Երվանդ Օտյանը Հնդկաստանում

Ձեզ ենք ներկայացնում Ա. Մակարյանի «Երվանդ Օտյանի կյանքը և հրապարակախոսական գործունեությունը» (կարդացե՛ք նաև` «Խմբագրապետության աշխատանք` օրական երկու աման ճաշի փոխարեն. Երվանդ Օտյան», «Երվանդ Օտյանը Նուբար փաշայի եգիպտական կալվածքներից մեկում` օձերի ու կարիճների հարևանությամբ») գրքից մեկ փոքրիկ դրվագ:

1904 թվականի փետրվարի 16-ին Օտյանը ուղևորվում է Հնդկաստան` ուր գտնվում էր նրա եղբայր Հրանտը և ադամանդի վաճառականությամբ էր զբաղվում: Բայց նախ հարկավոր էր «Ազատ բեմ»-ի գործը կարգավորել: «Նույն միջոցին, - գրում է Օտյանը, - Ալեքսանդրիո վերակազմյալ հնչակյան քոմենթին կուզեր իրեն հատուկ օրգան մը ունենակ, ուստի շուտով համաձայեցանք միասին: «Ազատ բեմը» իր ունեցած պարտքերովը, իրենց փոխանցեցի այն պայմանով, որ եթե Հնդկաստանեն վերադառնամ, դարձյալ ես ըլլամ խմբագրապետը, որոշյալ ամսականով մը, իսկ իմ բացակայությանս միջոցին` թերթին խմբագրապետը պիտի ըլլար Միքայել Կյուրճյանը»:

Այստեղից, սակայն, չպետք է եզրակացնել, թե Օտյանը կապերը բոլորովին խզել էր «Ազատ բեմ»-ից: Ինչպես երևում է Մ. Կյուրճյանին գրած նրա նամակներից, նա Հնդկաստանից պարբերաբար աշխատակցել է թերթին` գրել հոդվածներ, ակնարկներ` «Հնդկական նամականի» խորագրով և այլն: Օրինակ, 1904թ. մարտի 11-ի նամակում գրել է. «Գալ շաբթու կշարունակեմ «Հնդկական նամականի»-ս: Անշուշտ ըստացած եք Քարաշիեն գրած նամակներս և հոդվածս»:

Քարածուխ փոխադրող անգլիական մի նավով Պորտ-Սայիդից մեկնում է Կարաչի, իսկ այստեղից երկաթուղով հասնում է Բոմբեյ:

Այս ուղևորությունը մինչև այդ Օտյանի կատարած ամենաերկար ուղևորությունն էր և շատ հետաքրքրական կողմեր ուներ: Նա անցնում է Սուեզի ջրացքով, մտնում է բիբլիական Կարմիր ծովը և լիուլի վայելում Հնդկական օվկիանոսի գեղեցիկ ու հուզումնալից տեսարանների հրապույրը: Այդ տպավորությունների տակ նա օրագիր է կազմում: Օրագիրը, որ բերում է իր հուշագրերի մեջ, Բոմբեյի հյուրանոցի, հնդիկ ժողովրդի կյանքի, կենցաղի, սովորությունների նկարագրությունը, գեղարվեստական մեծ արժեք է ներկայացնում և նրա հուշագրերի ամենահետաքրքրական մասերից է:

Կարաչիից Բոմբեյ երկաթուղին անցնում էր Հնդկական գյուղերի միջով: Նրա ուշադրությունը գրավում է հնդիկ ժողովրդի արտասովոր աղքատության ու թշվառության պատկերը, որ ամենուրեք տարածվում էր ճամփորդների աչքի առջև: «Հնդկական գյուղերու մեջ, ուր կառախումբը մերթ ընդ մերթ կանգ կառնե, տեսարանը խղճալի է, - գրում է նա, - մանուկները` մանչ թե աղջիկ, մինչև 13-14 տարեկան, բոլորովին մերկ են, իսկ հասակավորները հազիվ քուրջի կտոր մը ծածկած իրենց մարմնույն այն մասերը, որոնց համար Ադամ ու Եվա թզենու տերևներ կգործածեին: Ու բոլոր այդ մերկանդամ արարածները, ահռելիորեն նիհար, գունաթափ, ոսկորներին դուրս ցցված, կմախքային կերպարանք մը ունեին, որ սոսկում կազդե: Հազիվ թե կառախումբը կանգ առած, ամենքն ալ կխուժեն վակոններու դռնակներու ու պատուհաններու առջև, իրենց մազազուրկ երիթացած բազուկները երկարած, կմուրան աղիողորմ հեծեծանքներով»:

Մարդկային այդ թշվառության պատկերը ծայրահեղորեն սրտաճմլիկ է դառնում, երբ Օտյանը նկարագրում է նաև մուրացող կապիկներին, կապիկներ, որոնք հավասար կերպով բաժանում էին մարդկանց վիճակված թշվառությունը: «Կայարաններ հանդիպեցանք, ուր կապիկներն ալ մուրացիկ հնդիկներու հետ եկան մեր վակոնները պաշարել և ուտելիք խնդրել:

Աղքատությունը տիրում էր ոչ միայն գյուղերում, այլև քաղաքներում: Հասարակ ժողովրդի վիճակը ամենուրեք նույնն էր, քաղաքներում աչքի զարնող երևույթ էր նաև սուր շերտավորումը, կաստայական խիստ բաժանումը:

Նյութը`  Ք. Ա.-ի