«Իշխող թիմի մեջ կա անհանգստություն, որ ընդհանուր զարգացումները, միտումներն իրենց դեմ են». «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Արդեն պատմություն է Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակի 110-րդ տարելիցը, բայց քննարկումները՝ մեզ համար կարևոր հարցի շուրջ իշխանության որդեգրած քաղաքականության մասին, շարունակվում են: Քաղաքական վերլուծաբան Ռուբեն Մարգարյանն ասում է՝ եթե հետ գնանք մինչ Նիկոլ Փաշինյանի իշխանության գալը, որոշ հատվածներ կային, որոնք կարծում էին՝ չարժե այդքան շատ խոսել Ցեղասպանության մասին: «Բայց դա ավելի շատ մոդայիկ, ժամանակակից լինելու ինչ-որ արտահայտության ձև էր: Դա գերակշռող չէր, բնականաբար, քաղաքական գիծ չէր դառնում, որովհետև բոլոր նախորդ իշխանությունները, մի քիչ շատ, մի քիչ ավելի քիչ, բայց առաջ էին տանում Ցեղասպանության ճանաչման օրակարգը: Բացատրությունն էլ շատ պարզ էր, որ դա մեզ պետք է՝ որպես անվտանգության երաշխավորության բաղկացուցիչ մաս ու ևս մի երաշխիք, որ չի կրկնվի: Հիմնականում քաղաքական իմաստով սա է խնդիրը, որ Թուրքիան միշտ մի քիչ ճնշված վիճակում էր միջազգային հանրության կողմից: Պարբերաբար այդ թեման արծարծելով՝ հասնում էին նրան, որ տարբեր երկրներ ճանաչում էին Ցեղասպանությունը: Այսօրվա վիճակով Փաշինյանը մի քիչ ավելի շատ է զարգացրել այդ թեզը, դարձրել այն արտաքին քաղաքական, որովհետև դա մտնում է իր այն կոնցեպտի մեջ, որ Հայաստանը պետք է լինի Թուրքիայի ու Ադրբեջանի հավատարիմ բարեկամը և այլն, փոխի արտաքին քաղաքականության վեկտորը, որ ամեն ինչում մեղավոր են ռուսները: Ցեղասպանության հարցն էլ է դրա հետ կապում, ասում՝ ինչո՞ւ 1939 թվականին ռուսները չէին ճանաչում, իսկ 1953 թվականին ճանաչեցին: Չնայած նույն Փաշինյանը լավ գիտի, որ Ցեղասպանության եզրույթը 1939 թվականին չկար, որ Ցեղասպանությունը ճանաչող բոլոր երկրներն էլ, բնականաբար, իրենց շահերից են ելնում, ուղղակի պետք է այդ հարցը միշտ «տաք» պահել, բարձրացնել: Ռուսաստանը, Միացյալ Նահանգները և շատ այլ երկրներ ճանաչել են Հայոց ցեղասպանությունը, որովհետև այդ հարցը եղել է օրակարգում, և երբ հարմար պահ է եղել, ճանաչել են: Ոչ մի արտառոց բան չկա, որ մեկը ճանաչել է 1950, մյուսը՝ 1960 թվականին»,-«Փաստի» հետ զրույցում ասում է Մարգարյանը:

Նշում է՝ Փաշինյանն այս ամենը շատ լավ է հասկանում, բայց այս ամենը նրա արտաքին քաղաքականության ծիրի մեջ է՝ հնարավորինս գոհացնել Թուրքիային և Ադրբեջանին, որ իրեն հանգիստ թողնեն: «Այսինքն, այդ հարցը չշեշտադրել, փորձել կասկածի հատիկներ գցել հասարակության մեջ, որ բոլորը սկսեն մտածել, թե ո՞վ է մեղավոր և այլն: Ամեն ինչ կախված է մարդուց, եթե ցանկանաս ինչ-որ հարցերում միշտ մեղադրել ուրիշներին, կարող ես մեղադրել: Սա է իր գիծն ու նպատակը: Միշտ նեղանում են, ասում, որ չեն ուրանում Ցեղասպանությունը, նեղացած կեցվածք ընդունում: Ճիշտ են ասում՝ այս պահին չեն ուրանում, չեն ասում՝ չի եղել: Բայց իրենց հետագիծը նայելով՝ նույնն Արցախի մասով էր տեղի ունենում: Ամբիոնից Նիկոլը գոռում էր՝ ինձ մեղադրում են Արցախը հանձնելու մեջ, ինչպե՞ս կարող են այդ հարցում ինձ մեղադրել: Հետո Արցախը հանձնեց, պրծավ, ասում է՝ ոչինչ չեմ բանակցել, ընդհանրապես տեղյակ չեմ եղել, թե ինչ է եղել: Սրանք իր խոսքերն են , երբ իրեն մեղադրում էին: Այս գծի մեջ են: Բայց, ի տարբերություն Արցախի, հույս, վստահություն ունենանք, որ այս հարցում այդ գիծը մինչև վերջ չի շարունակվի, հասարակությունը թույլ չի տա, որ այդ գիծը հասնի նույն հանգրվանին, ինչ եղավ Արցախի հետ»,-ընդգծում է մեր զրուցակիցը:

Նիկոլ Փաշինյանը և նրա թիմը հարվածում են ազգն իրար կապող երկու սյուներին՝ Արցախյան հիմնահարցին, որ վերադարձրեց հաղթանակելու մեր ձգտումը, և Հայոց ցեղասպանության հարցին, երբ ցավը և «այլևս երբեքի» գաղափարը մեզ միավորեց: «Ինչո՞վ են կարևոր այդ երկու կետերը:

Դրանք Հայաստանի պետականության հիմքում, ինքնության մեջ դրված կարևորագույն հարցերն են, որոնցով նաև կշիռ ունեինք միջազգային հանրությունում, բեմահարթակում: Մինչև Նիկոլի սիրած «ոչ բռնի հեղափոխությունը» Հայաստանը գործոն էր, ու Հայաստանի հետ հաշվի էին նստում, Հայաստանին օգնում էին, այդ երկու գործոնն էր հիմքում՝ Արցախի և Ցեղասպանության ճանաչման հարցերը: Դա կապիտալիզացվում էր, Հայաստանին հուսալի գործընկեր համարելով՝ նախագծեր էին իրականացվում: Օրինակ՝ Իրան-Հայաստան գազամուղը, Նիկոլենք կերազեին նման մի գործարք անել, բացի ասֆալտապատումից: Դա անուղղակի հետևանք է, որ պետությանդ հարգում են, պետությունդ կշիռ ունի: Դրա համար նման մեծ նախագծեր էին անում, ոչ թե, ասենք, լուսավորություն անցկացնում փողոցում և գլուխ գովում: Հիմա պետությունը թուլացել է, այդ երկու գործոններից իրենք, այսպես ասած, հրաժարվում են, ուզում են Հայաստանը դարձնել ինչ-որ միջանկյալ պետություն Թուրքիայի և Ադրբեջանի արանքում: Այս է պատճառը, որ փորձում են այս երկու հարցերը չեզոքացնել: Ընդ որում, հիշեցնենք, որ այս երկու հարցերը հնարովի հարցեր չեն: Օրերս ասացին, որ Թրամփը Ցեղասպանությունը կոչել է Մեծ եղեռն և այլն, Պուտինը ոչինչ չի ասել: Բայց նույն այդ մարդիկ ոչինչ չեն ասում այն մասին, որ 2015 թվականին և՛ Պուտինն է եկել Հայաստան, և՛ Օլանդը Ֆրանսիայից, և՛ Սերբիայի նախագահը, և՛ բազմաթիվ երկրների ղեկավարներ: Սա վկայությունն է պետության հեղինակության, կշռի, բացվող հնարավորությունների: Իսկ հիմա դրա մասին խոսելն ուղղակի ծիծաղելի է»,-հավելում է վերլուծաբանը:

Վերջին շրջանում ականատես ենք լինում, թե ինչպես են տեղի տալիս իշխանության ներկայացուցիչների նյարդերն այդ թեմաներն արծարծելիս: Իսկ գուցե հիմքում երկրում տեղի ունեցող քաղաքական գործընթացնե՞րն են, օրինակ՝ Գյումրիում և Փարաքարում փաստացի իշխանական ղեկավար չունենալու փաստը և այն հավաստումը, որ աստիճանաբար էլ ավելի են կորցնում իրենց՝ առանց այդ էլ փոքր ընտրազանգվածը: «Թալանը հետ բերելու և նախկիններին պատժելու» թեզն այլևս չի ազդում հանրության լայն զանգվածների վրա: «Հերթական ընտրությունները 2026 թվականին են, ու դեռ հարց է, թե մինչ դա ինչ զարգացումներ կլինեն՝ կախված ընդդիմության գործելակերպից, միջազգային իրավիճակից և այլն: Բնական է, որ իշխող թիմի մեջ կա անհանգստություն, որն օբյեկտիվ տվյալների վրա է հիմնվում: Երևանում Տիգրան Ավինյանը մի կերպ դարձավ քաղաքապետ, Գյումրիում դա չկարողացան անել, ավելի վաղ Վանաձորում չկարողացան նույնն անել, ընտրված քաղաքապետը հայտնվեց բանտում, Սյունիքում ընդդիմադիր հակումներ ունեցող քաղաքապետեր են հիմնականում: Սրան գումարենք վերջին տարիների իրադարձությունները՝ ամենակարևորից՝ Արցախի կորստից սկսյալ, վերջացրած ամենապարզ թանկացումներով: Բնականաբար, հասկանում են, որ վիճակը լավ չէ: Դրանով են բացատրվում իրենց կտրուկ արձագանքները բոլոր հարցերին: Եթե դիտարկենք Փաշինյանի արձագանքը, այն բավականին հետաքրքիր է: Վերջերս նա շատ ակտիվ է և խոսում է բոլոր թեմաներով՝ սկսած նրանից, թե ով պետք է երեխաներին դաստիարակի, ինչպես պետք է հարստանալ, ինչից ասես խոսում է: Փակ միջոցառումներ է անցկացնում իր կողմնակիցների հետ, չգիտես ինչու՝ «Կրթվելը նորաձև է» միջոցառումները փակ են: Դա ցույց է տալիս, որ չեն ուզում շատ պատասխանատու բաներ ասել: Կարծես նա էլ է անհանգիստ, ուզում է ինչ-որ բան արած լինել: Կարծում եմ, որ դա թիմի վրա էլ է ազդում: Օբյեկտիվ պայմաններում իրենց դժվար է լինելու վերարտադրվել՝ անկախ նրանից՝ ընտրություններով, թե ընտրություններից առաջ հնարավոր գործընթացներով»,-ասում է մեր զրուցակիցը:

Արդյոք սրան գումարվո՞ւմ է նաև ճնշումը դրսից: «Ընդհանուր իրավիճակն է ազդում: Իրենց թեզերը քայքայվում են, երբ առճակատումը շատ ուժեղ է, իրենց ավելի հեշտ է խաղալ: Օրինակ՝ հակառուսականության թեման այդքան զարգացվում էր, հիմա տեսնում են, որ Ամերիկան և Ռուսաստանը փորձում են իրար հետ լուծումներ գտնել, այսինքն՝ չեն կարող հույսը դնել նրա վրա, որ ամբողջ Արևմուտքը կանգնած է Փաշինյանի թիկունքին զուտ նրա համար, որ նա և իր թիմը հակառուսականության գծի վրա են, ՀԱՊԿ-ի դեմ գործողություններ է անում, սիրաշահում եվրոպացիներին: Տեսնում է, որ դա արդեն ազդեցություն չունի, Վաշինգտոնի և Մոսկվայի միջև երկխոսությունն ազդում է աշխարհաքաղաքական պրոցեսների վրա: Դա էլ է խարխլում իրենց դիրքերը, հենարանը: Գիտենք, որ իրենց ամենահիմնական հենարաններից մեկը «սորոսականությունն է»: Զգում ենք, որ այդ թևն էլ է թուլացել: Մարդկանց վերաբերմունքն է փոխվում, որովհետև տեսնում են, որ խոսքերի տակ ոչինչ չկա, միայն երկիրն է թուլանում: Իրենց մոտ կա այն անհանգստությունը, որ ընդհանուր զարգացումները, միտումներն իրենց դեմ են»,-եզրափակում է Ռուբեն Մարգարյանը:

ԼՈՒՍԻՆԵ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ