Հայաստանի գլոբալ հաջողության բանաձեւը

Հաջողակ, խելացի և զարգացած երկիր լինելու համար չկան հստակ սահմանված և պատրաստիբանաձևեր: Չկան նաև ունիվերսալ մոդելներ, լուծումներ և դեղատոմսեր, որոնքմեխանիկորեն կիրառելու դեպքում ինքնըստինքյան գրանցվեին ցանկալի արդյունքներ, առանց հավելյալ ջանքի և խոչընդոտներ հաղթահարելու: Կյանքը դինամիկ փոփոխության մեջ է, դինամիկ և անկանխատեսելիորեն փոփոխվում են նաև աշխարհը և այն միջավայրը, որոնցում պետությունները պետք է ապահովեն իրենց անվտանգությունը, տնտեսական կայուն աճը, բնակիչների բարեկեցությունը, պետական և հանրային ինստիտուտների դիմակայունությունը:

Պատմականորեն, գոյատևման խնդիրներն առավել դժվար են լուծվել փոքր պետությունների համար՝ սահմանափակ ռեսուրսների, փոքր բնակչության և մեծ մարտահրավերների պատճառով: Վերջին տասնամյակների գիտության սրընթաց զարգացումը, տեխնոլոգիական թռիչքները և մարդկային հավակնությունների իրագործման հնարավորությունների աճը պետությունների զարգացման համատեքստում ձևավորել են նոր մտածողություն, հանգեցրել են սեփական դիրքերի վերանայման անհրաժեշտության և սպառողից դեպի առաջարկողի/ստեղծողի տրանսֆորմացիայի: Դրա շնորհիվ՝ մի շարք փոքր երկրներ, ինչպես օրինակ՝ Սինգապուրը, Կատարը, ԱՄԷ-ն, Իսրայելը և այլն, գերտերություններին զուգահեռ, դիրքավորվել են ոչ միայն որպես տնտեսապես և ռազմաքաղաքականապես առաջատար երկրներ, այլև՝ որպես ազդեցիկ խաղացողներ, որոնք արտածում ենիրենց ազդեցությունը թե՛ իրենց տարածաշրջաններում, և թե՛՝ գլոբալ  մակարդակում:

Իսկ ո՞րն է Հայաստանի տեղը և դերն այս «պայքարում»: Որքա՞ն մոտ է կանգնած Հայաստանը հաջողակ, խելացի և ազդեցիկ երկրների ընտանիքին: Արդյո՞ք Հայաստանում ձևավորվել է այն գիտակցությունը, որ այլևս գրեթե սպառված են լուծումներ գտնելու դասական եղանակները, որոնք արդյունավետ էին 50 կամ նույնիսկ 30 տարի առաջ, սակայն այսօր արդեն մրցունակ չեն: Ինչպե՞ս պետք է կարողանալ տարբերել առաջնային խնդիրները և մարտահրավերները երկրորդայիններից, ռազմավարականը՝ մարտավարականից: Ովքե՞ր կարող են խրախուսել և առաջնորդել մեզ բոլորիս գնալ արդյունավետության, նոր հնարավորությունների գեներացման և նվաճումների ճանապարհով:

Վերջերս, նախագահԱրմեն Սարգսյանը բրիտանական հեղինակավոր Financial Times պարբերականի ինովացիոն բաժնի խմբագիր Ջոն Թորնհիլի հետ զրույցում հանգամանորեն անդրադարձել է վերոնշյալ հարցերին և առաջարկել իր մոտեցումները: Հայաստանը կարիք ունի հստակ տեսլականների և ռազմավարական մոտեցման՝ պատասխանելու այն հարցին, թե ինչպիսի՞ Հայաստան ենք ուզում տեսնել, և ամենակարևորը, ի՞նչ միջոցներով և գործիքներով կարելի է հասնել դրան: Հարցազրույցներում և ելույթներում Արմեն Սարգսյանը փորձում է հստակեցնել Հայաստանի կոորդինատները և գլոբալ իմիջը հարափոփոխ և քվանթային զարգացումներով անցնող աշխարհի քարտեզի վրա: Ըստ նրա՝ առավել շահավետ դիրքավորման հասնելու համար Հայաստանին անհրաժեշտ է որդեգրել ճկուն, աշխարհի փոփոխություններն ընկալող և տեխնոլոգիներին միտված մտածողություն: Արտաքին և ներքին քաղաքականությունները պետք է լինեն արդյունավետ, և պետք է վերագնահատել գիտության և նորագույն տեխնոլոգիաների դերը՝ նսպաստելու ընդհանուր տնտեսական աճին, բիզնեսին և ամբողջովին թարմացնելով և վերազինելով կրթական համակարգը: Ձեռքը պետք է պահել համաշխարհային գիտական և նորարարական միտումների զարկերակի վրա, որպեսզի Հայաստանը դուրս գա առավելագույնս շահած և մրցունակ:

Հայաստանը պետք է նաև դրոշակակիր դառնա մի շարք հարցերում: Այսպես, տևական ժամանակ է, որ նախագահ Սարգսյանը խոսում է փոքր երկրների ակումբ ստեղծելու իր գաղափարի մասին: Խոսքը փոքր հաջողակայն երկրների մասին է, որոնք թեև աշխարհագրական չափերի և ռեսուրսների առումով ունեն սահմանափակ հնարավորություններ, սակայն վարում են խելացի և ճկուն արտաքին և ներքին քաղաքականություն, ունեն նորարարության վրա խարսխված և նորագույն տեխնոլոգիաներով հարուստ տնտեսություն, մրցունակ և առողջ բիզնես միջավայր, կայացած և բարձր դիմադրողականություն ունեցող հանրային և պետական ինստիտուտներ և միտված են ապագային: Հայաստանի այս նախաձեռնությունն անշուշտ ողջունելի է, քանի որ, ըստ էության, սա չի դառնա տնտեսական, աշխարհաքաղաքական, ռազմական հարցերի քննարկման մի ակումբ, այլ՝ միհարթակ, որտեղ կարող ենք կիսել արժեքներ ու գաղափարներ և համախմբվել միմյանցից սովորելու համար։ Ակումբի նպատակը պետք է լինի համախմբել փոքր, բայց հաջողակ երկրներին, ներկայացնել գրանցած ձեռքբերումները, ապագայի տեսլականը և աջակցել միմյանց։

Նախագահ Սարգսյանը շատ է կարևորում նաև ստարտափները, որոնք ըստ նրա՝  կենսական դեր ունեն հատկապես Հայաստանի նորարարությունների առաջխաղացման գործում:Հայաստանին հաճախ սկսել են բնութագրել որպես «ստարտափային ազգ»: Հայկական ստարտափների համար ավելի շատ հնարավորություններ ստեղծելու և նրանց  համաշխարհային առաջնորդներին ավելի մոտեցնելու համար վերջերսգործարկվեց ATOM (Advanced TOMorrow) նախաձեռնությունը: Սա նախագահական նախաձեռնություն է՝ հիմնված Հայաստանում տեխնոլոգիաների և գիտության զարգացման վրա, որի նպատակն է առաջատար ՏՏ ընկերություններին բերել Հայաստան՝ զարգացնելու արհեստական բանականությունը, մաթեմատիկական մոդելավորումը, մեքենայական ուսուցման կարողությունները՝ ապահովելով նրանց և մեր տեղական հաստատությունների, բիզնեսի և այս ոլորտում բարձրակարգ ընկերությունների միջև սերտ համագործակցություն:

Այս նախաձեռնության նպատակներից մեկն է նաև խրախուսել, որ Հայաստանը դառնա արհեստական բանականության ոլորտում աշխարհի առաջատար երկրներից մեկը՝ որպես բաղադրիչ ունենալով նախևառաջ կրթությունը: Արհեստական բանականությունը մեր տեխնոլոգիական զարգացման օրակարգում արդեն դարձել է գերակա ուղղություն, և Հայաստանը ձգտում է դառնալ արհեստական բանականության համաշխարհային հանգույց:

Սփյուռքի հետ ճիշտ և փոխշահավետ գործակցությունը և ներուժի թիրախային օգտագործումը ևս մաս են հաջողության հասնելու բանաձևի: Ըստ նախագահ Սարգսյանի՝ սփյուռքը բնական կամուրջ և օղակ է Հայաստանի և աշխարհի միջև, ուստի հայկական սփյուռքն իր դերակատարումը պետք է ունենա Հայաստանի ազգային շահերը առաջ մղելու գործում: Մեր միասնական առաքելությունը պետք է դառնա ուժեղ պետականության միջոցով  ստեղծել համաշխարհային ազգի ցանցային մոդել՝ հստակ ընդունելով մեր ընդհանուր շահերը:

Իհարկե, շատերը, ովքեր ավելի շատ հակված են քաղաքականության մեջ սև կատուներ փնտրելուն և ուշադրություն են դարձնում ինտրիգներին, ասեկոսեներին, կարճաժամկետ արդյունքներին և հպանցիկ իրադարձություններին, նրանք նախագահի այս մոտեցումների և նախաձեռնությունների մեջ չեն տեսնի կարևոր ուղերձներ, հեռահարություն, տեսլական և պետականաշինությանն ուղղված ջանքեր: Նրանք կշարունակեն տարված լինել այս կամ այն ֆեյսբուքյան գրառման տակ մեկնաբանություններ գրելով կամ կարդալով, իրար վրա ցեխ շպրտելով, պիտակավորելով կամ ամեն տեսակ չճշտված տեղեկություն տարածելով և մատը մատին չխփելով այս երկրում որևէ բան փոխելու համար: Իսկ ովքեր խելամիտ են, տարբերում են բովանդակությունը ձևից, խորքը՝ մակերեսից, նպատակը՝ միջոցներից, նրանք կգնահատեն և կաջակցեն այդ և այլ պետականամետ ծրագրերին և հանդես կգան սեփական նախաձենություններով: