Մեր դժվար Անկախությունը

Հասարակության մեջ հակոտնյա տրամադրությունները Մաքսային միությանը Հայաստանի միացման վերաբերյալ ակնհայտ տեսանելի են: Տնտեսագիտական վերլուծություններ, այո, ի վերջո կատարվեցին, թե Մաքսային միության տարածքում Հայաստանին սպասվում է եւս չորս տոկոս հավելյալ աճ, իսկ եվրոինտեգրման դեպքում` երկուսուկես տոկոս: Սակայն բանն անգամ թվերը չեն, ի վերջո հայ հանրությունը բոլոր տեսակի թվերի հանդեպ անվստահություն ունի, բացի դրանից` ի՞նչ է մեկուկես տոկոսը, որը ցանկության դեպքում թվային աճպարարները, իսկ լավ խնդրելու կամ շահագրգռելու դեպքում` միջազգային փորձագետնոերը կարող են ստանալ արեւածաղիկ չրթելու պես: Ու չնայած` տնտեսագիտական հիմնավորումները որեւէ որոշման հիմքում ունենալու կարեւորմանը` առավել կարեւոր ենք համարում որոշման հոգեբանական անդրադարձը հայ հանրության վրա` սկսելով Անկախության օրվա մասին դիտարկումներով:

Անկախության օրը

22 տարի առաջ տեղի ունեցավ անկախության հանրաքվեն: Մի սպիտակ թերթիկ` վրան հաստ «Այո» եւ ջնջված «Ոչ», մինչ այդ բաժանվում էր որպես թռուցիկ, որպես օրինակ, թե ինչպես պետք է ջնջել Անկախության հանրաքվեի թերթիկը: Իսկ արդեն Հայաստանի քաղաքացու նշան արած թերթիկը այդ օրը պետք է վճռորոշ գործիք դառնար` Խորհրդային Միությունից դե ֆակտո պոկված-իրավաբանորեն անկախությունը չձեւակերպած, Արցախի ազատագրման համար կռիվները մասամբ հետեւում թողած Հայաստանի նոր քաղաքացին: Իհարկե, ամենայն անկեղծությամբ վստահ չեմ, որ տրցակներ չեն լցվել հանրաքվեի տուփերը, ու Արամ Մանուկյանի նման համոզված չեմ Հայաստանի բնակչության 95 տոկոս մասնակցության, իսկ 99 տոկոս` «Այո»-ի օգտին քվեին, քանի որ այն ժամանակ իշխանության մաս չեմ կազմել, որ այդպես խոսեմ, եւ աշխատելով «Լրաբեր» հեռուստածրագրում, շփվելով մարդկանց հետ` հաճախ էի լսում մեղադրանքներ, այդ թվումՙ հեռուստացույցով անկախության «Այո»-ն քարոզող տողերիս հեղինակի հասցեին, թե չի կարելի հզոր Սովետից դուրս գալ եւ մենակ մնալ աշխարհի դեմ:

Այս ֆոնին` Մաքսային միությանը միանալու որոշման մասին:

Մաքսային միությանը միանալու անսպասելիությունը պարզ է, որ երկրով մտահոգ մարդկանց ներսում պետք է ծներ անհանգստություններ: Երբ զավակիդ ամուսնացնում ես կամ ուղարկում ես հեռու երկիր` բնականաբար միայն լավատեսական զգացումներով չես պատվում, քեզ տիրում են նաեւ անհանգստությունները` անհաջողության, նրա կյանքի չստացվելու եւ կամ վտանգների վերաբերյալ կասկածներով: Ու դա բնական է: Ինչքան անսպասելի` այնքան անհանգստությունները շատ: Հիմա, երբ պարզվում է, որ, հա, մենք Մաքսային միությանն անդամակցելն ենք առաջնային համարում, նախ մարդկանց, հանրության լայն շերտին պատում է վիրավորանքը. իսկ ո՞վ է հարցրել իրենց այդ մասին: Ու միայն դրանից հետո միայն, երբ անցնում է առաջին վիրավորանքի պահը, մարդիկ ունակ են դառնում մտածելու երկրի փայփայված ինքնիշխանությանը գուցե հետագայում սպառնացող ինչ-որ վտանգի մասին ու հետո միայն, երրորդ անգամից գալիս են մտքերը, թե հա, միգուցե, անվտանգության խնդիր ունի երկիրը, տնտեսությունը որեւէ ձեւով կարգի բերելու: Իսկ թե ինչու անկախության 22 տարիներին մեր վերնախավերը չսովորեցին ժողովրդից հարցնել իրենց գնալիք քայլերը եւ նեղ շրջապատում են սիրում որոշումներ կայացնմել, կարծում ենքՙ նույնպես հոգեբանության խնդիր է. երեւում է` վերջնականապես չենք ազատագրվել անցյալի տխուր բարքերից, ու գուցե մեր վերնախավերն էլ մտածում են, թե հնարավոր չէ լիովին ազատ լինել ռուսական պարտադրանքից, որը գալիս է նախ ռուսական տարածաշրջանային ամբիցիաներից, ու հետո միայն տնտեսական կամ ռազմական նպատակահարմարությունից: Այլապես` որոշումը չէր պահվի այսքան (ամեն ինչից երեւում է, որ այն ավելի վաղ է կայացվել), եւ եվրոպացիներին ու սեփական ժողովրդին սա կբացատրվեր առանց բարդույթների, հենց ԵՄ տարածաշրջանային համանման ամբիցիաների մատնացույցով եւ հավասարակշռումով: Ու ոչ միայն նրանց: Հենց երեկ, բոլոր մյուսներից առաջ անցնելով ու տարածաշրջանի առումով ամերիկյան ամբիցիաները մատնելով` ԱՄՆ պետքարտուղար Ջոն Քերրին էր շնորհավորել հայ ժողովրդին անկախության տոնի առիթով` ջերմորեն ու հուզիչ ու մի շարք ակնարկներով... Հայաստանի համար մրցակցությունը, երեւում է, նոր է սկսվում, Աստված պահի Հայաստանը:

Մանրամասները` «Ազգ»-ի այսօրվա համարում: