Փերինչեքի դատավարությունը, լրատվամիջոցների արձագանքն ու ազդեցությունը միջազգային հանրության վրա

Նորաձևության մասին ամսագրերից մինչև ամենահեղինակավոր լրատվամիջոցներն անդրադարձան Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանում քննվող թուրք ազգայնական գործիչ Դողու Փերինչեքի դատավարությունը: Պատճառն այն է, որ ՄԻԵԴ-ը քննում էր մի գործ, որի նախադեպը դեռևս չի եղել և նաև այն, որ, հայկական կողմի շահերը ներկայացնող իրավապաշտպաններից էին Ամալ Քլունին և Ջեֆրի Ռոբերթսոնը: Նրանց ելույ թները հրապարակել են հեղինակավոր լրատվամիջոցները՝ նաև անդրադառնալով Հայոց ցեղասպանության խնդրին, մեկ դար առաջ տեղի ունեցած իրադարձություններին: Հեղինակավոր լրատվամիջոցների աչքից չի վրիպել անգամ այն հանգամանքը, որ Քլունին դատավարությանը եկել էր՝ հագուստին կրելով մանուշակագույն անմոռումը: «Դա Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցին ընտրված խորհրդանշական ծաղիկն է»,- գրել էր Harper Bazar-ը, որի հետևորդների թիվը միայն համացանցում անցնում է մի քանի միլիոնը:

Թուրքագետ Ռուբեն Սաֆրաստյանի գնահատմամբ՝ հեղինակավոր լրատվամիջոցների արձագանքը կարող է իր ազդեցությունն ունենալ նաև այդ երկրներում հասարակության մեջ կարծիքի փոփոխության վրա: «Այդ հրապարակումները կարող են մեծ ազդեցություն թողնել հասարակությունների վրա: Մենք միշտ պայքարել ենք Հայոց ցեղասպանության մոռացված չլինելու համար, և ինչ-ինչ հանգ ամանքներից ելնելով՝ աշխարհը խոսում է այսօր այդ մասին: Մենք պետք է սովորենք այս ուշադրությանը, քանի որ օրեցօր այդ ուշադրությունն ավելի է շատանալու, բազմապատկվելու: Իսկ մեր հաղթանակներից մեկը կլինի նաև ՄԻԵԴ-ի Մեծ պալատի արդարացի վճռի հրապարակումը, որը, վստահ եմ, կրկին կարժանանա լրատվամիջոցների բուռն արձագանքին»,- «Արմենպրես»-ի հետ զրույցում ասաց Ռուբեն Սաֆրաստյանը:

«Ազգ» օրաթերթի գլխավոր խմբագիր Հակոբ Ավետիքյանն էլ վերջին օրերին հետևում է շվեյցարական մամուլի արձագանքին: Նրա գնահատմամբ Շվեյցարիայում շատ աշխույժ կերպով են լուսաբանում դատավարությունն ու գրեթե բոլոր հոդվածներն ավարտվում են ծավալուն background-ով (բազային ինֆորմացիա) Հայոց ցեղասպանության մասին: «Շվեյցարական, գերմանական, ֆրանսիական և բելգիական լրատվամիջոցները հսկայական հոդվածներով անդրադարձել են դատավարության ընթացքին: Վստահաբար առաջիկա օրերին մենք կտեսնենք տարբեր մեկնաբանական, վերլուծական հոդվածներ այս դատավարության առնչությամբ: Նրանք բոլորն էլ տեղեկություններ կտան, թե խնդրո առարկան ինչ է՝ տեղեկացնելով Հայոց ցեղասպանության փաստերն ու տեսակետներ կներկայացնեն»,- ասում է Ավետիքյանը՝ շեշտելով, որ մամուլը որպես 4-րդ իշխանություն իր գործը հրաշալի կատարեց:

Միաժամանակ, ոչ ուղղակի կերպով մամուլը նաև որոշակի բացասական մթնոլորտ ստեղծեց դատավարության առնչությամբ, և այդ մթնոլորտի ազդեցությունը խիստ նկատելի էր դատավարության ողջ ընթացքում:

«Հունվարին ֆրանսիական «Շառլի Հեբդո»-ի խմբագրատան վրա կատարված ահաբեկչությունից հետո եվրոպական մայրցամաքում տիրում է ուրվական կարծիքի, խոսքի ազատության, բացարձակ ազատությունների վերաբերյալ: Այդ մթնոլորտը նպաստավոր չի կարող լինել մեզ համար»,- ասում է Ավետիքյանը՝ հավելելով, որ թուրքական կողմը դա շատ լավ օգտագործեց և դատավարության ընթացքը սկզբնակետից շեղվեց: Շատերը «Շառլի Հեբդո»-ի դեպքերից հետո ընկել են այլ ծայրահեղության մեջ և, անկախ ամեն ինչից, կարծիքի ազատությունը համարում են մարդու ազատություն և ոչ պատժելի արարք: «Այս մթնոլորտն ունեցավ իր բացասական ազդեցությունը: Լավ է, որ դատավճիռը վեց ամիս անց է կայանալու և այդ ընթացքում այդ ընդհանուր մթնոլորտը կարող է թուլանալ»,- ասաց Ավետիքյանը:

Մարդու իրավուքնների եվրոպական դատարանում Դողու Փերինչեքի գործով լսումներն ավարտվել են հունվարի 28-ին: Դատարանը լսել է Փերինչեքին, պատասխանող կողմ Շվեյցարիայի կառավարության տեսակետը և նաև գործով երրորդ կողմ հանդիսացող Հայաստանի և Թուրքիայի պատվիրակություններին: Հայկական կողմից եվրոպական դատարանում հանդես են եկել Հայաստանի կառավարության լիազոր ներկայացուցիչ Գևորգ Կոստանյանը, Հայաստանի շահերը ՄԻԵԴ-ում ներկայացնող միջազգային կարգի փաստաբաններից երկուսը՝ Ամալ Քլունին և Ջեֆրի Ռոբերթսոնը:

2007 թվականի մարտի 9-ին շվեյցարական դատարանը Քրեական օրենսգրքի 216-րդ հոդվածով դատապարտել էր թուրք ազգայնական Դողու Փերինչեքին՝ Հայոց ցեղասպանությունը ժխտելու համար՝ ենթարկելով ինչպես ֆինանսական, այնպես էլ քրեական պատասխանատվության: Վո կանտոնի վերաքննիչ դատարանը և Դաշնային գերագույն դատարանը մերժել էին մարտի 9-ի դատավճռի դեմ ներկայացված բողոքը:

2013 թվականի դեկտեմբերի 17-ին Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի իրավասու պալատը դատավճիռ է կայացրել, ըստ որի՝ շվեյցարական դատարանները խախտել են բողոքարկողի՝ Փերինչեքի խոսքի ազատության իրավունքը: Շվեյցարիայի արդարադատության դաշնային գրասենյակը մարտի 11-ին հաղորդել էր, որ Շվեյցարիան պատրաստվում է դիմել Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան (ՄԻԵԴ)՝ Դողու Փերինչեքի գործը Գերագույն պալատի կողմից վերանայելու պահանջով: ՄԻԵԴ-ը գործը Գերագույն պալատ էր ուղարկել մինչև մարտի 17-ը: Օգոստոսի 25-ին Հայաստանը հայտ ներկայացրեց մասնակցելու դատավարությանը: Դատավարութ յանը մասնակցելու հայտ է ներկայացրել նաև Թուրքիան:

Շվեյցարիան առաջին պետությունն է, որ քրեականացրել է Հայոց ցեղասպանության ժխտումը՝ մարդկության դեմ կատարած հանցանքը հերքողների համար սահմանելով ազատազրկում և դրամական տուգանք: Հետագայում Շվեյցարիայի օրինակին հետևեցին նաև Սլովակիան և Հունաստանը: Այդ երկրներում նույնպես Հայոց ցեղասպանության հերքումը պատժվում է քրեորեն: