Արա Աբրահամյանը` Մաքսային միություն մտնելու վերաբերյալ

- Պարոն Աբրահամյան, ինչպե՞ս եք վերաբերվում Մաքսային միությանն անդամակցելու Հայաստանի մտադրությանը:

- Մաքսային միությանը (ՄՄ) Հայաստանի անդամակցությունը եւ Եվրասիական տնտեսական միության (ԵվրԱսՏՄ) հիմքերի մշակմանը լիարժեք մասնակցությունը նշանակալի քաղաքական իրադարձություն են հայ-ռուսական հարաբերություններում, որը վկայում է հետխորհրդային տարածքում Ռուսաստանի վճռական մասնակցությամբ տնտեսական ու քաղաքական միասնացման պրոցեսների գաղափարի հաջող զարգացման մասին: Իմ կարծիքով, հայկական կողմի այդ որոշումը նախ եւ առաջ թելադրված է Հայաստանի պետական զարգացման, երկրի տնտեսութան եւ պաշտպանական ներուժի ամրապնդման օբյեկտիվ շահերով: Անկասկած, ՄՄ-ին Հայաստանի միանալը կնպաստի եվրասիական տարածքի երկրների տնտեսական ու քաղաքական կապերի աշխուժացմանը: Նման մոտեցումը կարող է ի հայտ բերել հարավկովկասյան ուղղությամբ եվրասիական ինտեգրման մեծ ներուժը:

- Ձեր կարծիքով, Հայաստանը տնտեսական ի՞նչ օգուտներ ունի Մաքսային միությանն անդամակցելուց:

- Ինտեգրացիոն միավորումներին փոքր երկրների մասնակցությունը տնտեսապես արդարացված է եւ շահավետ: Մասնավորապես, դա ազատ առեւտրի գոտի է, մաքսատուրքերի բացառում, ընդհանուր շուկա, տնտեսական դաշինք, համաձայնեցված տնտեսական քաղաքականություն, ապրանքների, կապիտալի եւ աշխատուժի ազատ տեղաշարժ, կենսաթոշակային համակարգի միասնականացում, հեռանկարումՙ արժութային միություն: Հայաստանը կարող է ՄՄ երկրների տարանցիկ միջանցքի մասնակիցը դառնալ, դեպի Պարսից ծոց ելք ապահովելովՙ եթե նկատի առնենք հայ-իրանական սահմանը եւ Երեւան-Թեհրան հարաբերությունների ձեւաչափը, ինչպես նաեւ Հայաստան-Իրան անմիջական երկաթուղային հաղորդակցության բացման հեռանկարը: Դա, անկասկած, կմեծացնի Հայաստանի դերը տարածաշրջանում: Լինելով ՄՄ անդամ, Հայաստանը կարող է ռուսական գազ ձեռք բերել առավել ձեռնտու գնով:

ՄՄ-ին անդամակցելը էապես կթեթեւացնի Ռուսաստանում աշխատող ՀՀ քաղաքացիների կյանքը, քանի որ կբացառի այցագրային ռեժիմը, որը Ռուսաստանը 2015 թվականից կսահմանի ԱՊՀ բոլոր քաղաքացիների համարՙ բացառությամբ ՄՄ անդամ երկրների:

ՄՄ-ն թույլ կտա ընդլայնել սպառողական շուկան Հայաստանի, Ռուսաստանի, Բելառուսի ու Ղազախստանի, ինչպես նաեւ ՄՄ ապագա անդամ երկրների նոր առեւտրատնտեսական հարաբերությունների շնորհիվ: Եթե ներկայումս դեպի Ռուսաստանի շուկա հայկական ապրանքների արտահանությունը կազմում է շուրջ 280 մլն դոլար, ապա Բելառուսում այդ ցուցանիշը չի գերազանցում 6,7 միլիոնից, իսկ Ղազախստանումՙ 4 միլիոնից: Սակայն ՄՄ-ին մասնակցելը կարող է հանգեցնել հայկական ապրանքների արտահանության որակապես նոր աճի:

ՄՄ-ի, իսկ հեռանկարումՙ ԵվրԱսՏՄ-ի շրջանակներում հումանիտար համագործակցության մեծ ծրագիր է ենթադրվում մշակույթի, կրթության, գիտության, երիտասարդական ու սոցիալական քաղաքականության ոլորտներում: ՄՄ սոցիալ-տնտեսական քաղաքականության նոր կանոններն ու հնարավորությունները խթանում են Հայաստանի արտադրության զարգացումը, ինչը թույլ կտա ապահովել լրացուցիչ աշխատատեղեր եւ կկանգնեցնի Հայաստանի աշխատունակ բնակչության արտահոսքը: Հետագայում Հայաստանը եւ ՄՄ մյուս անդամները Ռուսաստանի միջոցով նոր հնարավորություններ կունենան արդյունավետ առեւտրատնտեսական հարաբերություններ զարգացնելու BRIKS-ի եւ Շանհայի համագործակցության կազմակերպության (ՇՀԿ) երկրների հետ: ՄՄ-ին Հայաստանի անդամակցությունը կավելացնի նրա տնտեսության մեջ ՄՄ մյուս երկրների կապիտալ ներդրումները: Մասնավորապես, Հայաստանում կարագանա Ռուսաստանի ու Բելառուսի հետ համատեղ նախատեսված ներդրումային նախագծերի իրականացումը արդյունաբերության, էներգետիկայի եւ գյուղատնտեսության ոլորտներում:

ՄՄ-ին Հայաստանի անդամակցելը կբարելավի Լեռնային Ղարաբաղի սոցիալ-տնտեսական իրավիճակը: Մասնավորապես, Հայաստանի միջոցով (որի հետ Ղարաբաղը չունի մաքսատուրքեր) արցախյան արտադրողների (գյուղատնտեսության, փայտամշակման արդյունաբերության եւ այլն) արտադրանքը առավել ճանաչելի կդառնա ՄՄ երկրների շուկաներում:

Վերջապես, ՄՄ-ին եւ ԵվրԱսՏՄ-ին Հայաստանի մասնակցությունը կարեւոր նշանակություն կունենա նրա անվտանգության եւ պաշտպանունակության ամրապնդման համար, քանի որ թույլ է տալիս առավել սերտորեն ինտեգրվել Ռուսաստանիՙ գլխավոր ռազմավարական դաշնակցի հետ:

- Այդ դեպքում, Ձեր կարծիքով, որո՞նք են Հայաստանում նման հեռանկարի հանդեպ ոչ միանշանակ վերաբերմունքի պատճառները:

- Պետական շինարարության եւ քաղաքական զարգացման հարցերը միշտ էլ բարդ են եւ ազգային շահերի ապահովման նպատակով պահանջում են մանրակրկիտ մշակում, բոլոր հնարավոր տարբերակների եւ սցենարների հեռանկարի քննարկում: Իսկ նման բնույթի որոշումների ընդունման ժամանակահատվածը յուրաքանչյուր պետության համար տարբեր է լինում. այն կախված է ներքին եւ արտաքին բազմաթիվ գործոններից: Այսինքնՙ ՄՄ աշխատանքն էլ պաշտոնապես սկսվել է ոչ այնքան վաղուցՙ 2010 թ. հունվարի 1-ին: Այն հանգամանքը, որ Հայաստանը անմիջապես չմիացավ ՄՄ-ին, ըստ իս, բացատրվում է ՄՄ մասնակից երկրների հետ ընդհանուր սահմանի բացակայությամբ եւ, որպես հետեւանքՙ տրանսպորտային հաղորդակցությունների օբյեկտիվ բարդություններով:

Չենք ժխտի նաեւ այն հանգամանքը, որ Հայաստանը բավական հաջողությամբ մասնակցում է եվրոպական ինտեգրման պրոցեսին, ԱՀԿ-ի եւ Եվրոպայի խորհրդի անդամ է, անցկացրել է նշանակալի իրավական բարեփոխում, ունի օտարերկրյա ապրանքները սեփական շուկա թողնելու բավականաչափ ազատական կանոններ: Եվ հետագայում էլ Հայաստանը կջանա շահեկանորեն զարգացնել տնտեսական ինտեգրացիոն կապերը ԵՄ երկրների եւ մուս արտաքին գործընկերների հետ: Ըստ որում, գլոբալացման պրոցեսները, տեխնոլոգիաներն ու ռեսուրսները եվրասիական տարածքի բնական հարստությունների եւ գիտական ներուժի հետ միավորելու ԵՄ օբյեկտիվ շահագրգռությունը կարող են միայն խթանել Հայաստանի մասնակցությունը Մաքսային եւ Եվրասիական միություններին:

Միեւնույն ժամանակ համարձակվում եմ կարծել, որ հանրապետության սոցիալ-տնտեսական ծանր կացությունը, Հարավային Կովկասի մոտակայքում ռազմաքաղաքական իրադրության սրումը, Ղարաբաղի հարցի կարգավորված չլինելը, ինչպես նաեւ տնտեսական, քաղաքական ու ռազմատեխնիկական ոլորտներում հայ-ռուսական ինտեգրացիոն կապերի կարեւորությունը համատեղ Հայաստանի նախագահ Սերժ Սարգսյանին թույլ տվեցին ընդունել նպատակահարմար որոշում:

ԵՄ-ի եւ ՄՄ-ի միջեւ ընտրություն կատարելը Հայաստանի համար դյուրին չէր եւ ընթանում էր արեւմտամետ եւ ռուսամետ զարգացման կողմնակիցների, ԵՄ-ի եւ ՄՄ-ի կազմում հեռանկարների հակասական գնահատականների միջեւ քաղաքական ու տնտեսական սուր պայքարի պայմաններում: Վստահ եմՙ Հայաստանի ղեկավարը քրտնաջանորեն եւ ուշի-ուշով ուսումնասիրել է նման ընտրության բոլոր առավելություններն ու թերությունները: Նախագահը հենց գործամետ ազգային շահերից, իր երկրի տնտեսության ու անվտանգության հեռանկարների ու հնարավորությունների գնահատումից ելնելով է կատարել, ըստ իս, ստուգված քայլը:

Այն հանգամանքը, որ ԵՄ երկրները (օրինակ Լեհաստանի նախագահի, Հայաստանում Գերմանիայի դեսպանի, արեւմուտքցի մի շարք փորձագետների հրապարակային ելույթներում) Երեւանին առաջարկում էին ԵՄ-ի հետ ինտեգրման օգտին կողմնորոշվել «կամ-կամ» սկզբունքովՙ Ռուսաստանի եւ ՄՄ-ի հետ ռազմավարական դաշինքի բացառման պայմանով, անկասկած, Հայաստանին վանեց արեւմտյան վեկտորից: Ավելին, Հայաստանը վարում է համակշռված արտաքին քաղաքականություն եւ ջանում է տվյալ սկզբունքը հաստատել նաեւ տնտեսության ոլորտում: Միեւնույն ժամանակ ՄՄ-ն առավել ճկուն կառույց է, Մաքսային կանոնադրությունը չի հակասում ԱՀԿ պահանջներին:

Կարծում եմ նախագահ Սերժ Սարգսյանի որոշմանը նպաստել է նաեւ Հայաստանի որպես դիտորդի մասնակցությունը ՄՄ-ին, Երեւանի աշխատանքը ՄՄ երկրների Խառը հանձնաժողովի կազմում, ինչը թույլ տվեց ուսումնասիրել Հայաստանի զարգացման հեռանկարները ՄՄ-ում: Հայաստանը գիտակցում է, որ ԵՄ-ն հարուստ եւ միեւնույն ժամանակ իր կազմով ու ինտեգրման աստիճանով տարամակարդակ կազմակերպություն է: Այնտեղ կան առաջնորդներ, ինչպիսիք են Գերմանիան եւ Ֆրանսիան, բայց կան նաեւ հետնապահներՙ Բուլղարիան, Ռումինիան եւ այլն: Իսկ Հայաստանի շուկան եւ աշխատանքային ռեսուրսները կողմնորոշված են ավելի շատ դեպի Ռուսաստան, քան Եվրոպա: Այդ բոլորը միասին պատճառ դարձան, որ ուշադրությամբ եւ անշտապ կերպով համապատասխան որոշում ընդունվի ի նպաստ ՄՄ-ին եւ ԵվրԱսՏՄ-ին Հայաստանի անդամակցության:

Մանրամասները`«Ազգ»-ի այսօրվա համարում: