Հայաստանը՝ հին բաբելոնյան արձանագրություններից մեկում. բրիտանացի գիտնականը ներկայացրեց բացառիկ նմուշ

Հայաստանի պատմության թանգարանում կայացավ միջազգային բանախոսությունների շարքից ևս մեկ զեկույց՝ «Հայաստանը հնագույն քարտեզներում» խորագրով մշտական ցուցադրության շրջանակում։ 

«Արմենպրես»-ի հաղորդմամբ՝ միջազգային համագործակցության արդյունքում Հայաստանի պատմության թանգարանում հյուրընկալվեց Բրիտանական թանգարանի Մերձավոր Արևելքի բաժնի ավագ ֆոնդապահ, պրոֆեսոր Իրվինգ Ֆինքելը, ով հանդես եկավ «Աշխարհի բաբելոնյան քարտեզը նոր լույսի ներքո» թեմայով բանախոսությամբ։ 

Պրոֆեսոր Ֆինքելը ներկայացրեց Ք.ա. 7-5-րդ դարերում ստեղծված և Բրիտանական թանգարանում պահվող աշխարհի հնագույն բաբելոնյան քարտեզի վերաբերյալ իր բացահայտումները և հետաքրքիր մեկնաբանությունները։ Նա ցուցադրեց կավե սալիկ, որի վրա պահպանված քարտեզում առկա է հնագույն Բաբելոնն իր հարակից տարածքներով։ Դրանց թվում է նաև հայկական Ուրարտուն կամ Վանի թագավորությունը։ 

«Երևանում շրջայց կատարելու ժամանակ նկատեցի ու հաճելիորեն զարմացա, երբ ինչ-որ տեղ տեսա աշխարհի բաբելոնյան հնագույն քարտեզի մետաղական կրկնօրինակը։ Մարդիկ կարող են դրա միջոցով ծանոթանալ ներկայացված կարևոր նմուշին ու դրա նշանակությանը, մինչդեռ բրիտանական կղզիներում շատերն աշխարհի հնագույն սեպագիր քարտեզի մասին ընդհանրապես ոչինչ չգիտեն»,- ասաց Ֆինքելը։ 

Այնուհետև գիտնականը ցույց տվեց բացառիկ նմուշի պատկերը, որի եզրերը հիմնականում չեն պահպանվել, սակայն կենտրոնական հատվածում կարևորագույն սեպագրերը մնացել են։ Վերծանողները ժամանակի հետ կարողացել են ստեղծել նմուշի թվայնացված տարբերակը։  

«Սեպագիր արձանագրությունը գրված է ձախից աջ, այն շրջապատված է երկշերտ գծավանդակով, իսկ ներքևում արդեն քարտեզի գծապատկերն է։ Քարտեզն իր հերթին բաժանված է երեք տարբեր մասերի, որոնց փոխկապակցվածության հարցը մշտապես հուզել է գիտնականներին։ Շատերը կասկածանքով են վերաբերվում սեպագիր գրերին,, սակայն ես վստահեցնում եմ, որ 130 հազար սեպագիր այլ նմուշներ կան, որոնք մանրազնին ուսումնասիրվել են՝ մարդկությանը փոխանցելով արժեքավոր տեղեկություններ։ Իմ կողմից ցուցադրվող նմուշը գրված է հին սեմական լեզուներից մեկով, պատկանում է նույն լեզվաընտանիքին, որում ընդգրկված են եբրայերենը, արաբերենն ու այլ լեզուները»,- մանրամասնեց պրոֆեսոր Ֆինքելը։

Նա հավելեց, որ գտածո սեպագիր քարտեզի արտապատկերումը մշակվել է հենց Բրիտանական թանգարանի կողմից։ Սեպագիր քարտեզի հիմքում ներկայիս Իրաքի տարածքն է, որտեղ եղել է Հին Բաբելոնը՝ անտիկ շրջանի մարդկանց պատկերացմամբ՝ աշխարհի կենտրոնը։ Բրիտանացի պրոֆեսորը տեղեկացրեց, որ սեպագիր արձանագրության մեջ կան հիշատակումներ նաև համաշխարհային ջրհեղեղի ու տապանի մասին, ինչպեսև անվանարկված կոնկրետ տեղանքներ։ Ֆինքելը ներկաների ուշադրությունը հրավիրեց սեպագիր քարտեզում առկա եռանկյունների վրա, որոնք ցույց են տալիս տարբեր ուղղություններ ու տարածաշրջաններ։ 

«Տարբեր ուղղություններ կամ տարածքներ ցույց տվող եռանկյունները կոչվում են Նագու։ Ուղղորդող եզրանկյուններից մեկը տանում է դեպի պատմական Ուրարտու։ Ինչպես Աստվածաշնչում, այնպես էլ հին աշխարհի բաբելոնյան սեպագիր այս արձանագրության մեջ նշվում է, որ տապանը կանգ է առել բարձր լեռան՝ Ուրարտուի կամ Արարատի գագաթին, ընդ որում խոսվում ոչ թե մեկ լեռան, այլ լեռնաշղթայի մասին։ Փորագրված է մասնավորապես Ուրաշտու բառը, որն Ուրարտուի բարբառային տարբերակն է և ցույց է տալիս այն տարածքը, որտեղ եղել է ուրարտական թագավորությունը։ Ապշեցուցիչ բացահայտումն այն է, որ բոլոր ուսումնասիրությունների համաձայն՝ խոսքը վերաբերում է պատմական Հայաստանի տարածքին։ Անժխտելի փաստ է, որ Աստվածաշունչը սեպագիր արձանագրություններից վերցրել է ողջ պատմությունը՝ ստեղծելով անժխտելի կապ իրականության ու սեպագիր արձանագրության միջև»,- ասաց բրիտանացի գիտնականը։ 

Զեկույցի վերջում շնորհակալություն հայտնելով պրոֆեսոր Ֆինքելին՝ Հայաստանի պատմության թանգարանի տնօրեն Դավիթ Պողոսյանը նշեց, որ բանախոսությունների շարքն ինքնին կարևոր է և արդյունք է հատկապես Բրիտանական թանգարանի հետ վերջին տարիներին ծավալված ակտիվ համագործակցության։ Երեկ ներկաները լսեցին Ջեյմս Ֆրեյզերի զեկուցումը, որին այսօր հաջորդեցին Իրվինգ Ֆինքելի բավականին հետաքրքիր և ուշագրավ մեկնաբանությունները, ով առավել հայտնի է ասորագիտության ոլորտի իմացությամբ և սեպագիր արձանագրությունները վերծանելու հմտությամբ։