Ջավադյանի ճակատագրական սխալը…

Համաձայնե՛ք, որ Հայաստանի տնտեսությունը շատ հարցերում սկսում է հետզհետե նմանվել տարօրինակ շեղումներ ունեցող հիվանդ մարդու. չգիտես՝ ինչ դեղ տաս, որ վիճակը կարգավորվի: Ասածիս լավագույն ապացույցներից մեկը դոլար-դրամ տատանումների հետևանքով երկրի տնտեսությունում առաջացած խառնաշփոթ իրավիճակն է, որի պատճառով բազմաթիվ մանր ու միջին ձեռնարկություններ՝ ՓՄՁ-ներ, փաստացի կանգնել են կատարյալ կրախի առաջ. դրամի արժեզրկումը չափազանց բացասական ազդեցություն ունեցավ նրանց համար, ովքեր բանկերից դոլարով վարկեր էին վերցրել՝ պարտավորություն ստանձնելով, սակայն, համապատասխան մուծումները կատարել բացառապես դրամով, քանի որ ՀՀ օրենքը, հավանաբար զուտ հայրենասիրական նկրտումներից ելնելով, սահմանում է, որ ՀՀ տարածքում բոլոր պաշտոնական ֆինանսական գործարքները պետք է կատարվեն միայն ՀՀ պաշտոնական արժույթով՝ ՀՀ դրամով:

Թե հատկապես որն է ներկայիս իրավիճակում այս օրենքի տնտեսագիտական նպատակահարմարությունն ու տրամաբանությունը, այդպես էլ, իհարկե, մնում է անհասկանալի, քանի որ, համաձայնե՛ք, տնտեսությունն այն ոլորտը չէ, ուր պետք է առաջնորդվել՝ ելնելով ինչ-ինչ գաղափարական սկզբունքներից. սա մի համակարգ է, որը սիրում է բացառապես պրագմատիկ մոտեցումներ, ասել կուզի՝ պետք է ստեղծել այնպիսի օրենքներ, որոնք ոչ թե քաղաքացիներին կկանգնեցնեն փաստի առաջ, այլ թույլ կտան՝ ազատորեն կողմնորոշվելու, թե կոնկրետ ինչպես է պետք վարվել այս կամ այն իրավիճակում:

Եթե հիշում եք, այն ժամանակ, երբ հայկական դրամը բավական թույլ դիրքերում էր գտնվում՝ դոլարի հետ համեմատած, որոշ տնտեսագետներ իրենց վերլուծական հոդվածներում ու հարցազրույցներում առաջարկում էին Կենտրոնական բանկին՝ Արթուր Ջավադյանի գլխավորությամբ, դրամի աստիճանական արժեզրկման կուրս վերցնել՝ դրանով հնարավորություն տալով տնտեսությանը զերծ մնալ հնարավոր ցնցումներից:

Ջավադյանը, հավանաբար, ուշադիր հետևում էր ԶԼՄ-ներին ու ականջալուր դառնալով հնչող կոչերին՝ սկսեց արժևորել դոլարը՝ ի հաշիվ դրամի՝ մոռանալով, սակայն, որ այդ դեղատոմսն ամենևին էլ ունիվերսալ չէ ու ժամանակի ընթացքում կարող էր հարուցել խնդիրներ, որոնք ցավալի հարված կհասցնեին տեղական ՓՄՁ-ներին: Արդյունքում՝ շատ սեփականատերեր, լքված լինելով պետության կողմից, ստիպված եղան վերաիմաստավորել իրենց ողջ բիզնես գործունեությունը՝ փակվելու, եղած-չեղածը վաճառելու, արտագաղթելու տեսքով: Որոշ բանկեր էլ, օգտվելով երկրում ստեղծված կատարյալ բարձիթողի իրավիճակից, սկսեցին ազատություն տալ սեփական ախորժակին ու մարդկանց շատ նուրբ ձևերով «քամել». տպավորություն ստեղծվեց, թե մեր բանկերն «ատամ ունեին» ՓՄՁ-ների վրա ու սպասում էին հարմար առիթի՝ նրանցից սեփական վրեժն առնելու համար:

Իսկ այս ընթացքում Արթուր Ջավադյանը Կենտրոնական բանկի իր փառահեղ աշխատասենյակի պատուհանից սառնասրտորեն հետևում էր, թե ինչպես է հայաստանյան ՓՄՁ-ների «հերն անիծվում»՝ թքած ունենալով, թե իր որոշման արդյունքում քանիսն ստիպված կլինեն ունեզրկվել, աղքատանալ…

Թե որն է ստեղծված անբարեհույս իրավիճակից ելքը, կարծում ենք, առանձնապես դժվար չէ կռահել: Մենք, օրինակ, ՀՀ կառավարությանը կառաջարկեինք հաշվի առնել ստեղծված իրավիճակի ողջ լրջությունն ու գոնե ժամանակավորապես սառեցնել բացառապես ՀՀ դրամով ֆինանսական գործարքներ անելու մասին օրենքն ու գոնե այն տուժած սեփականատերերին, ովքեր սույն օրենքի պատճառով կանգնել են սնանկացման եզրին, տալ հնարավորություն դոլարով կատարել սեփական վարկային պարտավորությունները, հնարավորություն տալ վերավարկավորվելու, ինչը կարող էր իսկական փրկություն դառնալ ստեղծված իրավիճակում: Հուսանք՝ մեր կոչն անարձագանք չի մնա:

Դավիթ Բաբանով