Ուկրաինայի նախկին վարչապետը վերադարձրել է լեհական պետական պարգևը

Ուկրաինայի նախկին վարչապետ Վլադիմիր Գրոյսմանը սոցիալական ցանցի իր էջում կատարած գրառմամբ տեղեկացրել է 2011 թվականին իրեն շնորհված լեհական պետական պարգևը հետ վերադարձնելու որոշման մասին՝ շեշտելով այդ քայլի քաղաքական ու խորհրդանշական նշանակությունը։

Նախկին վարչապետը հայտնել է, որ 2011 թվականին, երբ զբաղեցնում էր Վիննիցայի քաղաքապետի պաշտոնը, ուկրաինական և լեհական քաղաքների միջև տարածաշրջանային փոխգործակցության ընդլայնման համար արժանացել է Լեհաստանի Հանրապետության Արժանիքների շքանշանի Ասպետական խաչին։ Նրա խոսքով՝ այս պարգևն իր համար ունի անձնական կարևորություն, ուստի դրանից հրաժարվելու քայլը նույնպես կրում է անձնական բնույթ։

Գրոյսմանը պարզաբանել է, որ շքանշանը հետ է հանձնում Ուկրաինայի ու նախագահ Վլադիմիր Զելենսկու հետ համերաշխություն հայտնելու նպատակով՝ միաժամանակ հավելելով, որ իր արարքը չի նշանակում անհարգալից վերաբերմունք լեհ ժողովրդի հանդեպ։ Ընդհակառակը, նա իր խորին հարգանքն ու երախտագիտությունն է հայտնել Լեհաստանին և նրա միլիոնավոր քաղաքացիներին, ովքեր փետրվարի 24-ից հետո սատարել են ուկրաինացիներին ու հյուրընկալել փախստականներին։

Նախկին պաշտոնյան նշել է, որ յուրաքանչյուր ազգ ունի սեփական պատմությունն ու հերոսների հիշատակը պահպանելու սրբազան իրավունք, ինչը վերաբերում է թե՛ Ուկրաինային, թե՛ Լեհաստանին։ Նա նկատել է, որ հարևան պետությունների միջև անցյալի ընկալման տարբերությունները բնական են, սակայն պատմությունը չի կարող գերակայել ընդհանուր ապագայի նկատմամբ։ Նրա համոզմամբ՝ շարունակվող պատերազմի պայմաններում առաջնայինը Ռուսաստանին դիմակայելն է, այլ ոչ թե դաշնակիցների պատմական վեճերը, քանի որ այդ հարցերի շուրջ երկարատև տարաձայնությունները ձեռնտու են Մոսկվային և շեղում են երկու երկրներին համատեղ ռազմավարությունից։

Գրոյսմանը նաև մեջբերել է Ուինսթոն Չերչիլի այն խոսքը, որ «անցյալի հետ հակամարտությունը կարող է հանգեցնել ապագայի կորստին»՝ դրանով իսկ ընդգծելով ուկրաինա-լեհական դաշինքի ռազմավարական կարևորությունը։ Իր խոսքի վերջում նա հավաստիացրել է, որ չնայած պարգևի վերադարձին, հարգանքը լեհ ժողովրդի նկատմամբ մնում է անփոփոխ, իսկ երկկողմ հարաբերությունները խարսխված են ընդհանուր անվտանգության, ազատության և եվրոպական ապագայի վրա։

Ավելի վաղ հայտնի էր դարձել, որ լեհական Սպիտակ արծվի շքանշանից հրաժարվել են դրանով պարգևատրված Ուկրաինայի բոլոր նախագահները։ Նշվում էր նաև ուկրաինացի այլ պաշտոնյաների, այդ թվում՝ Զելենսկու գրասենյակի ղեկավար Կիրիլ Բուդանովի կողմից նմանատիպ քայլի դիմելու մասին։

Դրանից առաջ Լեհաստանի նախագահ Կարոլ Նավրոցկին հայտարարել էր Վլադիմիր Զելենսկուն Սպիտակ Արծվի շքանշանից զրկելու որոշման մասին։ Պատճառ էր հանդիսացել Կիևի կողմից զորամասերից մեկին Ուկրաինական ապստամբական բանակի (ՈւՊԱ) պատվավոր անվանումը շնորհելը, որի գործունեությունը շարունակում է մնալ երկու երկրների միջև սուր պատմական վեճերի առարկա։ Սպիտակ Արծվի շքանշանը Զելենսկուն էր հանձնվել 2023 թվականին՝ այն ժամանակվա նախագահ Անջեյ Դուդայի կողմից, որպես Վարշավայի և Կիևի միջև առանձնահատուկ հարաբերությունների խորհրդանիշ։

Լեհաստանի և Ուկրաինայի միջև հիմնական հակամարտությունը կապված է 1943–1945 թվականների Վոլինի կոտորածի հետ, երբ ՈւՊԱ-ի ստորաբաժանումները զանգվածային սպանություններ իրականացրեցին Վոլինում և Արևելյան Գալիցիայում բնակվող լեհ քաղաքացիական բնակչության, այդ թվում՝ կանանց, երեխաների և տարեցների նկատմամբ, ինչի հետևանքով զոհվեցին տասնյակ հազարավոր խաղաղ բնակիչներ։ Լեհաստանն այս իրադարձությունները որակում է որպես լեհ ժողովրդի ցեղասպանություն, և 2016 թվականին երկրի խորհրդարանը պաշտոնապես ճանաչեց Վոլինի կոտորածը որպես ցեղասպանություն։