Հայաստանի հաջողված ինտեգրացիոն գործընթացներն ու Արցախի թափ առնող ճանաչումը` ամփոփ

Անցնող տարին Հայաստանի արտաքին քաղաքականության ոլորտում հագեցած իրադարձությունների, երկկողմ փոխայցերի, հայտարարությունների ու նոր համագործակցության մասին պայմանագրերի ստորագրման ժամանակահատված է: «Արմենպրես»-ն առանձնացրել է Արտաքին քաղաքականության ոլորտում նշանակալից իրադարձություններից կարևորագույնները:

Ինտեգրացիոն զարգացումներ

Հայաստանի ինտեգրացիոն նոր ուղին հաջողությամբ է պսակվել: Հայաստանն, այլևս Եվրասիական տնտեսական միության անդամ է, միաժամանակ, համագործակցությունն ու երկխոսությունը Եվրամիության հետ չի ավարտվել: Հանդիպումների ու քննարկումների կարևոր շեշտադրումներ կարվեն հաջորդ տարի մայիսին' Ռիգայում կայանալիք ԵՄ Արևելյան գործընկերների գագաթնաժողովի ժամանակ: Մինչ այդ, թե՛ հայկական, թե՛ եվրոպական կողմը հստակեցնում են օրակարգը, համաձայնագրերը, պայմաններն ու սկզբունքները: Եվրամիության հետ քննարկումները կարճատև դադարից հետո նոր թափ առան, իսկ Եվրասիական տնտեսական միության շրջանակում հաջորդ տարվանից Հայաստանը կհամարվի լիիրավ անդամ. Հայաստանի անդամակցության պայմանագիրն ստորագրվեց հոկտեմբերի 10-ին, անցավ նաև Ռուսաստանի, Բելառուսի, Ղազախստանի ազգային վավերացման ընթացակարգերը, դեկտեմբերի 23-ին ազդարարվեց Հայաստանի անդամակցության գործընթացի ավարտը ու հնչեց նոր ինտեգրացիոն կառույցի ամբողջական կազմավորման պատմական հայտարարությունը: Սրանով կավարտվի ԵՏՄ-ին Հայաստանի անդամակցության փուլը, որի մեկնարկը տրվել էր 2013թ. սեպտեմբերին Մոսկվայում:

Հայոց ցեղասպանություն ճանաչում, հայ-թուրքական հարաբերություններ

Տարին կարելի է համարել Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցի միջոցառումների նախապատրաստության ժամանակահատված: Մեր արտաքին քաղաքականության կարևորագույն հարցերից մեկի առնչությամբ հայտարարություններն ու գործողությունները շատ էին:

Հաջորդ տարի ի թիվս բազմաթիվ երկրների առաջնորդների Հայաստանում սպասում են Ֆրանսիայի նախագահ Ֆրանսուա Օլանդին: Ֆրանսիայի նախագահը երեք անգամ պաշտոնապես հայտարարել է' ապրիլի 24-ին լինելու է Երևանում, հայերի հետ բարձրանալու է Ծիծեռնակաբերդ ու ոգեկոչելու Ցեղասպանության զոհերի հիշատակը:

Ծիծեռնակաբերդի բարձունքում Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակը հարգելու առաջարկությամբ հանդես եկավ ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանը' հայտարարելով, որ ի թիվս այլ երկրների առաջնորդների Թուրքիայի նախագահին հրավիրում է Երևան 2015թ. ապրիլի 24-ին հայ ժողովրդի հետ ոգեկոչելու Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակը: «Խիզախ և նախաձեռնողական քայլ». Հայաստանում հավատարմագրված դեսպանները, Հայաստանի և սփյուռքի բոլոր կառույցների ղեկավարները հենց այսպես անվանեցին Հայաստանի այս նախաձեռնությունը:

Հայտարարությունից ամիսներ անց, երբ Էրդողանն արդեն ընտրվել էր Թուրքիայի նախագահ, ՀՀ ԱԳ նախարար Էդվարդ Նալբանդյանը երդմնակալության արարողության ժամանակ անձամբ հրավիրատոմսը փոխանցեց նորընտիր նախագահին: Սա հերթական անգամ հաստատեց' Հայաստանը հավատարիմ է իր որդեգրած քաղաքականությանն ու կոչ է անում Թուրքիային առերեսվել սեփական պատմությանը: Թուրքական կողմից որևէ արձագանք կատարվածի առնչությամբ չհրապարակվեց:

Թուրքիային սեփական պատմությանն առերեսվելու կոչեր այս տարի հնչեցին նաև Եվրոպայում և Լատինական Ամերիկայում: Հունաստանի խորհրդարանը վավերացրեց Հայոց ցեղասպանության ժխտումը քրեականացնող օրինագիծը' այս կերպ դառնալով Եվրոպայում ցեղասպանության ժխտումը քրեականացնող երրորդ երկիրը: Բոլիվիայի խորհրդարանն էլ ճանաչեց Հայոց ցեղասպանությունը' միաժամանակ կոչ անելով Թուրքիային առերեսվել պատմությանը:

Հայ-թուրքական «կիսամեռ» արձանագրությունների առնչությամբ այս տարի լրջագույն հայտարարություն կատարեց երկրի ղեկավարը: Արձանագրությունների վախճանի վերջին ակորդը նախագահը դրեց սեպտեմբերի 25-ին Նյու Յորքում, երբ ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի նստաշրջանում «գրողի ծոցն» ուղարկեց արձանագրությունները' հավելելով, որ Հայաստանը կարող է քննարկել հայ-թուրքական արձանագրությունները խորհրդարանից ետ կանչելու հարցը:

Հայաստանի բարեկամները' Լատինական Ամերիկայում

Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցի նախօրեին անհրաժեշտ է էլ ավելի լավացնել հարաբերությունները բարեկամների հետ: Հենց այս տրամաբանության մեջ հնչեցին գնահատականներ նախագահ Սարգսյանի' Լատինական Ամերիկա այցի ժամանակ: Արգենտինա, Ուրուգվայ, Չիլի. պաշտոնական հանդիպումներ, քննարկումներ, երկկողմ հարաբերությունների ամրապնդմանը նվիրված միջոցառումներ: Հենց այս օրակարգով նախագահը շուրջ մեկ շաբաթ Լատինական Ամերիկայում էր:

Բուենոս Այրեսում նախագահը մասնակցեց Հայոց ցեղասպանության թանգարանի հիմնարկեքի արարողությանը: Տարեվերջին պարզ դարձավ, որ Հայոց ցեղասպանության թանգարան կկառուցվի նաև Ուրուգվայում:

Լեռնային Ղարաբաղ. փխրուն խաղաղություն ու բանակցային զրո առաջընթաց

Քաղաքագետներն ու փորձագետները Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության կարգավորման համար ընթացող բանակցությունները կարևորում են փխրուն խաղաղության պահպանման տրամաբանությունից: Այս տարի հայ-ադրբեջանական սահմանին տարածվող խաղաղությունն անգամ փխրուն անվանել հնարավոր չէ:

Սահմանային լարվածության մեծացում, երկկողմ զոհեր, դիվերսիաներ, հայկական ուղղաթիռի ոչնչացում: Կատարվածը դժվարությամբ է տեղավորվում է խնդրի խաղաղ կարգավորման համար ընթացող բանակցությունների տրամաբանության մեջ: Ադրբեջանին սահմանային լարվածությունը հանդարտեցնելու և խաղաղ բանակցությունների ձևաչափը վերականգնելու տասնյակ կոչերից հետո միայն օգոստոսին Սոչիում ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինի նախաձեռնությամբ կայացավ Սերժ Սարգսյան-Իլհամ Ալիև հանդիպումը: Սա երկու նախագահների այս տարվա առաջին հանդիպումն էր. նախորդը 2013թ. նոյեմբերին էր Վիեննայում: Երկկողմ և եռակողմ զրույցներից հետո նախագահները վերահաստատեցին' ԼՂ հակամարտությունը պետք է կարգավորվի բացառապես խաղաղ բանակցությունների միջոցով' հավատարիմ ԵԱՀԿ երեք հիմնարար սկզբունքներին:

Տարվա ընթացքում ԼՂ հակամարտության կարգավորման առնչությամբ տեղի ունեցավ ևս երկու հանդիպում' Ուելսում ԱՄՆ պետքարտուղար Ջոն Քերիի և Փարիզում Ֆրանսիայի նախագահ Ֆրանսուա Օլանդի նախաձեռնությամբ:

Այս հանդիպումներից առաջ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահները հույս էին հայտնում, որ կողմերն ավելի կմոտենան Խաղաղության համաձայնագրի կնքմանը, սակայն հանդիպումների ժամանակ Ադրբեջանի նախագահը մեկ բան էր ասում, Բաքվում' մեկ այլ: Նոյեմբերին Փարիզում կայացած նախագահների հանդիպումից օրեր անց ադրբեջանական օդուժը ոչնչացրեց հայկական ուղղաթիռը, որը, նախապես տարածած հայտարարության համաձայն, ուսումնավարժական թռիչքներ էր իրականացնում: Շուրջ 10 օրվա բանակցություններից, պահանջներից, միջազգային կազմակերպությունների հայտարարություններից հետո Ադրբեջանը մնաց անդրդվելի, և հայկական զինված ուժերը հատուկ օպերացիայի շնորհիվ կարողացան խոցված ուղղաթիռի որոշ մասունքներ և զոհված օդաչուների դիակները ետ բերել:

Արցախը միջազգային ճանաչում է ստանում

Արցախցիները մի խոսք ունեն' «նա, ով մեկ անգամ այցելում է Արցախ, այլևս չի կարող չայցելել»: Սեփական փորձից պետք է խոստովանել, որ այդ խոսքերում ճշմարտության հատիկ կա: Այդ խոսքերի իսկությունն այս տարի փաստեց աշխարհահռչակ օպերային երգչունի Մոնսերատ Կաբալիեն' երկրորդ անգամ այցելելով Արցախ և Ստեփանակերտում համերգ տալով: Տարվա ընթացքում Կաբալյեի և այլ նշանավոր մտավորականների այցը Արցախ փաստեց' մշակութային ոլորտում Արցախը ստացել է ճանաչում: Քաղաքական առումով նույնպես այս տարի Արցախը ճանաչման առնչությամբ պակաս հաջողություններ չգրան ցեց: Տարեսկզբին պարզ դարձավ, որ Կալիֆորնիայի խորհրդարանը ճանաչում է Արցախի անկախությունը: Այնուհետև Արցախի անկախությունը ճանաչեցին Բասկերը: Ստեփանակերտից հավաստիացնում են, որ Արցախի ճանաչումն ընթանում է փուլ առ փուլ, և շուտով երկիրը կսկսի բանակցություններ ու դիվանագիտական լուրջ աշխատանք նաև պետությունների և միջազգային կազմակերպությունների ճանաչումն ստանալու համար:

Տարվա ընթացքում մեծ ուշադրություն դարձվեց նաև տարածաշրջանում հարևանների հետ հարաբերությունների զարգացմանն ու ամրապնդմանը:

Հասմիկ Հարությունյան