«Բա տեսա՞ք, որ մեծերի կռվին խառնվում ենք՝ ինչ ա լինում․ եկեք էլ երբեք չխառնվենք»․ Սուրեն Սարգսյանը մեջբերել է Սիրադեղյանի խոսքերը

Իհարկե, նրա շատ հետևորդներ համոզված կլինեն, որ Վանոյի մտքերը անքննելի են ու «ինձ նման ոչնչությունը պետք ա իրեն իրավունք չվերապահի քննադատել անքննելին»։ Բայց ես պետք ա ունենամ էդ համարձակությունը, քանի որ հնչած «միտքը» դրա կրողների կողմից դարձել ա իմ պետության՝ Հայաստանի, արտաքին քաղաքականության հիմնաքարերից մեկը ու վտանգի տակ ա դնում նրա ապագան։ Ընդ որում, որպես հակադարձում, կբերեմ ընդամենը չոր ՓԱՍՏԵՐ, իսկ դրանց վերլուծությունը, ինձնից բացի, թող մյուսներն անեն։

 

Մինչև Առաջին համաշխարհային պատերազմը 1821-78թթ․ «մեծ շահերի բախման ասպարեզում» (մեծ պետությունների շահերի բախման արդյունքներով) Օսմանյան կայսրությունից անկախացան Հունաստանը, Սերբիան,Ռումինիան և Բուլղարիան։ Դրանք երկրներ էին, որոնք որոշեցին պայքարել իրենց լինելու, ինքնության ու անկախության համար։ Հայերն, իհարկե, որոշել էին էդ կոնֆլիկտներից հեռու մնան, որ «ոտքի տակ չընկնեն»։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի արդյունքներով («մեծ շահերի բախման ասպարեզում») պայքարեցին ու անկախություն ստացան, միջազգային քարտեզի վրա առաջացան այնպիսի պետություններ, ինչպիսիք են Չեխոսլովակիան, Հունգարիան, Լեհաստանը, Ֆինլանդիան, Լիտվան, Լատվիան, Էստոնիան, Իրաքը, Սիրիան, Պաղեստինը, Հորդանանը։ Հայերս, իհարկե, էս քաղաքական «մտքով» առաջնորդվելով որոշեցինք չխառնվել «մեծերի կռվին» ու ցեղասպանվեցինք։

 

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի արդյունքներով («մեծ շահերի բախման ասպարեզում») պայքարեցին ու անկախություն ստացան այնպիսի պետություններ, ինչպիսիք են Իսրայելը, Հնդկաստանը և այլն։

 

Ու հիմա, երկու դար անցնելով սրա միջով, «չխառնվելու», սեփական շահերը առաջ չքաշելու հետևանքով ցեղասպանվելով, ոչնչանալով, հասել ենք 21-րդ դար՝ թույլ, անօգնական ու էլի հնչում ա միտք, թե բերեք չխառնվենք, որ ոտքի տակ չընկնենք։ Մինչդեռ հենց չպայքարելը, չխառնվելն ու որևէ կողմ չլինելն ա բերել նրան, որ կարևոր գործոնից վերածվել ենք էդ թույլին ու անօգնականին։ Թուրքերը մեզնից լավ են մեզ ճանաչում, քանի որ իրենց իրականացրած ցեղասպանությունն արդարացնելու նպատակով մեր մեջ միտք են գցել, թե «դուք մեր կոնֆլիկտին խառնվեցիք ռուսների կողմից, դրա համար ցեղասպանվեցիք»։ Իհարկե, դա ամբողջությամբ համահունչ ա աշխարհին նայելու մեր կերպին ու մտածողությանը ու մեծ ախորժակով կերել «ենք» այն ու մինչև հիմա էլ մեծ ախորժակով ծամում «ենք»։ Էդ միտքն ա, որ էսօր էլ որոշ հարթ ուղեղով գործիչների ստիպում ա կրկնել․ «բա տեսա՞ք, որ մեծերի կռվին խառնվում ենք՝ ինչ ա լինում․ եկեք էլ երբեք չխառնվենք»։ Ու հենց էդ մտքով ա, որ ապագայում տեղի ունեցող որևէ փոփոխություն հերթական անգամ մեր հաշվին ա լինելու։

Հակառակը՝ պետք ա պայքարել ու փոխել էս կարծրատիպը, բարձր հայտարարել մեր շահերի մասին ու պայքարել դրանց համար, այլապես նման կարծրատիպերն ամեն անգամ նոր աղետի են հանգեցնում մեզ»։