Հայ մտավորականությունը սրբազան պայքարում

Փորձում եմ համեմատել 1988-ի եւ այսօրվա շարժմանը հայ մտավորականության մասնակցությունը։ «Ի զորակցություն Սրբազան պայքարի» երկու շաբաթ տեւող ստորագրահավաքին իրենց աջակցությունն են հայտնել 115 մտավորականներ Հայաստանից, ԱՄՆ-ից, Ռուսաստանից, Եվրոպայից, Իրանից, Վրաստանից։ Ստորագրման մեխանիզմը պարզ է. Դիմատետրի իմ էջում կամ [email protected] էլեկտրոնային փոստով մտավորականը հայտնում է իր որոշումը, ու ես նրա անունն անմիջապես ավելացնում եմ ցուցակում։ Գուցե այլ մեխանիզմի դեպքում թիվն ավելին լիներ։ Իհարկե, դա փոքր թիվ է, երբ, օրինակ, Գրողների միության անդամների թիվն անցնում է 500-ից, եթե դրան ավելացնում ենք նկարիչների, ճարտարապետների, երաժիշտների, կինոգործիչների, լրագրողների, գիտության ու բուհերի աշխատակիցների թվաքանակը, ապա պարզ է դառնում, որ ստորագրահավաքի մասնակիցների թիվը հայ մտավորականների մեկ տոկոսն էլ չի կազմում։ Խոսքս այն իրական ներուժի մասին է, որն ունի երկիրը՝ շարժմանը աշխարհի հայ մտավորականության ակտիվ մասնակցության համար։ Խնդրի մի մասը առնչվում է Արցախի ազատագրական պայքարի շուրջ հանրային կարծիքի ձեւավորման ուղղությամբ մինչ արցախյան ազատագրական պայքարի 1988 թ. արցախցի մտավորականների՝ Բագրատ Ուլուբաբյանի, Զորի Բալայանի, Հուրունցի, Բոգդան Ջանյանի, Շահեն Մկրտչյանի եւ իմ կատարած աշխատանքը։ Ինքս խորհրդային իշխանությունների ռեժիմի պայմաններում ռեպորտաժներ էի նկարահանում Արցախում ու եթեր տալիս հայկական հեռուստատեսությամբ, հոդվածաշարեր գրում հայաստանյան թերթերում, մեծ վիպասան Րաֆֆու հետքերով քայլելով Թբիլիսիից սկսած Արցախով, Սյունիքով, Նախիջեւանով, Պարսկաստանով, հրատարակում «Հարյուր տարվա երկխոսություն» գիրքը։ Բագրատ Ուլուբաբյանը հրատարակեց Արցախի պատմությանը նվիրված աշխատությունները։ Շահեն Մրտչյանի աշխատանքը նվիրված էր հայոց այս եզերքի հուշարձաններին։ Զորի Բալայանը միութենական ու հանրապետական մամուլում պարբերաբար բարձրացնում էր Արցախի խնդիրը։