Արցախի Հանրապետության ճանաչման միջազգային իրավական հիմքերը. Վահե Էնֆիաջյան

«Պատմականորեն Արցախը եղել է հայաբնակ և հայալեզու, որի ապացույցն է Արցախում առկա հայական պատմամշակութային ժառանգությունը։

 

Լեռնային Ղարաբաղը առաջին անգամ որպես վիճելի տարածք հայտարարվել է նորաստեղծ Ադրբեջանի կողմից 1918 թվականին։ Նույն թվականին Լեռնային Ղարաբաղի ներկայացուցչական մարմինը` Արցախի հայերի համագումարը, հայտարարել է իր անկախության մասին։

 

Առաջին անգամ Լեռնային Ղարաբաղը մտցվեց Ադրբեջանի կազմ ոչ իրավաչափ կերպով՝ 1921թ հուլիսին 3-րդ պետության կողմից (Ռուսաստանի կոմունսիտական կուսակցության կովկասյան բյուրո)՝ առանց հաշվի առնելու տվյալ տարածքի բնակչության կամքը։ Արցախի զգալի հատվածը` այդ թվում բացառապես հայաբնակ Շահումյանի շրջանը, դուրս է մնացել Ադրբեջանի կազմում արհեստականորեն ձևավորված ԼՂԻՄ տարածքից։

 

ԽՍՀՄ գոյության տարեներին ՀԽՍՀ-ի և ԼՂԻՄ-ի ղեկավարությունները պարբերաբար ձեռնարկել են քայլեր ԼՂԻՄ-ը Ադրբեջանի կազմից դուրս բերելու ուղղությամբ։

 

Ադրբեջանը ԼՂԻՄ-ում իրականացրել է բռանճնշումներ՝ թույլ չտալով ԼՂԻՄ-ի հայ բնակչությանը իրացնելու սահմանադրորեն (ԽՍՀՄ 1977թ․ Սահմանադրության, հոդված 27) և միջազգային իրավունքի նորմերով իրեն տրված ինքնավարությունը։

 

Լեռնային Ղարաբաղի ինքնորոշման գործընթացը (1988-1991թթ) իրականացվել է ԽՍՀՄ սահմանադրությանը, օրենքներին և միջազգային իրավունքի նորմերին համապատասխան։ Լեռնային Ղարաբաղն անկախացել է ԽՍՀՄ բազմաէթնիկ պետության փլուզման արդյունքում, և ձևավորել են պետությանը բնորոշ բոլոր ատրիբուտները․ հանրային իշխանություն՝ օրենսդիր, գործադիր, դատական մարմիններ, զինված ուժեր, Սահմանադրություն, պետականության խորհրդանիշներ (դրոշ, զինանշան, օրհներգ), մասնակցություն միջազգային հարաբերություներին։

 

ՀՀ-ն ճանաչում է Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականությունը։ Սուվերեն Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականության մաս Լեռնային Ղարաբաղը երբևէ չի կազմել։

 

1991 թվականի անկախության վերականգնման մասին իրավական ակտով Ադրբեջանը իրեն հռչակել է Մուսաֆաթական Ադրբեջանի իրավահաջորդ՝ հրաժարվելով խորհրդային Ադրբեջանի ժառանգությունից՝ այդ թվում ԽՍՀՄ-ի տարիներին ստորագրված բոլոր իրավական պայմանագրերից։

 

Արցախի Հանրապետության (ԼՂՀ) անկախության 30 տարիների ընթացքում Ադրբեջանի կողմից Արցախի նկատմամբ վարած ագրեսիվ քաղաքականությունը, ոչ կառուցողական և ահաբեկչական վարքագիծը ընդգծում է Արցախի հանրապետության միջազգային ճանաչման անհրաժեշտությունը»։