Զորավոր Ավետարանը կբերվի Զորավոր ս. Աստվածածին եկեղեցի

Մայիսի 14-ին՝ 10:00-ին, Մ. Մաշտոցի անվան Մատենադարանից Զորավոր ս. Աստվածածին եկեղեցի կբերվի Զորավոր Ավետարանը: Այն եկեղեցում կլինի մինչև 18:00:

Ժամը 11:00-ին կմատուցվի ս. պատարագ: Հավարտ ս. պատարագի համայնքի անդամները մատաղ կհյուրասիրեն:

Մայիսի 14-ը Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու սրբերից Մովսես Տաթևացի կաթողիկոսի մահվան հիշատակի օրն է: Այդ առթիվ արդեն երրորդ անգամ ԱՀԹ առաջնորդական փոխանորդ գերաշնորհ Տ. Նավասարդ արքեպիսկոպոսի օրհնությամբ եկեղեցի է բերվում Զորավոր Ավետարանը: Դրա հետ կապված բազմաթիվ հրաշքների ու բժշկությունների հիշատակություններ կան: Եվ հենց այդ պատճառով ոչ միայն Ավետարանն, այլև եկեղեցին, որտեղ այն պահվել է երկար տարներ, մարդիկ կոչել են Զորավոր:

Այս տարի Ս. Մովսես Տաթևացու մահվան հիշատակության օրը համընկել է Համբարձման տոնի հետ:

Զորավոր Ավետարանը

ԱՀԹ-ի Զորավոր ս. Աստվածածինը Երևանի հնագույն եկեղեցիներից է: Սկզբնապես այն կոչվել է ս. Աստվածածին, այնուհետև վերանվանվել է Զորավոր ս. Աստվածածին: Զորավոր բառի երկու բացատրություն կա: Ըստ մի վարկածի եկեղեցին զորավոր է կոչվել այստեղ հանգչող ս. Անանիա առաքյալի հրաշագործ մասունքների շնորհիվ: Նրա անունը կրող մատուռը հայտնի ուխտատեղի է: Ս. Անանիայից բժշկվելու բարեխոսությունը խնդրելու են գալիս ոչ միայն հայ, այլ նաև օտարերկրացի՝ հատկապես՝ հույն և ռուս ուխտավորներ:

Մյուս վարկածը կապված է Զորավոր Ավետարանի հետ: Այն այնքան մեծ զորություն է ունեցել, որ նրա հետ կապված բազում հրաշքներն են պատմվում:

Սմբատ Գունդստաբլի (1208-1276) Ավետարանի հետ ունեցած մանրանկարչական նմանությունը և գրչությունը ենթադրել են տալիս, որ այն գրվել և նկարազարդվել է Կիլիկիայում, 13-14-րդ դարում: Ձեռագիրն այժմ ունի 292 մագաղաթյա թերթ, 23,5x17,7 մեծությամբ: Նկարներից շատերը պակասում են, կտրված են որոշ խորաններ:

14-րդ դարի վերջին ձեռագիրը բերվել է Երևան: Լենկթեմուրի առաջին արշավանքի շրջանում Երևանցի Վիշապիկի որդի Հակոբը գնում է սույն Ավետարանը: Հակոբը մագաղաթյա Ավետարանի վերջում ավելացրած երկու թերթի վրա Բջնիի և Այրարատի Մանուել եպիսկոպոսին գրել է տալիս ձեռագրի գնման ու ընծայման պատմությունը, և ապա նվիրում է Երևանի Երկուերեսանի Ս. Նշան եկեղեցուն:

Ավետարանն, ի պատիվ ընծայողների, կոչվում է «Վիշապկենց Ավետարան» և մի քանի դար մնում է այդ եկեղեցում:

15-րդ դարի վերջին Երևանի Երկուերեսանի եկեղեցու սպասավոր և Ավետարանը նորոգող Ներսես Մոկացին հավաստում է, որ «Վիշապկենց Ավետարանն» այդ ժամանակ արդեն հռչակված էր իր զորությամբ, և բազմաթիվ երևանցիներ ականատես էին եղել նրա «բժշկության զորությանը»: Ավետարանը Երկուերեսանի եկեղեցում արդեն «Զորավոր Ավետարան» է կոչվել:

Հետագայում Զորավոր Ավետարանը տեղափոխվել է Ս. Անանիա առաքյալի անապատում կառուցված Ս. Աստվածածին եկեղեցի, և նորակառույցը հռչակավոր Ավետարանի անունով հայտնի է դարձել որպես «Զորավոր» եկեղեցի:

Այն մի քանի անգամ հիմնահատակ լինելուց և որպես Սուրբ Աստվածածին վերակառուցվելուց հետո շարունակում է կոչվել Զորավոր: Այդպես էր կոչվում նա նույնիսկ այն ժամանակ, երբ «Զորավոր» ձեռագիրը բացակա էր Զորավոր Ս. Աստվածածին եկեղեցուց: Այդպես է կոչվում եկեղեցին ցայսօր:

Ս. Մովսես Տաթևացի

Ս. Մովսես Գ Տաթևացին (1578-1632) (աղբյուրներում հիշատակվում է նաև որպես՝ Մովսես Գ Սյունեցի) ծնվել է Սյունիքի Խոտանան գյուղզում: Մահացել է Երևանում և ամփոփվել է Կոզեռնի մատուռում՝ Կոզեռն ու Մելքիսեթ Վժանեցի վարդապետների կողքին: Ամենայն հայոց կաթողիկոս է եղել 1629- 1632թթ։

Կրթություն ստանալով Տաթևի վանքում՝ 1592 թվականին ձեռնադրվում է կուսակրոն աբեղա, մեկնում Ամիդ և մինչև 1606 թվականը աշակերտում Սրապիոն Եդեսացուն (Ուռհայեցի)։ 1610 թվականից Երուսաղեմում դարձել է Ս. Հարություն տաճարի լուսարար։ 1613 թվականին վերադառնում է Տաթև, մտնում Սյունյաց Մեծ անապատ։ Նախքան կաթողիկոս դառնալը՝ հիմնել է դպրոցներ, զբաղվել դրանց բարեկարգման հարցերով, կարգավորել Սյունիքի վանքերը։

Մոտ 1620 թվականին Երևանում քարոզում է Ս. Կաթողիկե եկեղեցում, վերաշինում Երևանի Ս. Անանիա առաքյալի անապատը, կարգավորում է Այրարատի եկեղեցիներն ու վանքերը, վերաբացում Հովհաննավանքի և Սաղմոսավանքի վանական դպրոցները։ 1623 թվականին ձեռնադրվում է եպիսկոպոս, 1626 թվականին մեկնում է Սպահան։ Պարսից շահ Աբբաս I-ը, 1627 թվականի հունվարին ներկա գտնվելով և հիանալով Ս. Ծննդյան տոնի՝ նրա կատարած արարողությամբ, պարգև է առաջարկել և տվել խնդրածը՝ Ս. Էջմիածնի վանքի լուսարարի պաշտոնի և վանքը նորոգելու թույլտվություն-հրովարտակ։ 1627 թվականի հունիսից վերանորոգում է Ս. Էջմիածնի վանքը, Վեհարանը, օժանդակ կառույցները և պարիսպները։ 1628 թվականի սկզբից հիշատակվում է որպես «ընտրեալ կաթողիկոս», պաշտոնապես օծվում է 1629 թվականի հունվարի 13-ին։

Ս. Մովսես Գ Տաթևացին շահից ստանում է իր կաթողիկոսության հաստատման և Ս. Էջմիածնի վանքի պարտքի զիջման հրովարտակներ։ Իր աշակերտների և հետևորդների (Փիլիպոս Աղբակեցի, Խաչատուր Կեսարացի, Եսայի Կարճավանցի և ուրիշներ) հետ վերակենդանացնում է Արևելյան Հայաստանի ավերված մշակութային, կրթական, լուսավորական և գրական կյանքը, վերականգնում ու բարվոքում եկեղեցիներն ու վանքերը։

Ս. Մովսես Տաթևացին Հայ եկեղեցու սրբադասված վերջին սուրբն է: Նրա անունը Ս. Գրիգոր Տաթևացու հետ հիշատակվում է Ս. Պատարագի ընթացքում: