Անվտանգության հարցն՝ առաջնահերթ…

Ինչպես հայտնի է, երեկ Ղազախստանի մայրաքաղաք Աստանայում կայացավ Եվրասիական տնտեսական միության անդամ երկրների ղեկավարների բարձրագույն խորհրդի նիստը, որին իր մասնակցությունն էր բերում նաև ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանը: Միության անդամ պետությունների ղեկավարները օրակարգի շրջանակում քննարկել են Եվրասիական տնտեսական միության արտաքին առևտրատնտեսական հարաբերությունների հետագա ընդլայնման վերաբերյալ հարցեր:

Չնայած այս ամենին՝ բոլորս ենք հասկանում, որ Աստանայում տեղի ունեցած բարձրագույն խորհրդի նիստն ամենևին էլ տնտեսական հարցերի հետ կապված չէր, որ Հայաստանին հետաքրքրում էր. մեզ այս կառույցը, խոշոր հաշվով, հետաքրքրում է ընդամենը մեկ բանի համար՝ անվտանգության ապահովման: Երբ ուշադիր ընթերցում ես նախագահի ելույթը, միանգամից աչքի է զարնում հենց վերոհիշյալ հարցի հետ կապված մեր ունեցած մտահոգություններն, ու հասկանում ես՝ նախագահն Աստանա էր մեկնել բնավ ոչ այն բանի համար, որ ասենք ամրապնդեր հայ-ղազախական տնտեսական հարաբերությունները, այլ՝ ուղերձ հղելու ԵՏՄ անդամ երկրների ղեկավարներին այն բանի մասին, որ եթե վերջիններս ցանկանում են, որպեսզի «ԵՏՄ» կոչվածը գոնե ապագայում ձեռք բերի համապատասխան վարկ ու արդարացնի իր գոյությունն, ապա երկրները պետք է առնվազն համախոհներ լինեն այն բոլոր հարցերում, որոնք առանցքային նշանակություն ունեն առանձին վերցրած անդամ պետությունների համար. Հայաստանի համար դա անվտանգության հարցն է:

Իր խոսքում անդրադառնալով այս թեմային՝ նախագահ Սարգսյանը բառացիորեն ասել էր հետևյալը. «Ինտեգրացիոն միավորումները հաջող գործարկվում և զարգանում են անվտանգ միջավայրում: Անվտանգությունը մեր պետությունների տնտեսական զարգացման և բարգավաճման առանցքային հիմքն է: Ես չափազանց կարևոր եմ համարում այն փաստը, որ Եվրասիական տնտեսական միությունը ձևավորած երկրները միաժամանակ հանդիսանում են ՀԱՊԿ անդամներ, որի հիմնական նպատակը մեր տարածքում համապարփակ անվտանգության ապահովումն է»:

Այն, որ Հայաստանի՝ ԵՏՄ-ին անդամակցության հիմնական ու բուն պատճառն անվտանգության հարցն է եղել ի սկզբանե, գիտի յուրաքանչյուրը: Մենք անդամակցեցինք այս նորաթուխ կառույցին այն ժամանակ, երբ սեղանին էր դրված «Ասոցացման համաձայնագիրը» Եվրոպայի հետ, որը տնտեսական առումով շատ ավելի ձեռնտու պայմանագիր էր և շատ ավելի լայն հորիզոններ կարող էր մեր առաջ բացել, քան կարելի էր նույնիսկ ենթադրել:

Ժամանակը ցույց տվեց, սակայն, որ մեր հաշվարկները ոչ միայն իրենց չարդարացրին, այլև մեզ «կանգնեցրին կոտրած տաշտակի առջև». քառօրյա պատերազմն այս ամենի վառ ապացույցն է, երբ ԵՏՄ անդամ երկրներից առնվազն երկուսը՝ Ղազախստանն ու Բելառուսը, հանդես եկան բացահայտ ադրբեջանամետ դիրքորոշմամբ, իսկ ՌԴ կեցվածքը մինչև հիմա Հայաստանում առաջացնում է հարցեր, որոնք այդպես էլ պատասխան չեն ստանում: Բայց ինչպես երեկ պարզվեց, Հայաստանը միակը չէ, որ դժգոհություններ ունի կառույցի հետ կապված. Ղրղզստանի նախագահը բացահայտ դժգոհություն է հայտնել ԵՏՄ-ում Ղազախստանի սահմանափակումներից: Խոսքը, մասնավորապես, վերաբերում է ղրղզական կարտոֆիլի ներմուծմանը Ղազախստան. վերջինս արհեստական սահմանափակումներ է մտցրել ներմուծվող գյուղմթերքի մասով:

Փաստացի ստացվում է, որ ԵՏՄ-ն մի կառույց է, ուր ամեն մի երկիր, եղունգ ունենալու պարագայում, ինքն իր գլուխն է բացառապես քորում, ինչը ցույց է տալիս այս կառույցի ոչ լիարժեք լինելն ու արհեստական հիմքերի վրա գտնվելը. անդամ երկրների միջև եղած ընդհանուր շահերը շատ ավելի նվազ են, քան հակասությունները:

Ինչ վերաբերում է Հայաստան-ԵՏՄ հարաբերություններին, ապա այս առումով Սերժ Սարգսյանի ուղերձը միանշանակ էր. մենք մտել ենք այս կառույց ընդամենը մեկ նպատակով՝ ազգային անվտանգության ապահովման, ու եթե ԵՏՄ-ն ի զորու չէ այդ խնդիրը լուծել, ապա մեզ համար բաց է մնում դրան մեր անդամակցության նպատակահարմարության հարցը: Հայաստանը չի պատրաստվում հանդես գալ բացառապես կթու կովի դերում, ու եթե Մոսկվան ցանկանում է մեզ տեսնել՝ իր գլխավորած կառույցի անդամ, ապա պետք է սեփական հեղինակությամբ կարգի հրավիրի մյուս երկրներին ևս ու երաշխավորի ՀՀ անվտանգությունն ու փոխօգնությունը՝ պատերազմի դեպքում:

Դավիթ ԲԱԲԱՆՈՎ