Ֆենոմենալ երևույթ՝ Սևանա լճում

Գեղարքունիքի մարզի Ծովինար համայնքի Օձաբերդ կոչվող հնավայրում հնագիտական հետազոտությունների ընթացքում հայտնաբերվել են երկաթի դարաշրջանում ամրոցաշինության շինարարական ավանդույթը նկարագրող նյութեր։

Լրագրողների հետ զրույցում այս մասին ասաց «Էրեբունի» պատմահնագիտական արգելոց-թանգարանի տնօրեն, Էրեբունու հնագիտական արշավախմբի հայկական կողմի համաղեկավար Միքայել Բադալյանը:

«Օձաբերդում մենք ֆիքսել ենք ուշուրարտական և հետուարարտական ժամանակաշրջանի մի շարք կառույցներ և շերտեր: Պարզել ենք, որ հուշարձանը բաղկացած է եղել ամրոցից, միջնաբերդից և արտաքին բնակավայրից: Ամրոցից դեպի հարավ կան դամբարաններ: Այս պեղումները Օձաբերդում, որոնք սկսվել են հուլիսի 27-ին և շարունակվել մեկ ամիս, արձանագրել են հետաքրքիր բացահայտումներ, որոնք նոր ուղղումներ են մտցնում թե՛ հուշարձանի շերտագրության, թե՛ պատմագիտական մինչ այժմ եղած պատկերացումների մեջ»,- նշեց Բադալյանը:

Նրա խոսքով՝ պեղումներն իրականացվում են ՀՀ Կրթության, գիտության, մշակույթի եւ սպորտի նախարարության «Պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների եւ պատմական միջավայրի պահպանություն» ՊՈԱԿ-ի նախաձեռնությամբ՝ Գիտության պետական կոմիտեի «Ենթակառուցվածքի զարգացման ծրագրի» դրամաշնորհի շրջանակներում:

«Մեր միջոցները սուղ են և պեղումներն այս տարի կենտրոնացրել ենք հիմնականում երկու տեղամասում՝ ամրոցում և միջնաբերդի հյուսիս-արևելյան աշտարակին կից թեքահարթակ ենք գտել:  Ամրոցի մոտ բացվել է 3 մետր հաստությամբ կիսակիկլոպյան շարով պատերով մի կառույց: Մեզ համար պարզ դարձավ, որ այստեղ սկզբնական փուլում հիմնաժայռի քարերի վրա դրել են կիսակիկլոպյան շարի քարերը, այնուհետև դրանց կից միջին մեծության քարերով բարձրացրել մակարդակը և զուգահեռ շարել մեկ այլ՝ ոչ այդքան հզոր պատ, ինչի արդյունքում ստացվել է հարթակով միջանցք: Սա բավական հետաքրքիր կառույց է, որն, ունեցել է կարևոր նշանակություն: Գտնված խեցեղենը թույլ է տալիս կառույցի շինարարությունը և հետագա կյանքը վերագրել Ք.ա. 8-6-րդ դարերին: Խիստ հետաքրքիր և կարեւոր արդյունքներ գրանցվեցին Օձաբերդի միջնաբերդի հյուսիս-արևելյան աշտարակի և հյուսիսային պատի դիմաց ընկած հատվածում: Այստեղ դեռևս 2017 թվականին ֆիքսվել էր թեքահարթակ, որը շարունակվում է միջնաբերդի պարիսպների երկայնքով: Նման թեքահարթակները հատկապես տիպիկ են խեթական ճարտարապետությանը և արվում են պաշտպանողական ու էսթետիկ նպատակներով: Հյուսիս-արեւելյան աշտարակի և հյուսիսային պատի միջնամասում՝  դեպի հյուսիս, բացվել են աղյուսներ և հենապատ: Ընդհանրապես, այս աղյուսները կարելի է համարել Սևանա լճի ավազանում հնագիտորեն ֆիքսված առաջին դասական ուրարտական աղյուսները: Սա ֆենոմենալ երևույթ է, որն անչափ կարևոր տեղեկություն է տալիս տարածաշրջանում Երկաթի դարաշրջանում ամրոցաշինության և շինարարական ավանդույթների վերաբերյալ»,- ասաց հնագետը:

Նրա պնդմամբ՝ 2019 թվականի պեղումների արդյունքում պարզ է դարձել, որ թեքահարթակն արվել է ավելի ուշ փուլում՝ հավանաբար հետուրարտական ժամանակաշրջանում՝ Ք.ա. 7-րդ դարի վերջից 6-րդ դար ընկած ժամանակահատվածում:

Բադալյանը շեշտեց, որ Օձաբերդում 6 տարում իրականացված հնագիտական պեղումները կարևոր տեղեկություններ են հաղորդում տարածաշրջանում ուշուրարտական և հետուրարտական ժամանակաշրջանների ուսումնասիրության համար:

«Այստեղ բացվել են 2 մետր բարձրությամբ, կանոնավոր ճարտարապետությամբ պատերով և մուտքերով կառույցներ, գտնվել է արտաքին բնակավայրը: Ակնհայտ է, որ Օձաբերդը Սևանի հարավային ավազանում եղել է կարևոր կենտրոն ոչ միայն ուշուրարտական, այլ նաև հետուրարտական ժամանակաշրջանում»,- նշեց  Բադալյանը:

Նրա խոսքով՝  կատարված բացահայտումները հիմք են տալիս՝ շարունակելու պեղումները Օձաբերդում հետագայում, ավելի մեծ ծավալներով, արշավախմբի ավելի ընդլայնված կազմով: