Նուբարաշենի թունաքիմիկատների գերեզմանոցի վերջը մոտ է

Գլոբալ էկոլոգիական հիմնադրամը հաստատել է Նուբարաշենի թունաքիմիկատների գերեզմանոցի վերջնական ոչնչացման ծրագիրի ֆինանսավորումը: «Արմենպրես»-ի հետ զրույցում այս մասին տեղեկացրեց ՄԱԿ-ի Զարգացման ծրագրի բնապահպանական քաղաքականության գծով խորհրդատու Գեորգի Արզումանյանը: «Հայաստանին տրամադրվող 4,7 միլիոն դոլարի շրջանակներում հինգ տարվա ընթացքում մենք գործ կունենանք մոտ 1050 տոննա առաջին կատեգորիայի առավել աղտոտված նյութերի հետ, դրանից բացի՝ երկրորդ կատեգորիայի 7100 տոննա աղտոտված հողային զանգվածի և 12 հազար տոննա առավել թույլ աղտոտված հողային նյութի հետ»,- տեղեկացրեց Գեորգի Արզումանյանը:

Ծրագրի համաձայն հինգ տարվա ընթացքում Հայաստանից ոչնչացման նպատակով կարտահանվի 1050 տ 1-ին կատեգորիայի նյութ, 2-րդ կատեգորիայի հողային նյութը կաղտազերծվի երկրի ներսում, իսկ առավել թույլ աղտոտված տարածքների հողը կենթարկվի վերականգնման: «Նուբարաշենի թունաքիմիկատների գերեզմանոցի ոչնչացման ընթացքում պետք է ապահովել անվտանգության բոլոր ստանդարտները, որոնք ներառում են թունաքիմիկատի և դրա հետ խառնված հողի անվտանգ փաթեթավորումը, դրա պահեստավորումը հատուկ տարածքում, որը կառուցվելու է Հայաստանում և ունենալու է ժամանակակից ստանդարտներին համապատասխան կառուցվածք և այդ փաթեթների հետագա տեղափոխությունը մեկ այլ երկիր, որտեղ, ի տարբերություն Հայաստանի, գործում են հատուկ գործարաններ՝ իրականացնելով նմանատիպ նյութերի անվնաս ոչնչացում»,- ասաց Գեորգի Արզումանյանը:

Գերեզմանոցից աղտոտված հողի տարհանումից հետո կձեռնարկվեն միջոցառումներ, որպեսզի մեծանա լանջի կայունությունը, ապահովվի մակերևութային և ստորգետնյա ջրահեռացումը և չաղտոտվեն գրունտային ջրերը: «Նուբարաշենի հիմնական խնդիրը սողանքային գոտում գտնվելն է, և տարածքում պետք է նաև իրականացվեն հակասողանքային միջոցառումներ, կստեղծվի համակարգ, որպեսզի լվացվող ջրերը չիջնեն, այլ կուտակվեն և նեյտրալիզացվեն, իսկ հողը բուսածածկով կարելի է ստաբիլիզացնել, սակայն տարածքը դեռ երկար տարիներ մնալու է այսօրվա պես ցանկապատված ու հսկողության տակ, քանի որ տարիներ են անհրաժեշտ, որպեսզի այն ամբողջությամբ վերականգնվի»,- ասաց Գեորգի Արզումանյանը:

Բնապահպանության նախարարության վտանգավոր նյութերի և թափոնների քաղաքականության բաժնի պետ Անահիտ Ալեքսանդրյանի խոսքերով' ժամանակին բնապահպանական ֆոնդերից շուրջ 100 հազար դոլար հատկացվել էր Նուբարաշենի վտանգավոր թափոնների գերեզմանոցի կոնսերվացման համար: Աշխատանքներն ամբողջությամբ կատարվեցին, սակայն թունաքիմիկատները գերեզմանոցի շրջակայքում առկա են, և տարածքը գերաղտոտված է: «Գլոբալ էկոլոգիական հիմնադրամը Ստոկհոլմի կոնվենցիան վավերացրած երկրներին հնարավորություն է ընձեռում դիմել իրեն և գումար ստանալ երկրում առկա թունավոր նյութերը ոչնչացնելու համար: Իսկ Ստոկհոլմի կոնվենցիան ասում է, որ կայուն ազդեցության ժամկետանց թունավոր նյութերը չի կարելի ոչ վերամշակել, ոչ վնասազերծել, դրանք միայն պետք է ոչնչացվեն: Իսկ զարգացող և անցումային տնտեսություն ունեցող երկրներին մինչև 2025 թվականը տրված է ժամանակ, որպեսզի երկրում առկա բոլոր վտանգավոր թափոնները ոչնչացվեն»,- տեղեկացրեց Անահիտ Ալեքսանդրյանը:

Նուբարաշենի թունաքիմիկատների գերեզմանոցը ստեղծվել է 1982 թ. Երևանից մոտավորապես 20 կմ դեպի հարավ-արևմուտք, որից քիչ հեռու տեղակայված է հարակից տարածքների գյուղատնտեսական և կենսաբանական բազմազանությունը պահպանելուն կոչված «Էրեբունի» պետական արգելոցը: Համաձայն գրանցումների՝ այստեղ թաղված են եղել 33 տեսակի զանազան թունաքիմիկատներ (ընդհանուր ծավալով' շուրջ 512 տոննա), որոնցից ամենամեծ ծավալը կազմում են DDT տեսակի (193 տոննա) և HCH տեսակի (48 տոննա) պեստիցիդները: Մինչև 1989 թվականը գերեզմանոցը կանոնավոր կերպով վերահսկվել և սպասարկվել է, սակայն դրանից հետո այդ գործողությունները դադարել են: