Ստվերային պրոցեսները եռում են

Հայաստանի քաղաքական ուժերն աննախադեպ ակտիվ կոնսուլտացիաների մեջ են։ Դա հուշում է ե՛ւ քաղաքական իրավիճակը, ե՛ւ դրա մասին ստացվող տեղեկությունները։

Քաղաքական մթնոլորտը բարենպաստ է ընտրություններին մասնակցելու համար

 Մեկ տարվանից էլ կարճ ժամանակահատվածում մեր երկրում կայանալու են արտահերթ խորհրդարանական ընտրություններ, որոնց մասնակցելու առավել քան բարենպաստ պայմաններ կան կուսակցությունների համար։ 2017-ի խորհրդարանական ընտրություններին շատ քիչ կուսակցություններ մասնակցեցին։ Պատճառը պարզ էր. կար քարացած, լճացած քաղաքական իրավիճակ, որում ընտրություններում հաջողություն արձանագրելու երկու հիմնական ուղի էր նշմարվում՝ պետության ղեկավարի հետ ստվերային պայմանավորվածությամբ «դաբրո» կորզելն ու ընտրակաշառքի միջոցով քվեներ ստանալը։ Այսօր իրավիճակը միանգամայն այլ է։ Դաբրոների քաղաքականությունը մերժվել է, եւ պարարտ հող է ստեղծվել, որ բոլոր կամեցողները հավասար պայմաններով դուրս գան ընտրապայքարի։ Հնարավորությունների առումով, իրավիճակը մոտ է 1995-ի իրավիճակին։ Ստեղծված իրավիճակում նույնիսկ զարմանալի էլ չի լինի, եթե ՀՀԿ-ն ընդհանրապես չմասնակցի ընտրություններին։ Համենայն դեպս, Երեւանի ավագանու՝ ՀՀԿ խմբակցության անդամներից մեկն արդեն իսկ բարձրաձայնեց, որ ավագանու արտահերթ ընտրությանը մասնակցելն առնվազն անիմաստ է։

ՔՊ-ն խնդր չունի, առայժմ՝ ԲՀԿ-ն էլ

 Առկա իրողության վերլուծությունը կուսակցություններին բերում է այն համոզման, որ խորհրդարանական ընտրություններում շատ մեծ տոկոս կստանա այն քաղաքական ուժը, որի ցուցակը կգլխավորի Նիկոլ Փաշինյանը՝ կլինի դա «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունը, թե կուսակցություների «Ելք» կամ մեկ այլ դաշինք։ Առավել արդյունավետ կլինի կառավարող թիմի համար, եթե ընտրական թերթիկներում քաղաքական թիմը նշվի «Փաշինյան դաշինք» անունով։ Բարձր են գնահատվում նաեւ ԲՀԿ-ի հնարավորությունները։ Որքան էլ փորձ արվի օրենսդրորեն սահմանափակել բարեգործությունը նախընտրական շրջանում, Ծառուկյանի կողմից տարիներ շարունակ այդ ուղղությամբ հետեւողական աշխատանք է տարվել, եւ հատկապես Երեւանից հեռու բնակավայրերի ընտրողները որոշակիորեն պատրաստ են քվեարկել նրա կողմից ղեկավարվող ցուցակի օգտին։

Մյուս քաղաքական ուժերի հնարավորությունները

Եթե հիշատակված երկու ուժն ունեն պոտենցիալ ընտրողների մեծ քանակ, համենայն դեպս, մնացած ընտրազանգվածի համար հանգիստ կարող են պայքարել բոլոր կամեցողները՝ թե՛ հայտնի կուսակցություններ, թե՛ նորերը, որ աշնանը մեկը մյուսի հետեւից ի հայտ կգան։ Ի դեպ, Նիկոլ Փաշինյանի կառավարությունը կարող է երկրորդ «լավությունն անել» քաղաքական դաշտին, եթե ինչ-ինչ պրոցեսների արդյունքում (իրավապահ համակարգի, մաքսային, հարկային մարմինների մասնակցությամբ կամ այլ եղանակով) կարողանա անհնար դարձնել Ծառուկյանի մասնակցությունն ընտրություններին։ Նման մտադրություն հաստատ կա։ Չէ՞ որ, երբ ասվում է, որ բիզնեսը պետք է քաղաքականությունից անջատ լինի, չի կարող դա վերաբերվել միայն հանրապետականներին։ Ծառուկյանին ընտրություններից դուրս թողնելը միանագամից երկու խնդիր կլուծի՝ գրեթե կբացառվի ընտրակաշառքը եւ այլ կուսակցությունների հնարավորություններն էլ կմեծանան։ Իսկ ո՞ր ուժերն ի՞նչ հավակնություններ կարող են ունենալ։ Դաշնակցությունն, ինչպես միշտ, հավակնություններ կունենա եւ, ըստ ամենայնի, անցողիկ նվազագույն շեմը կհաղթահարի։ Սա յուրօրինակ կուսակցություն է, որ ունի աշխարհասփյուռ կառույցներ եւ միշտ էլ կա անհրաժեշտություն, որ պառլամենոտւմ ներկայացված լինի։ Մեզ հասնող տեղեկությունները վկայում են, որ այս պահին ստվերային խորհրդակցությունների մեջ են բազմաթիվ կուսակցություններ եւ շատ կուսակցություններից ավելի կշիռ ունեցող անհատներ։ Ընդ որում, կոնսուլտացիաներն այդ՝ հաճախ խաչաձեւ են անցնում՝ նույն քաղաքական ուժը հանդիպումներ է ունենում կուսակցությունների մի խմբի հետ, հետո՝ մեկ այլ։

Կուսակցությունները փնտրտուքի մեջ են։ Նախկին ՕՐՕ դաշինքի կուսակցություններն այլեւս միասնական թիմ չեն, բայց յուրաքանչյուրը ճշգրտում է ընտրությանն իր հնարավոր մասնակցության ձեւաչափը։ Րաֆֆի Հովհաննիսյանն, օրինակ, դեմ չէ այսօրվա կառավարող կուսակցության հետ գործակցելուն, ինչն ակնհայտորեն նույն կուսակցության ղեկավար Արմեն Մարտիրոսյանի սրտով չէ։ Օսկանյանը ճշտելիք ունի Ռոբերտ Քոչարյանի հետ մտերմություն պահպանող այլ գործիչների հետ։ Այս եռյակն առայժմ համեմատաբար պասիվ է ներգրավված անդրկուլիսյան քննարկումներում։ Առավել ակտիվ են ՀԱԿ-ը, Հրանտ Բագրատյանի «Ազատություն»-ը, ԱԻՄ-ը, Զարուհի Փոստանջյանի «Երկիր Ծիրանի»-ն։ Նշված ուժերը մտածում են լայն նախընտրական դաշինք ստեղծելու մասին՝ մի կողմ դնելով գաղափարական տարաձայնությունները։ Այս ուժերը կարող են գործակցել ե՛ւ Արարատ Զուրաբյանի ՀՀՇ-ի հետ, ե՛ւ «Ազատ դեմոկրատներ»-ի։   Փնտրտուքների մեջ են «Օրինաց երկիր»-ը, Գուրգեն Արսենյանի ՄԱԿ-ը։ Կան ֆինանսական լուրջ ռեսուրսների տիրապետող անհատներ, որոնց իրենց կողմն են ձգտում գրավել հիշատակված կուսակցություններից շատերը։ Խոսքն առաջին հերթին Խաչատուր Սուքիասյանի մասին է, որն, ըստ տեղեկությունների, համարում է, որ ինքն առավել լուրջ եւ էական դերակատարման է արժանի Հայաստանի Հանրապետությունում։

Նորահայտ կուսակցությունների հնարավորությունները

Հանրությանը հայտնի ուժերի այս թվարկմամբ, սակայն, նախընտրական խճանկարը չի ամբողջանում։ Հաստատապես ասպարեզ են իջնելու նոր ուժեր, որոնցում կան շատ առողջ մտածելակերպով գործիչներ։ Նորերի համար նոր Հայաստանում բարենպաստ պայմաններ են։ Նախկին բիրտ մեթոդներով չի փակվի սրանց ճանապարհը, այլ հնարավորություն կտրվի կայանալու, ներկայանալու։ Թե որքանով կհաջողեն՝ արդեն կոնկրետ այդ ուժերից է կախված։ Սակայն, կարծում ենք, նախեւառաջ նորահայտ կուսակցությունները պետք է հստակ ասելիք ունենան, հստակ ծրագիր եւ հստակ մոտեցում բոլոր կարեւոր հարցերում՝ սկսած արտաքին քաղաքական կողմնորոշումից մինչեւ արժեհամակարգային խնդիրներ՝ լիբերալիզմ, պահպանողականություն, սոցիալիզմ, ազգայնականություն։ Եթե հստակ ձեւակերպված օրակարգ ունենան եւ ճիշտ աշխատեն իրենց պոտենցիալ ընտրողը համարվող թիրախային խմբերի հետ, ապա նոր ուժերն ակնհայտ առավելություն ունեն՝ նրանք չեն վարկաբեկվել որեւէ գործընթացում։

Այսպիսով՝  իբրեւ ամփոփում նշենք, որ փորձառու եւ նորահայտ կուսակցությունների համար խորհրդարանական ընտրությունների գլխավոր փորձ կարող է համարվել Երեւանի ավագանու արտահերթ ընտրությունը, որը հակառակ շրջանառվող լուրերի, չի կարող անցկացվել խորհրդարանական ընտրության հետ միաժամանակ։ Օրենսդրությունը ջանացել է այդ մասին։ Ե՛վ Ընտրական օրենսգրքում, ե՛ւ «Երեւան քաղաքում տեղական ինքնակառավարման մասին» օրենքում ամրագրված է, որ եթե նույնիսկ ԱԺ եւ ավագանու ընտրությունների ժամկետներն ինչ-որ հրաշքով համընկնեն, ապա ավագանու ընտրությունը մեկ շաբաթով հետաձգվում է։

Վարդան Վարդանյան