Քլինթոնը Հարավային Կովկասում ականատես եղավ հայ–ադրբեջանական լուրջ լարվածությանը. Ջոշուա Կուչերա

Լուրեր.com-ը ներկայացնում է «EurasiaNet.org»-ում հրապարկված «The Bug Pit» բլոգի հեղինակ Ջոշուա Կուչերի հոդվածը.

Այն ժամանակ, երբ ԱՄՆ Պետքարտուղար Հիլարի Քլինթոնը շրջագայում է Հարավային Կովկասում, հայ-ադրբեջանական սահմանին վերջին տարիների ընթացքում բռնության ամենասարսափելի դեպքերն են գրանցվում։ Երկուշաբթի ադրբեջանցիների կողմից 3 հայ զինվոր զոհվեց, իսկ երեքշաբթի՝ հայկական կողմից պատասխան հարվածից՝ 5 ադրբեջանցի։

Ալեքս Ջեքսոնը «Caspian Intel» բլոգում նշում է, որ բռնությունը տեղի է ունեցել ոչ թե ԼՂ շփման գծում, այլ հայ-ադրբեջանական սահմանի վրա։ Բաց այդ, երկու միջադեպերն էլ մոտավորապես 25 մետր հեռավորության վրա են գրանցվել, ինչը նշանակում է, որ բախումները կապ չունեն աշխարհագրական դիրքի հետ։

Հեղինակի կարծիքով, այս ամենից կարելի է եզրակացնել, որ կողմերից մեկի կամ երկուսի կողմից եղել է ռազմական հրամանատարների որոշակի համակարգում տարածաշրջանային մակարդակով և մյուս կողմի պաշտպանության ճշտում տարածքի լայն հատվածում, ինչն էլ իր հերթին վկայում է լուրջ լարվածության մասին։

Բռնությունները տեղի ունեցան Քլինթոնի համար անհարմար պահին, երբ նա Հայաստանում ոչ այնքան կոշտ հայտարարություններ էր անում՝ կողմերին կոչ անելով հրաժարվել ուժի և բռնության կիրառումից։ Երեքշաբթի Վաշինգտոնում գտնվող Վիլսոնի կենտրոնում ԼՂ հարցով քննարկման ընթացքում տարածաշրջանային փորձագետ Թոմաս դը Վաալը անդրադարձել է այն հարցին, թե ինչու միջազգային պաշտոնատար անձինք ավելի հստակ հայտարարություններ չեն անում՝ մատնացույց անելով և ավելի կոշտ քննադատելով բռնություն սկսած ցանկացած կողմի։

Ըստ Դե Վաալի, հիմնական խնդիրը տեղեկացված լինելու հնարավորության պակասն է. շփման գծի երկու կողմերում՝ խրամատներում 20 հազար զինվոր է հսկողություն է իրականացնում և ԵԱՀԿ–ից միայն 6 դիտորդ կա։ Եվս մեկ մռայլ վիճակագրություն. 2011–ի սկզբից Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև սահմանային բախումների պատճառով 63 մարդ է զոհվել։

Հեղինակը նկատում է, որ Վիլսոնի կենտրոնում ԼՂ հակամարտության թեմայով անցկացված քննարկման ընթացքում հոռետեսությունը բավականին շատ էր, բայց արդարացված։

Արտաքին քաղաքականության հարցերով ամերիկյան խորհրդի ներկայացուցիչ Ուեյն Մերին առաջարկել է «հետպատերազմյան» տրամադրություններից անցնել «մինչպատերազմյանի»՝ հաշվի առնելով, որ լուրջ հակամարտության վերսկսումն անխուսափելի է թվում։ Ջորջթաունի համալսարանի Կովկասի հարցերով փորձագետ Չարլզ Քինգը նշել է, որ այդ տարածքները (Հայ–ադրբեջանական շփման գծում) Եվրասիայում ամենառազմականացված սահմանն են, սակայն այն տարիներ շարունակ ավելի քիչ ուշադրության է արժանանում՝ Վրաստանի և Կիպրոսի հակամարտությունների համեմատ։ Հաշվի առնելով վերջին օրերի դեպքերը, թերևս միակ մխիթարանքն այն է, որ փորձագետները կարծես միակարծիք էին նրանում, թե քիչ հավանական է, որ նման կարգի սահմանային բախումների պատճառով լայնամասշտաբ պատերազմ սկսվի, այն կարող էլ լինել կողմերից մեկի (հավանական է՝ Ադրբեջանի) ռազմավարական որոշումից՝ ենթադրելով, որ պատերազմի վերսկսումը բխում է միայն Ադրբեջանի շահերից։ Միակ բանը, որ կարող է փոխել երկու կողմերի ռազմավարական հաշվարկները, այն է, որ միջազգային հանրությունը բարձրացնի հակամարտության վերսկսման խաղադրույքը։ Թեև այդ ժամանակ սկսում ես մտածել այն 6 միայնակ եվրոպացի դիտորդների ու այն մասին, թե այն որքան փոքր առաջնային հարց է այն մարդկանց համար, որոնք Հայաստանի և Ադրբեջանի սահմաններից դուրս են գտնվում։ 

Հեղինակը հոդվածը եզրափակում է հետևյալ հարցադրումով՝ «պատմության մեջ որքա՞ն հաճախ է պատերազմի բռնկումն այդքան ակնհայտ եղել»։