Թեհրանի ապտակը Մոսկվային

Օգոստոսի 16-ից 18-ը Սիրիայում ռմբահարումներ իրականցնելու նպատակով Ռուսաստանի ռազմաօդային ուժերը օգտվել են Իրանի Համադանի ավիաբազայից:

Ռազմական փորձագետներն ասում են, որ սիրիական սահմանից ոչ հեռու գտնվող այս ավիաբազան ամենահարմարն է օպերացիայի իրականացման համար:

Սա հիմնավորվում է, թե ռազմական էֆեկտիվության և թե ֆինանասական խնայողության տեսանկյունից: Սակայն, պաշտոնական Մոսկվայի համար խնդիրն ուներ այլ ենթատեքստ և միանգամայն տեղավորվում էր կայսրությունը վերածնելու Պուտինի քաղաքականության ծիրում:

Ամբողջ աշխարհը մի քանի օր խոսեց ռուս-իրանական նոր ալյանսի բևեռի ձևավորման մասին: Քարոզչական այս ֆոնն ակնհայտորեն ստեղծում էին ռուսները սիրիական կարգավորման գործընթացում, և՛ դիրքերն ամրապնդելու, և՛ արևմուտքի հետ ավելի ուժեղ դիրքերից բանակցելու նպատակով:

Այն, ինչ մի քանի օր ապահովեց քարոզչական էֆեկտ, հետո բումերանգի պես հարվածեց հենց Ռուսաստանին: Նախօրեին Իրանի ԱԳՆ-ն հայտարարեց, թե ռուսներն այլևս չեն օգտագործում Համադանի ռազմաբազան: Այս հայտարարությունն անակնկալի բերեց թե՛ Ռուսաստանի իշխանությանը, և թե արևմուտքին:

Համադանի բազայի շուրջ ռուս-իրանական համագործակցությունը գուցե շարունակվեր, եթե չլիներ ռուսների բարձրացրած քարոզչական հիստերիան:

Թեհրանում վիրավորվեցին, հասկացան, որ Մոսկվային հենց այս աղմուկն էր պետք և ակնհայտորեն չցանկացան մանրադրամի վերածվել Ռուսաստան - արևմուտք հարաբերություններում:

Պատմությունը 1945-ի իրադարձությունները, 1980-ի իրանա-իրաքյան պատերազմը, երբ բազմաթիվ իրանցիներ զոհվել են, հենց Ռուսաստանի մատակարարած զենքով, անվստահության պատ է գոյացրել Ռուսաստնաի և Իրանի հարաբերություններում:

Թվում է՝ այս երկրներն ունեն ընդհանուր շահեր հատկապես Սիրիայի ճգնաժամի կարգավորման, Արևմուտքի հետ հարաբերությունների հարցերում:

Սակայն, շահերի այդ ընդհանրությունը մարտավարական է, իսկ գլոբալ հարթության մեջ Ռուսաստանն ու Իրանը նույնիսկ մրցակիցներ են: Համադանի ռազմաբազայի հարցում պաշտոնական Թեհրանի դիրքորոշման վերանայումը մեծապես պայմանավորված է նաև ներքաղաքական գործոնով: 

Իրանցի խորհրդարանականներն ընդվզում էին՝ հրապարակավ հայտարարելով, թե երկրի Սահամանադրությունն արգելում է օտար ռազմաբազաների առկայությունն Իրանի տարածքում:

Չնայած Համադանի դեպքում խոսքը նույնիսկ օտար ռազմաբազայի մասին չէր: Իրանի իշխանությունների քաղաքական համակարգի որակը հիացմունք է պատճառում արժեհամակարգային գործոններից անկախ: Նրանք չեն սակարկում այն, ինչը վերաբերվում է իրենց երկրի անկախությանն ու անվտանգությանը, ինքնուրույնությանն ու ինքնատիպությանը:

Մենք ռեսուրսներով անհամեմատ զիջում ենք հարավային հարևանին, բայց վատ չէր լինի, եթե մեր իշխանությունն օրինակ վերցներ իրանական էլիտայից:

Սարգիս Հակոբյան