Տպավորիչ կադրեր, զոհեր և անձնական կապեր․ գիտնականները պարզել են, թե ինչն է համաշխարհային ԶԼՄ-ներին գրավում աղետների մեջ

Բոնի համալսարանի, Ուորվիքի համալսարանի և Լոնդոնի Կայսերական քոլեջի հետազոտողները պարզել են, որ երեք գործոն զգալիորեն մեծացնում են այն հավանականությունը, որ մի երկրում տեղի ունեցած բնական աղետն ուշադրության արժանի նորություն կդառնա մեկ այլ երկրում․ այդ գործոններն են՝ տպավորիչ կադրերը, զոհերի մեծ թիվը և երկրների բնակչության միջև անձնական կապերը։

Հետազոտությունը հրապարակվել է Nature Human Behaviour ամսագրում և հիմնված է 2016 թվականից ի վեր տեղի ունեցած ավելի քան 2600 բնական աղետների վերլուծության վրա։ Գիտնականներն օգտագործել են Europe Media Monitor-ի տվյալները՝ Եվրոպական հանձնաժողովի այն բազայի, որը ամեն օր հետևում է 190 երկրից մոտ 20 հազար ԶԼՄ-ների հրապարակումներին։

Պարզվել է, որ միջազգային ուշադրությունն առաջին հերթին գրավում են հանկարծակի և տեսողականորեն տպավորիչ աղետները՝ երկրաշարժերը, հրաբուխների ժայթքումները, ձնահյուսերը և անտառային հրդեհները։ Որքան շատ են զոհերը, այնքան մեծ է հավանականությունը, որ դեպքի մասին կգրեն տուժած երկրից դուրս։

Սակայն ոչ պակաս կարևոր գործոն է եղել նաև տարբեր պետությունների բնակչության միջև անձնական կապերը։

«Մենք հայտնաբերեցինք, որ հատկապես կարևոր դեր են խաղում տուժած երկրի հետ սոցիալական կապերը», — պատմել է Բոնի և Ուորվիքի համալսարանների պրոֆեսոր Թիմո Ֆեցերը։

Միևնույն ժամանակ, աշխարհագրական մոտիկությունը կամ ընդհանուր լեզուն ինքնին չեն բացատրում ԶԼՄ-ների հետաքրքրությունը։ Հետազոտողները, մասնավորապես, օգտագործել են Social Connectedness Index-ը, որը գնահատում է տարբեր երկրների բնակիչների միջև կապերի ինտենսիվությունը՝ ըստ Facebook-ում փոխադարձ շփումների թվի։

Կապն այնքան նկատելի է եղել, որ ԶԼՄ-ները կարող են ավելի մեծ ուշադրություն դարձնել հեռավոր երկրում տեղի ունեցած աղետին, եթե դրա բնակչության հետ գոյություն ունեն սերտ պատմական կամ անձնական կապեր։ Օրինակ՝ հետազոտողների մոդելի համաձայն, գերմանական ԶԼՄ-ները մոտավորապես նույն հավանականությամբ կլուսաբանեին Մեքսիկայում 62 զոհ խլած փոթորիկը և Բանգլադեշում 100 կյանք խլած աղետը, չնայած նրան, որ Բանգլադեշը զգալիորեն ավելի մոտ է Գերմանիային։

Գիտնականների կարծիքով, անձնական կապերն ուժեղացնում են տեղի ունեցողի նկատմամբ հետաքրքրությունն ու կարեկցանքի զգացումը։ Այդպիսի կապերի անուղղակի ցուցիչ է եղել նույնիսկ տարբեր երկրների բնակչության գենետիկական մոտիկությունը։ Հետազոտողները կարծում են, որ դա արտացոլում է պատմական միգրացիոն գործընթացներն ու հասարակությունների միջև ձևավորված կապերը, և ոչ թե ԶԼՄ-ների ուշադրության ինքնուրույն պատճառ է։

Միաժամանակ հետազոտությունը բացահայտել է մտահոգիչ առանձնահատկություն․ երաշտներն ու ջրհեղեղները, որոնք կլիմայի փոփոխության առավել նկատելի հետևանքներից են, շատ ավելի հազվադեպ են դառնում միջազգային նորություններ։ Ի տարբերություն երկրաշարժերի կամ անտառային հրդեհների՝ դրանք հաճախ լուսաբանվում են հիմնականում այն երկրներում, որտեղ անմիջապես տեղի են ունենում։

Ֆեցերի կարծիքով, դա կարող է նպաստել գլոբալ տաքացման հետևանքների թերագնահատմանը․ կլիմայական սպառնալիքները ավելի հեշտ է անտեսել, քանի դեռ դրանք անմիջականորեն չեն ազդել մարդկանց վրա։