Կընդունվի՞ արդյոք «Ռոյս-Էլիոթ» ծրագիրը

ԱՄՆ Ներկայացուցիչների պալատի արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի նախագահ Էդ Ռոյսի և դեմոկրատ գործիչ Էլիոթ Էնգելի առաջարկների ծրագիրը՝ ուղղված հայ-ադրբեջանական սահմանին և ղարաբաղա-ադրբեջանական շփման գծում հրադադարի ռեժիմի պահպանմանը, ընդունվելու դեպքում լուրջ խնդիրներ կառաջացնի Ադրբեջանի համար, քանի որ երբեք ոչ ոքի համար գաղտնիք չի եղել, որ հրադարարի խախտումներ միշտ եղել և լինում են հենց ադրբեջանական կողմի նախաձեռնությամբ: Սակայն միջազգային կառույցները իրենց հայտարարություններում մշտապես դրել են հավասարության նշաններ երկու կողմերի միջև՝ երկկողմանի զսպվածության կոչեր հնչեցնելով:

Իսկ ներկայացված առաջարկների ծրագիրն իր մեջ ներառում է կոնկրետ քայլեր՝ կոչ է արվում համաձայնություն ձեռք բերել բոլոր կողմերից՝ դիպուկահարներ չտեղակայել շփման գծում, ԵԱՀԿ-ի կողմից վերահսկվող զարգացած կրակորսիչ համակարգերի և ձայնային սարքավորումներ տեղակայել՝ հարձակումների աղբյուրը ճշտելու համար և ԵԱՀԿ դիտորդներ տեղակայել՝ շփման գծում հրադադարի խախտումների դեպքերն ավելի լավ վերահսկելու համար: Այսինքն՝ ծրագիրը կյանքի կոչելու դեպքում այսուհետ յուրաքանչյուր հրադադարի խախտում ֆիքսված կլինի, միանշանակ ապացուցված կլինի, թե ում կողմից է եղել խախտում, և միջազգային կառույցներն այլև չեն կարող իրենց գնահատականներում հավասարության նշաններ դնել կողմերի միջև, ուստի գնահատականները ստիպված պետք է վերածվեն մեղադրանքների՝ ուղղված կողմերից մեկին: Պարզ է, որ այդ կողմը կլինի Ադրբեջանը: Նման ոչ ցանկալի վիճակում չհայտնվելու համար Ադրբեջանի իշխանությունները պետք է ստիպված լինեն զսպել իրենց կրքերը և այսուհետ հրաժարվել հրադադարը խախտելու իրենց հակումներից, կամ էլ օգտագործեն իրենց կապերը և ազդեցությունը՝ նաև իրենց ավագ եղբայր և ԱՄՆ-ի դաշնակից Թուրքիայի միջոցով, որպեսզի այս ծրագիրը կյանքի չկոչվի:

Թեև ԱՄՆ նախագահի աշխատակազմը, ԱՄՆ պետդեպը և ԵԱՀԿ-ն, նաև Հայաստանի ու Արցախի իշխանություններն արդեն հայտնել են, որ աջակցում են այս նախաձեռնությանը, այդուհանդերձ դեռ չենք կարող վստահ ասել, թե արդյունքում մեր շահերից բխող այս ծրագիրը կընդունվի, թե՝ ոչ, քանի որ Ադրբեջանը դեմ է ծրագրին: Եթե այն միջազգային կառույցների ճնշման ազդեցությամբ չընդունվեց, ապա ոչ միայն Հայաստանի, այլև ողջ միջազգային հանրության համար ևս մեկ անգամ պարզ կդառնա, որ ԱՄՆ-ն Արցախի հարցում ունի կողմնապահ վերաբերմունք և իրականում պաշտպանում է իր դաշնակից Թուրքիայի կրտսեր եղբոր շահերը: Իհարկե, ցանկալի կլինի, որ այս դեպքում ես սխալվեմ:

Կարեն Վարդանյան