Վերին Լարսի «ապտակը» Հայաստանին

Ռուս - վրացական Վերին Լարս անցակետից 2 կմ հեռավորության վրա Թերեկ գետի վարարման հետևանքով սողանքը վնասել է ավտոճանապարհի 500-600 մետրը:

Ռուս-վրացական անցակետը փակվել է: Այս թեման գլխավորն էր անցյալ շաբաթվա ընթացքում: Սա բնական է, որովհետև չի գործում մեզ` մեր հիմնական գործընկեր Ռուսաստանին կապող ցամաքային ճանապարհը: Խնդիրն ունի հումանիտար, տնտեսական, սոցիալական, քաղաքական բաղկացուցիչներ: 

Նախ պրոբլեմի հումանիտար հետևանքի մասին. Վերին Լարսի փակման հետևանքով այդ հատվածում էին մնացել ՀՀ մոտ 200 քաղաքացի, այդ թվում` ծերեր, երեխաներ, հղի կանայք: Բարեբախտաբար, այդ խնդիրը լուծվել է և մարդիկ հաջողությամբ տեղափոխվել են Հայաստան:

Նույն հաջողությամբ ու արագությամբ հնարավոր չէ լուծել բնական աղետի հարուցած տնտեսական հետևանքները: Անորոշ է` երբ կբացվի Վերին Լարսի անցակետը. խոսվում է շաբաթների, գուցե ամիսների մասին: Դա նշանակում է, որ բեռնափոխադրումները վտանգված են: Սա լուրջ հարված է հատկապես Հայաստանի գյուղատնտեսությանը: Օրինակ, ծիրանի գինը շեշտակի ընկել է, որովհետև ռուսական շուկայում պահանջարկված այդ մրգի արտահանումը հնարավոր չէ:  Բեռնափոխադրումների համար լաստանավը կամ ինքնաթիռը ռացիոնալ այլընտրանք չեն. միայն այն հանգամանքը, որ բեռնափոխադրման այդ եղանակաները թանկ են` այս հարցը դուրս է բերում օրակարգից: ՀՀ տրանսպորտի և կապի նախարար Գագիկ Բեգլարյանն օրերս խոսում էր Ռուսաստան տանող ցամաքային այլընտրանքային` Հարավային Օսեթիայով անցնող ճանապարհի մասին: Սակայն, սա իրատեսական մոտեցում չէ` ռուս-վրացական լարվածության ռեգիոնալ ոչ բարենպաստ համատեքստի հետևանքով:

Ի դեպ, այս խնդրի լուծումը, ինչպես ժամանակին աբխազական երկաթուղու վերագործարկման հարցը, վեր է հայկական դիվանագիտության ուժերից: Եթե նույնիսկ ընդունենք, որ մեր իշխանության օրակարգում այս խնդիրները տեղ ունեն, ապա դրանց լուծման համար պետք է սպասել ավելի բարենպաստ ժամանակի ու միջավայրի:

Վերին Լարսի անցակետի փակումն արդեն իսկ հարուցել է լրջագույն սոցիալական խնդիրներ, ընդ որում, ոչ միայն տնտեսվարողների ու արտահանողների համար: Տուժում են նաև քաղաքացիներ, ովքեր չունեն տնտեսական շահեր: Երեկվանից շեշտակի թանկացել են Երևանից Կրասնոդար, Ռոստով, Սոչի իրականացվող ինքնաթիռային չվերթների տոմսերը:

Սակայն, Վերին Լարսի խնդիրը դիտարկենք ավելի գլոբալ հարթության մեջ. բնական աղետը, մի անցակետի փակումը կարող է լրջորեն հարվածել մեր տնտեսությանը, որովհետև Հայաստանի արտաքին քաղաքականությունը զուրկ է մանևրելու ռեսուրսից և կաշկանդված է ռուսական գործոնով: Մասնավորապես, տեղին է նկատել, որ չի օգտագործվում հայ-իրանական հարբերությունների քաղաքական, տնտեսական պոտենցիալը: Թեհրանում արդեն բացահայտորեն ակնարկում են, որ իրենք շարունակ սպասում են Երևանից եկող նախաձեռնություններին, որոնք այդպես էլ չեն ցուցաբերվում: Դարձյալ պատճառն այն է, որ Հայաստանի իշխանությունները չեն ցանկանում շեղվել «ռուսական կուրսից»:

Հայաստանի եվրաինտեգրման խոչընդոտներից մեկը մեր տնտեսության հետամնացությունն է, մեր արտադրանքի անհամապատասխանությունը եվրոպական չափանիշներին: Տնտեսությունը զարգացնելու փոխարեն Հայաստանի իշխանությունները տուրք են տալիս իրավիճակային լուծումների՝ ավելի խորացնելով տնտեսա-քաղաքական ճգնաժամը: 

Վերին Լարսի փակումը «ապտակ է» Հայաստանին դիվերսֆիկացված արտաքին քաղաքականություն և մրցունակ տնտեսություն չունենալու հետևանքով: Այս ապտակի հետևանքները դեռ երկար ժամանակ ուղեկցելու են մեզ առաջիկա շաբաթների, ամիսների և գուցե տարիների ընթացքում:

Սարգիս Հակոբյան