Տարածքների փոխանակումն անթույլատրելի է և կործանարար թե՛ Արցախի, թե՛ Հայաստանի Հանրապետության համար

ՀՀ արտաքին գործերի նախարարի տեղակալ Շավարշ Քոչարյանը վերջերս նշել է, թե ինչ է ակնկալում հայկական կողմը հնարավոր բանակցությունների արդյունքում՝ Արցախի օկուպացված տարածքների վերադարձ և արցախահայության ինքնորոշման իրավունքի ընդունում:

Վերջին շրջանում Շավարշ Քոչարյանն էլի է արտահայտվել Ադրբեջանի կողմից օկուպացված Արցախի տարածքների վերադարձման անհրաժեշտության մասին: Օրինակ, այս տարվա ապրիլի վերջին թե մայիսի սկզբին Հանրային ռադիոյի «Ստատուս քվո» հաղորդման ժամանակ նա ասել է.

«Երբ որ Ադրբեջանն ասում է, որ ինքն, ըստ էության հրաժարվելով փաթեթայինից, տեսնում է փուլային լուծում, ավելին, ասում է, որ փուլային ասելով հասկանում է իր՝ ինչպես ինքն է բնութագրում օկուպացված տարածքների վերադարձ, որից հետո՝ խոսենք, այդ դեպքում մենք ասում ենք. դեմ չենք փուլայինին, որն արդեն լրիվ այլ սցենար է: Այն ենթադրում է առաջին հերթին Ադրբեջանի կողմից ԼՂՀ ճանաչում, ԼՂՀ օկուպացված տարածքների վերադարձ, որոնք առայսօր գտնվում են Ադրբեջանի վերահսկողության տակ՝ դա Մարտունու շրջանի և Մարտակերտի շրջանի հատվածներն են, Շահումյանի շրջանը ամբողջությամբ, որից հետո Ադրբեջանը կարող է նստել ԼՂ հանրապետության հետ բանակցություններ վարել սահմանների ճշգրտման մասին: Այսինքն, բոլոր փաստաթղթերում՝ լինի Մադրիդյան սկզբունքներ, թե Կազանի փաստաթուղթ, ըստ էության դրված է փաթեթային տարբերակ, որը փորձում էր կողմերի մոտեցումները փոխզիջումների շնորհիվ, այսպես ասած, մերձեցնել»:

Ս. թ. հուլիսի 12-ին «Panorama.am» գործակալությունը հրապարակեց ղարաբաղյան հիմնախնդրի փուլային կարգավորման վերաբերյալ իր հարցին Շավարշ Քոչարյանի տված պատասխանը, որում նա մասնավորապես ասել է հետևյալը.

«Ադրբեջանի ապրիլյան ագրեսիան հստակորեն ցուցադրեց իր ղեկավարության անկարողությունը՝ հետևելու իր իսկ կողմից ստորագրված համաձայնագրերով ստանձնած պարտավորություններին, և ապացուցեց, որ Լեռնային Ղարաբաղի հիմնախնդրի փաթեթային կարգավորման մեկնարկը պետք է տրվի Ադրբեջանի կողմից Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության ճանաչումով և Ադրբեջանի՝ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության օկուպացված տարածքները վերադարձնելու պատրաստակամության մասին հայտարարությամբ»:

Արցախից օկուպացված տարածքները նրան վերադարձնելու անհրաժեշտության մասին վերջին շրջանում քանիցս խոսել, «իր տարածքներն» Արցախից պահանջող Բաքվին այդ մասին հիշեցրել է նաև ԼՂՀ նախագահի աշխատակազմի ղեկավարի տեղակալ, տեղեկատվության գլխավոր վարչության պետ, քաղաքագետ Դավիթ Բաբայանը:

Եթե հայ պաշտոնյաները Արցախից օկուպացված տարածքները նրան վերադարձնելու անհրաժեշտության մասին վերջին շրջանում սկսել են խոսել զուտ դիվանագիտական ու քարոզչական հարթություններում Բաքվի պահանջները հակակշռելու համար, ապա դա թեկուզ շատ ուշ կատարվող, բայց ողջունելի քայլ է: Սակայն, եթե ՀՀ արտգործնախարարությունը փորձում է դրանով մեր հասարակական գիտակցությունը նախապատրաստել Ադրբեջանի կողմից առաջիկայում այդ տարածքները վերադարձնելու և ԼՂՀ ինքնորոշման իրավունքը ճանաչելու դիմաց ԼՂՀ մասը կազմող մեր ազատագրած տարածքներն Ադրբեջանին հանձնելուն, ապա լավ կլինի այժմյանից իմանա, որ այդ փորձն ի սկզբանե ձախողված է: Ոչ մի դեպքում չի կարելի թույլ տալ հիշյալ տարածքների փոխանակում, քանի որ դրանք ոչ միայն մակերեսներով իրար հետ հավասար չեն, այլև ԼՂՀ անվտանգությունն ապահովելու առումով միմյանց համազոր չեն, չունեն նույն դերն ու նշանակությունը: Էլ չեմ ասում այն մասին, որ նման փոխանակումից հետո ԼՂՀ մակերեսի կրճատմանը զուգընթաց, երկարելու է Ադրբեջանի հետ ԼՂՀ և ՀՀ պաշտպանության ենթակա սահմանը (Արցախը խոցելի է դառնալու նաև թիկունքից և աջից՝ Քարվաճառի, Քաշաթաղի, Ղուբաթլիի, Զանգելանի, Ջեբրայիլի շրջանների կողմից, նշված շրջաններից առաջին չորսի կողմից խոցելի է դառնալու նաև Հայաստանի Հանրապետությունը): Սահմանների երկարելու դեպքում դրանք պաշտպանելու համար մեր զինվորների քանակն այժմ ու տեսանելի ապագայում բավարա՞ր է լինելու… Չափազանց կասկածում եմ:

Ճիշտ է, հիմա Շավարշ Քոչարյանը և ուրիշներ խոսում են Ադրբեջանի կողմից Արցախի օկուպացված տարածքները նրան վերադարձնելու մասին: Սակայն, ինչո՞ւ, ի տարբերություն Ադրբեջանին հայկական ուժերի ազատագրած տարածքների հանձնման դրույթի, Կազանի փաստաթղթի աշխատանքային տարբերակում բառ անգամ չկա Շահումյանի շրջանը, Մարտակերտի և Մարտունու տարածքների մի մասը ԼՂՀ-ին, Արծվաշենն էլ Հայաստանին վերադարձնելու մասին: Ավելին. Կազանի փաստաթղթում (աշխատանքային տարբերակ) ինչո՞ւ չի նշված, որ նախատեսվող խաղաղության համաձայնագիրը կարող է ուժի մտնել միայն ԼՂՀ ընտրական իրավունք ունեցող բնակչության՝ հանրաքվեով արտահայտված համաձայնության, ազատ կամարտահայտության պարագայում:

ՀՀ արտաքին գործերի նախարարության մամուլի քարտուղար Տիգրան Բալայանը, որին ուղղել էի իմ վերը մեջբերված հարցերը, տվել է հետևյալ պատասխանը. «Ինչ վերաբերում է բանակցային գործընթացին, դրանց ժամանակ քննարկված փաստաթղթերի էությանը, ապա դրանց հանգամանալից անդրադարձել է ԱԳ նախարարը իր հրապարակային ելույթներում, հարցազրույցներում և մեկնաբանություններում։ Դրանք բոլորն առկա են ԱԳՆ կայքում»։ Այսպիսով, Տիգրան Բալայանը, ըստ էության, հրաժարվել է պատասխանել վերոնշյալ հարցերին, դրա փոխարեն նախընտրել է ներկայացնել ապատեղեկատվություն, քանի որ ԱԳ նախարարը իր հրապարակային ելույթներում, հարցազրույցներում և մեկնաբանություններում, առավել ևս՝ ԱԳՆ կայքում առկա, երբեք չի անդրադարձել նշված հարցերին, այսինքն՝ չի տվել դրանց պատասխանները: Հուսամ, որ ՀՀ արտաքին գործերի նախարարությունն այս հրապարակումից հետո կպատասխանի հիշյալ հարցերին:

Արթուր Հովհաննիսյան