Հայկական դաժան իրականությունը՝ համեմատության մեջ

Հայաստանում վխտացող կոռուպցիայի մասշտաբայնության մասին լիարժեք պատկերացում կազմելու համար հեռուն գնալ պետք չէ. հարկավոր է ընդամենը ժամանակ առ ժամանակ աչքի անցկացնել հայկական մամուլն ու ուշադրություն դարձնել այն հրապարակումներին, ուր բավական թափանցիկ կերպով խոսվում է այս կամ այն պաշտոնյայի կամ պետական գերատեսչության կողմից կատարվող չարաշահումների մասին: Միայն Վերահսկիչ պալատի՝ այս տարիների ընթացքում կատարած  բացահայտումները լիովին բավարար են՝ տասնյակ բարձրաստիճանների իրական պատասխանատվության ենթարկելու համար. գրեթե չկա որևիցե պետական գերատեսչություն, ուր առնվազն ատկատների միջոցով փող աշխատած չլինեն: Ընդ որում՝  տհաճ պատմություններում հաճախ հայտնվում են ոչ միայն  պետական գերատեսչություններն, այլև դրանց ղեկավարներն՝ անձամբ. ահավասիկ, դրանցից ամենաթարմերը. ըստ մամուլի տեղեկությունների՝ Գյուղնախարար Իգնատի Առաքելյանը պետությունից թաքցնում է  սեփական ունեցվածքը. ունենալով հսկայական հողատարածքներ ու այգիներ էջմիածնում՝ նա այդպես էլ ձեռնպահ է մնացել դրանք հայտարարագրելուց: Կամ, ասենք, նույն քաղաքապետարանը միայն կոնյակ գնելու համար բյուջեից ծախսել է 11 մլն-ից ավել գումար՝ Էրեբունի-Երևան տոնակատարության շրջանակներում: Բոլորի հիշողություններում թարմ են ԱԳՆ պաշտոնյաների արտասահմանյան վոյաժների վերաբերյալ գրեթե սկանդալային հրապարակումներն, ուր էկոնոմ դասի անվան տակ իրականում լյուքս դասի ավիատոմսեր էին ձեռքբերվել և այլն: Դե, իսկ Սոցապնախարարության մասին խոսելն ավելորդ է. այս գերատեսչությունը, որի ղեկավարն, ինչպես հայտնի է, Արտեմ Ասատրյանն է, վաղուց վերածվել է կոռուպցիայի ոլորտում իսկական առաջատարի. ընդհանուր առմամբ, վերջին տարիներին կատարված չարաշահումներն այս ոլորտում երևի գերազանցում են կես միլիարդ դրամը:

Այսպես թվել, իհարկե, կարելի է երկար ու նույնիսկ անվերջ, սակայն  իրավիճակի ողջ ողբերգականությունը կայանում է նրանում, որ ոչ ոք, չնայած ծով չարաշահումներին ու կոռուպցիոն սկանդալներին, մեզանում պատիժ չի կրել: Միայն Վերահսկիչ պալատի կողմից պարբերաբար կատարվող  հրապարակումները բավարար կլինեին, եթե երկրում իրոք գործեր օրենքը, որպեսզի, ասենք՝ պետական ապարատի ուղիղ կեսը ենթարկվեր պատասխանատվության: Այսինքն՝ եթե չարաշահումների, կոռուպցիոն դեպքերի ֆիքսման հետ կապված խնդիրները գոնե որոշակիորեն լուծվել են, ապա դրանց տրամաբանական հետևանքների հարցը դեռևս առկա է, ու սա, ի տարբերություն ոչ միայն շատ ու շատ զարգացած երկրների, այլև ասենք՝ հարևան Վրաստանի, որն, ի պատիվ վրացիների, կոռուպցիայի մակարդակի առումով բավական բարվոք դիրքերում է ողջ աշխարհում ու արդեն երկար տարիներ՝ ոչ միայն Անդրկովկասի, այլև համաշխարհային մակարդակով մի շարք կետերոում իրոք որ անգերազանցելի է համարվում: Պատկերացում կազմելու համար, թե իրականում որքան միմյանցից տարբեր են հայաստանյան ու եվրոպական  իրականությունն այս հարցում, բավական է  ընդամենը մի քանի օրինակ բերել, ասենք, նույն Գերմանական իրականությունից, երբ մի նախարար հայտնվել էր պաշտոնը կորցնելու եզրին հենց միայն այն բանի համար, որ պաշտպանած թեկնածուականում պլագիատներ էին հայտնաբերվել: Բավական աղմկահարույց կոռուպցիոն սկանդալի մեջ էր հայտնվել նաև Հունաստանի ադմինիստրատիվ ռեֆորմների փոխնախարարը հենց միայն այն բանի համար, որ ցանկացել էր նախկինում պաշտոնից հեռացված մի քանի չինովնիկի վերականգնել իրենց պաշտոններում. համաշխարհային ԶԼՄ-ները մի քանի օր շարունակ իրենց ուշադրությունն էին կենտրոնացրել այդ երկրում տեղի ունեցող համապատասխան դեպքերի վրա (համաձայնե՛ք՝ Հայաստանում նման բան պատկերացնելն իսկ ֆանտազիայի ժանրից  կլիներ):

Ի դեպ՝ արտասահմանում բավական լուրջ են վերաբերվում նաև մասնավոր ընկերություններում ժամանակ առ ժամանակ բռնկվող կոռուպցիոն սկանդալներին. նույն գերմանական SIEMENS-ի կամ հարավկորեական SAMSUNG-ի օրինակը փայլուն կերպով ի ցույց է դնում այն, թե ինչպիսի անհանդուրժողականություն է տիրում զարգացած երկրներում կոռուպցիայի նկատմամբ՝ ոչ միայն պետական, այլև մասնավոր ոլորտներում: Դե, իսկ Չինաստանի մասին հիշատակելն առհասարակ ավելորդ ենք համարում, քանի որ այնտեղ կոռուպցիոն հանցագործությունների համար առհասարակ գնդակահարություն է սահմանված: Իսկ ԱՄՆ-ում էլ միայն այն, որ պաշտոնյան կարող է, ասենք, իր ծառայողական մեքենան  շահագործել ոչ աշխատանքային նպատակներով, օրինակ՝ կնոջը դրանով հասցնել աշխատանքի, կամ երեխային՝ մանկապարտեզ, բավարար է համարվում նրան ընդմիշտ պետական համակարգից հեռացնելու համար ու հսկայական տուգանքներ սահմանելու:

Հիմա հարց է առաջանում՝ ինչո՞ւ է մեզանում կոռուպցիան նույնիսկ գովելի համարվում այն պարագայում, երբ նորմալ երկրներում բոլորը դրանից այսքան խորշում են: Պատասխանն առավել քան պարզ է. մեզանում կոռուպցիան կառավարման  անզուգական գործիքակազմ է և իհարկե՝ ոչ միայն մեզանում. նույն վիճակն է նաև հետխորհրդային այլ երկրներում: Հայաստանում ստեղծվել է մի համակարգ, ուր մաքուրները տեղ չունեն, ուր եթե մաքուր ես, կա՛մ սովից պետք է մեռնես, կա՛մ հրաժարվես պետական ոլորտ մտնելու մտքից: Իսկ թե որ տարբերակն են ընտրում մեր սիրելի չինովնիկները, տեսանելի ու հասկանալի է բոլորին. նրանք ընտրում են հեշտ ճանապարհն ու խորտակում երկիրը: Ցավալի է, բայց սա է իրողությունը:

Դավիթ ԲԱԲԱՆՈՎ