590.000 ԱՄՆ դոլարի գողությունը՝ որպես իրավական համակարգի ախտորոշում․ Հրաչյա Մուշեղյան

Գումարը, լինելով առգրավված ապացույց կամ հանցանքից ստացված ենթադրյալ գույք, պետք է խիստ սահմանված կարգով հանձնվեր ԿԲ պահպանությանն կամ պահվեր պետական գանձապետարանում՝ ըստ ընթացակարգի։ Իսկ այդ կարգը վերահսկելու և ապահովելու իրավական պատասխանատվությունն ունի հենց դատախազը։ Այս մասին ֆեյսբուքյան իր էջում գրել է ՀՔԾ (ՀԿԿ) նախկին քննիչ, այժմ՝ փաստաբան Հրաչյա Մուշեղյանը՝ անդրադառնալով ՔԿ շենքից գողության դեպքին։

«590.000 ԱՄՆ դոլարի գողությունը՝ որպես իրավական համակարգի ախտորոշում։
2025 թվականի մայիսի 20-ի ցերեկը՝ աշխատանքային ժամին, առանց դռան բռնվելու աղմուկի, առանց որևէ պաշտոնյայի զարմանքի, ՀՀ քննչական կոմիտեի տնտեսական հանցագործությունների և մաքսանենգության գործերով վարչության շենք է մուտք գործել անձ, ով ունեցել է ՀՀ ՔԿ քննիչի կեղծ անցագիր։ Մուտք է գործել մի հաստատություն, որտեղ, իբր, գործել է անցագրային խստագույն ռեժիմ: Նա ներսում մնում է շուրջ 16 ժամ՝ լուռ, համակարգված և լկտի կերպով հափշտակում է որպես իրեղեն ապացույց պահվող 590.000 ԱՄՆ դոլար գումարը։ Գնում է՝ ձեռքին տարա՝ սեփական մեզով, որպեսզի անգամ ամենաչնչին կենսաբանական հետքը չթողնի։ Հաջորդ օրը, երբ մյուսներն արդեն աշխատանքի են գալիս, նա արդեն դուրս է եկել հանգիստ, անվնաս։
Ահա սրանք են փաստերը։ Բայց իրական աղետը սա չէ։

Այսպես կոչված «590 հազարի գողությունը» մեր իրավական համակարգի պոտենցիալ էպիկրիզն է՝ ախտաբանական խոցելիության, քրոնիկ անպատասխանատվության, պաթոլոգիկ անփորձության և սուր ինստիտուցիոնալ ապակայունության խտացված դրսևորումը։ Սա չի կարելի դիտարկել միայն որպես մեկ անձի հանցավոր վարք։ Սկանդալը 590 հազար դոլարի գողությունը չէ Քննչական կոմիտեից, այլ հստակ ազդանշան համակարգային ճգնաժամի մասին։ Արդեն պարզ է, որ սոսկ մեղադրյալների կալանավորումը բավարար չէ։ Դա ընդամենը մակերեսային շփոթեցնում է իրավիճակը՝ իրականության խորքում թաքցնելով պետական կառավարման, վերահսկողության և բարեվարքության լուրջ բացթողումներ։

ՔԿ հինգերորդ վարչության պետի ժամանակավոր պաշտոնակատար Գոռ Թադևոսյանն ու մեկ այլ գործով մեղադրյալ Էդգար Գրիգորյանը ձերբակալված են։ ՀՀ հակակոռուպցիոն կոմիտեն պնդում է, որ գումարի մեծ մասը վերադարձվել է։ Բայց մենք պետք է հրաժարվենք մեթոդաբանական ինքնախաբեությունից՝ կարծելով, թե գողության բացահայտումն արդեն արդարություն է։ Ոչ։ Արդարությունը երբեմն ոչ թե գողին բռնելն է, այլ գողությունը կանխելն է։ Այստեղ քննության տակ պետք է դրվի ոչ թե միայն հանցագործության փաստը, այլ՝ դրա հնարավորությունը։ Ինչպե՞ս է, որ մի ամբողջ վարչական շենքում, որում պահվում էր 590 հազարը, և որի մասին տեղյակ էին բոլոր քննիչները, այդ գումարը դառնում է թիրախ ոչ թե մեկ, այլ մի քանի անգամ։ Իսկ նախորդ՝ դեկտեմբերյան փորձը(ըստ մամուլի հրապարակումների), արդյոք ի՞նչ արձագանք գտավ իրավապահ համակարգում։ Եթե արդեն եղել է փորձ, ապա չպետք է վերանայվեր պահեստավորման, պահպանման, մուտքի վերահսկման ամբողջ ռեժիմը։ Ինչու՞ չվերանայվեց։ Ինչու՞ չեղան համապարփակ դասեր։
ՀՀ ՔԿ նախագահ Արթուր Պողոսյանը, ի պատասխան հասարակության արդարացի ցասման, հանդես եկավ աղմկոտ ու միաժամանակ սառը արդարացմամբ. «Քննչական կոմիտեն ինքն է բացահայտել դեպքը։ Քննիչը հետևողական էր։ Գումարի մեծ մասը գտնվել է։ ՊԵԿ շենքն էր, պահպանում էր մասնավոր կազմակերպություն»։ Պարոն Պողոսյան, Ձեր հրապարակային խոսքը բացահայտման մասին չէ, սա արդեն համակարգի ներսում գործող իրավիճակը ծածկելու փորձի մեկնարկն է։ Որևէ գործի հաջող բացահայտումը չի կարող լինել արդարացում այն բանի, որ այդ հանցանքը տեղի է ունեցել հենց այն շենքում, որտեղ դուք ղեկավարում եք օրինականության մուտքը։ Իսկ ինչո՞ւ չկան և չխոսեցիք պատասխանատու ղեկավարների մասին, ովքեր խիստ կասկածելի անփութությամբ հնարավորություն են տվել նման ոտնձգությանը։

Ներող եղիր, պարոն նախագահ, բայց դուք ի՞նչ բացահայտման մասին եք խոսում, երբ հենց ձեր ղեկավարած համակարգում է տեղի ունեցել այս ցնցող պայթյունը։ Երբ պետական հաստատության ներսում 16 ժամ ազատ շրջող մարդը՝ ռետինե դիմակով, ակնոցով, և անգամ միզելու համար տարայով է գալիս, դուք խոսում եք բացահայտման մե՞ծ հաջողության մասին։ Սա չպետք է լինի ո՛չ համակարգի ձեռքբերում, ո՛չ հպարտություն։ Սա՝ ուղիղ տապալում է։ Եթե որևէ մեկին պետք է շնորհավորել, ապա՝ ոչ թե ձեր համակարգը, այլ այն պատահական հանգամանքը, որ հանցագործության հետքերը չսրբվեցին, գումարը ամբողջությամբ չփախցվեց, և ձեր անգործության արդյունքն անվերադարձ չդարձավ։ Ինչպե՞ս պետք է ընկալել ՔԿ նախագահի միտքը, թե իբր իրենք են բացահայտել հանցագործությունը։ Սա այն նույն տիպի խոսք է, որը հիշեցնում է հրշեջի՝ հպարտությամբ հայտարարությունը, թե «մենք մեր ձեռքով մարեցինք այն հրդեհը, որը մեր պահած բենզինի կողքին բռնկվեց»։ Արդեն ժամանակն է դնել ցավոտ, բայց արդարացի հարցը՝ ո՞վքեր են նշանակվում նման բարձր պաշտոնների։ Ինչպիսի՞ փորձառություն է պետք ունենալ ՔԿ վարչության պետ դառնալու համար։ Ո՞ւմ ձեռքում է որոշման ծանրությունը։ Այստեղ պարզ երևում է նաև պաշտոնների տրամադրման արատավոր պրակտիկան։ Երբ նշանակվում են դեռևս չկայացած, անփորձ, ղեկավարումից հեռու աշխատակիցներ, որոնց միակ «արժեքը» հավատարիմ լոյալությունն է։ Այս գործը պետք է հիմք դառնա վերանայելու՝ ինչպես են անձինք ընտրվում նման բարձր պաշտոնների համար։ Անձի կենսագրությունը պետք է ներառի ոչ թե կոռեկտ հարաբերություններ՝ վերադասների հետ, այլ հստակ գործնական փորձ, ինստիտուցիոնալ պատկերացում և կառավարչական պատասխանատվության մշակույթ։ Այո, ՀՀ գործող օրենսդրությունը վատը չէ, այն միանշանակ, կառուցվածքային և տեխնիկապես բավարար է նման հանցագործությունները կանխելու համար։ Բայց այդ օրենսդրության մարմնավորողները՝ պաշտոնյաները, հաճախ չեն կրում ոչ բարոյական, ոչ կառավարչական պատասխանատվություն։ Այսօր հանցանքն ավելի հաճախ բխում է ոչ թե օրենքների բացակայությունից, այլ՝ այդ օրենքների հանդեպ խեղաթյուրված վերաբերմունքից, քանի որ այդ օրենսդրության կրողները ներսից հոտած են։ Նրանց արժեքային համակարգը խեղված է՝ կառուցված ոչ թե պետության շահի, այլ պաշտոնի պահպանման, անձնական լոյալության և PR-ի վրա։ Իրավունքը չի կարող իր գործն անել, երբ այն կրողը չի կրում պատասխանատվություն։ Ազգին ի վերջո չի սպանում գողը։ Ազգին սպանում է գողություն դարձած բնականոն վիճակը։ 

Այս աղմկահարույց դեպքի կոնտեքստում, ցավոք, անտեսվում է մեկ առանցքային դերակատար՝ դատավարական հսկողություն իրականացնող դատախազը, որի պարտականությունների մեջ էր մտնում ոչ միայն նախաձեռնված քրեական վարույթի օրինականության հսկումը, այլև՝ գործով առգրավված գույքի ճշգրիտ հաշվառումը, պահպանման պատշաճ կազմակերպումը և անհրաժեշտության դեպքում՝ դրանց փոխանցումը իրավասու մարմնին, օրինակ՝ ՀՀ Կենտրոնական բանկ։ Ի՞նչ էր պետք անել։ Գումարը, լինելով առգրավված ապացույց կամ հանցանքից ստացված ենթադրյալ գույք, պետք է խիստ սահմանված կարգով հանձնվեր ԿԲ պահպանությանն կամ պահվեր պետական գանձապետարանում՝ ըստ ընթացակարգի։ Իսկ այդ կարգը վերահսկելու և ապահովելու իրավական պատասխանատվությունն ունի հենց դատախազը։ Իսկ ի՞նչ տեղի ունեցավ իրականում։ Գումարը մնաց ՔԿ շենքում՝ առանց պատշաճ հաշվառումի, գրանցման կամ ապահով պահպանման միջոցառումների։ Սա ոչ միայն կազմակերպչական, այլ նաև դատավարական հսկողության բացթողում է, որի հետևանքով հնարավոր դարձավ դարի ամենախայտառակ և համակարգային գողություններից մեկը։ Պետք է հստակ արձանագրել. եթե դատախազն իր գործառույթներն իրականացներ ամբողջ ծավալով, ապա գումարը չէր մնա ՔԿ շենքում՝ առանց վերահսկման, և այս ամենը, ամենայն հավանականությամբ, երբեք տեղի չէր ունենա։

Հ.Գ. Եթե ուզում ենք պետություն, ուր արդարությունը պատահականություն չէ, ապա այս քննությունն ու համակարգի վերակազմավորումը պետք է դառնան պարտադիր ուղի։ Այլապես վաղը գողը չի լինի անծանոթ դիմակով մարդը։ Նա կլինի ներսում՝ պաշտոնի, և կնայի մեր աչքերին՝ մեր օրենքների անունից»,- գրել է նա։