվում է երբ, տեղի հայկական թեմի առաջնորդը գնում է Էջմիածին եպիսկոպոս օծվելու համար։ Վեհափառ հայրապետը պատվիրում է վերջինիս' իր Էջմիածին բերել մի որբ երեխա Էջմիածնի վանքում կրթություն ստանալու նպատակով: Մեկնելով Էջմիածին ու անգամ մեկ բառ չկապելով հայերեն' Կոմիտասն իր անզուգական երգեցողությամբ այնպես է գերում կաթողիկոսին, որ 20 թեկնածուներից հենց նրան է բախտ վիճակվում ընդունվել վանք: Հենց այդ պահից էլ սկսվում է փոքրիկ Սողոմոնի ուղին դեպի հոգևոր աշխարհ:

1890-ին նա դառնում է սարկավագ, իսկ 1893 - ին Կոմիտասն ավարտում է Գևորգյան ճեմարանը: Նրան շնորհվում է աբեղայի աստիճան և տրվում 7-րդ դարի նշանավոր բանաստեղծ, շարականների հեղինակ Կոմիտաս կաթողիկոսի անունը։ Ճեմարանում Կոմիտասը նշանակվում է երաժշտության ուսուցիչ։

1895 թ. նրան շնորհվում է վարդապետի աստիճան; նույն թվականի աշնանը նա մեկնում է Թիֆլիս՝ ուսումառությունը շարունակելու երաժշտական ուսումնարանում։ Այդուհանդերձ' հանդիպելով Պետերբուրգի կոնսերվատորիայում կրթություն ստացած կոմպոզիտոր Մակար Եկմալյանին որոշում է կայացնում վերջինիս մոտ հարմոնիայի դասընթացներ անցնել:

1899-ին Կոմիտասը ղեկավարելով Էջմիածնի տղամարդկանց բազմաձայն երգչախումբը' ձեռնամուխ է լինում շրջագայել երկրի բոլոր շրջանները, գյուղերը բազմաբնույթ ժողովրդական երգեր և պարեր գտնելու նպատակով: Արդյունքում նա հավքում մոտ 3000 երգ, որոնց մեծ մասը գործիքավորում է երգչախմբով երգելու համար: Սակայն Կոմիտասի անքակտելի գլուխգործոցն իր անզուգական պատարագն է, որը մինչ այսօր իր ուրույն տեղն ունի հայ եկեղեցու ծիսակատարության մեջ։ Պատարագի սկսել է մշակել 1892 թվականին, բայց այն ցավոք մնաց անավարտ. պատճառը աշխարհը ցնցած Առաջին Համաշխարհային Պատերազմն էր։

Կոմիտասի «Պատարագը» առաջին անգամ հրատարակվել է 1933 թվականին՝ Փարիզում և ձայնագրվել 1988 թվականին՝ Երևանում։ Հատկանշականն այն է, որ Կոմիտասն առաջին հայազգի կոմպոզիտորն էր, ով ընդունվեց Միջազգային Երաժշտական Ընկերություն։ Նա բազմաթիվ դասախոսություններով ու կատարումներով էր հանդես գալիս Եվրոպայում, Թուրքիայում և Եգիպտոսում, ներկայացնելով մինչ այդ անճանաչ մաքրամաքուր հայկական երաժշտությունը։ 1910-ից հետո նա ապրել և աշխատել է Պոլսում։ Այնտեղ հիմնել է «Գուսան» երգչախումբը, որին անդամակցում էր 300 մարդ:

1915-ի ապրիլի 24-ին արնախում երիտթուրքը սրեց իր յաթաղանը` սկսվեց Հայոց Մեծ Եղեռնը. Կոմիտասը և այլ անվանի հայ մտավորականներ ձերբակալվեցին և խոշտանգումների ենթարկվելով` հարկադրաբար աքսորի ճամփան բռնեցին դեպի Արաբիայի անապատները։ Ի շնորհիվ թուրք բանաստեղծ Էմին Յարդաքուլի և ամերիկյան դեսպան Հենրի Մորգենթաուի միջամտության` Կոմիտասին հաջողվում է մազապուրծ լինել անդառնալի մահվան դատավճռից: Ցավոք նրա հավաքած նյութերի մի մասը ոչնչացվել էր ջարդերի ժամանակ, դրանք այդպես էլ չհաջողվեց վերականգնել. ավելին` ականատես լինելով անպատիժ թուրքի դիվային վայրագություններին` մեծանուն կոմպոզիտորը խելագարվում և 1935 թ. մահանում է Փարիզի հոգեբուժական կլինիկաներից մեկում: 1950-ական թվականներին իր ձեռագրերը նույնպես փոխադրվեցին Փարիզից Երևան։ Այսօր Երևանի երաժշտական Կոնսերվատորիան կրում է Կոմիտասի անունը։

Մեծանուն հայորդի՜, դու եղել ես, կաս ու կմնաս մեր հոգու լույսը երկնային, իսկ քո մեղեդիներն առհավաետ կշարունակեն մաքառել մեր սրտերը, կյանքը հույս պարգևելով: