ԱՄՆ-ում գները շարունակում են աճել․ գնաճը նոր մարտահրավեր է Թրամփի վարչակազմի համար

ԱՄՆ-ում սպառողական գների աճը հոկտեմբերին գերազանցել է տնտեսագետների կանխատեսումները՝ խորացնելով մտահոգությունները, որ գնաճը դառնում է ավելի կայուն և ընդգրկում տնտեսության տարբեր ոլորտներ։ Գների շարունակական աճը նոր մարտահրավեր է ստեղծում ինչպես Դոնալդ Թրամփի վարչակազմի, այնպես էլ Դաշնային պահուստային համակարգի համար։

ԱՄՆ աշխատանքի նախարարության տվյալներով՝ սպառողական գների ինդեքսը սեպտեմբերից հոկտեմբեր աճել է 0.4%-ով՝ սեպտեմբերին գրանցված 0.6%-ի համեմատ։ Սննդամթերքի և էներգակիրների գները չհաշված՝ հիմնական գնաճը կազմել է 0.3%՝ պահպանելով նախորդ ամսվա մակարդակը։ Երկու ցուցանիշներն էլ 0.1 տոկոսային կետով բարձր են եղել կանխատեսումներից։

Տարեկան գնաճի պաշտոնական ցուցանիշը չի հրապարակվել, քանի որ նախորդ տարի կառավարության աշխատանքի դադարեցման պատճառով 2025 թվականի հոկտեմբերի տվյալները բացակայում են։ Այնուամենայնիվ, Դաշնային պահուստային համակարգի նախկին տնտեսագետ Ռիկարդո Տրեզին, օգտագործելով նախորդ տարվա ցուցանիշների գնահատականները, հաշվարկել է, որ ընդհանուր գնաճը տարեկան կտրվածքով հասել է մոտ 4%-ի՝ սեպտեմբերի 3.7%-ի դիմաց, իսկ հիմնական գնաճը՝ 2.8%-ի՝ նախորդ ամսվա 2.6%-ի փոխարեն։

Գնաճի վրա շարունակում են ազդել գազի բարձր գները, մաքսատուրքերը, համաշխարհային անկայունությունն ու մատակարարման շղթաների խափանումները։ Տնտեսագետների մտահոգությունն այն է, որ էներգակիրների թանկացումը աստիճանաբար փոխանցվում է նաև այլ ապրանքների և ծառայությունների գներին։

Հոկտեմբերին բենզինի գներն աճել են 1%-ով, իսկ նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի համեմատ՝ ավելի քան 37%-ով։ Էլեկտրաէներգիայի գներն ավելացել են 0.9%-ով, մթերային ապրանքներինը՝ 0.4%-ով։ Տավարի միսը թանկացել է 0.9%-ով, իսկ ռեստորանային ծառայությունները՝ 0.5%-ով։ Բարձրացել են նաև ավիատոմսերի, հասարակական տրանսպորտի և առաքման ծառայությունների գները։

Գնաճային ճնշումներին նպաստում են նաև արհեստական բանականության ոլորտում կատարվող խոշոր ներդրումները։ Դրանք մեծացնում են համակարգչային չիպերի, էլեկտրաէներգիայի և սպառողական էլեկտրոնիկայի պահանջարկը։ Հոկտեմբերին համակարգիչների գներն աճել են 0.5%-ով, իսկ նախորդ տարվա ընթացքում արդեն գրանցվել էր դրանց արժեքի շուրջ 10% աճ։

Թանկացումները չեն սահմանափակվում էներգակիրներով և տեխնոլոգիական արտադրանքով։ Հոսքային ծառայությունների մի շարք փաթեթներ ևս թանկացել են։ Մասնավորապես, Disney+-ի և Hulu-ի գովազդով փաթեթի ամսական արժեքը 11.99 դոլարից դարձել է 12.49 դոլար, իսկ առանց գովազդի տարբերակը թանկացել է 2.50 դոլարով՝ հասնելով 21.49 դոլարի։ Apple TV-ի և Peacock-ի համատեղ փաթեթի գինն էլ 14.99 դոլարից բարձրացել է մինչև 17.99 դոլար։

Գների աճն ազդում է նաև սպառողների վարքագծի վրա։ «National Tree Company» ընկերության գործադիր տնօրեն Քրիս Բատլերի խոսքով՝ հաճախորդներն այժմ արհեստական տոնածառերի վրա հիմնականում ծախսում են 200 դոլար կամ ավելի քիչ, մինչդեռ համավարակի տարիներին շատերը պատրաստ էին վճարել 300-400 դոլար։ Ընկերությունը նախորդ տարի ստիպված էր Չինաստանից և Կամբոջայից ներմուծվող ապրանքների գները 10-15%-ով բարձրացնել՝ Թրամփի մաքսատուրքերի պատճառով։ Այժմ այն բախվում է նաև դիզելային վառելիքի թանկացման հետևանքներին։

Գնաճի շարունակականությունը կարող է ստիպել Դաշնային պահուստային համակարգին բարձրացնել հիմնական տոկոսադրույքը դեկտեմբերին կայանալիք նիստում։ Կենտրոնական բանկը հոկտեմբերի վերջին տոկոսադրույքը թողել էր անփոփոխ՝ սեպտեմբերին այն բարձրացնելուց հետո։ Դաշնային պահուստային համակարգի կառավարիչ Քրիստոֆեր Ուոլլերը հայտարարել է, որ հաջորդ ամիս հնարավոր է նաև կես տոկոսային կետով բարձրացում, ինչը կրկնակի մեծ է սովորական՝ 0.25 տոկոսային կետով քայլից։

Միևնույն ժամանակ, ԱՄՆ տնտեսությունը շարունակում է աճել։ Հուլիս-սեպտեմբեր եռամսյակում տնտեսական աճի տարեկան տեմպը կազմել է 3.4%, իսկ գործազրկության մակարդակը՝ 4.1%։ Սակայն բարձր գները շարունակում են դժգոհություն առաջացնել ամերիկացիների շրջանում։ AP-ի՝ 100 հազար ընտրողների շրջանում անցկացված հարցման համաձայն՝ նրանց մոտ երկու երրորդը թանկացումների համար մեղադրում է Թրամփի քաղաքականությանը, իսկ հարցվածների գրեթե 90%-ը նշել է, որ կենսապահովման արժեքը կարևոր կամ որոշիչ գործոն է եղել ընտրության ժամանակ։