1941-1945 թվականների մեր ընդհանուր հաղթանակը

2015 թվականին մենք, ինչպես և աշխարհի շատ ժողովուրդներ, նշեցինք Հայրենական Մեծ պատերազմում տարած հաղթանակի 70-ամյակը: Տարեցտարի այդ պատմական իրադարձության կարևորությունը միայն աճում է, քանի որ Հաղթանակի տոնը թանկ է մեզանից յուրաքանչյուրի համար: Թանկ է այն մարդկանց հիշողությամբ, ովքեր իրենց կյանքի գնով ազատությունն էին պաշտպանում, ովքեր զոհեցին իրենց կյանքը հանուն մեր լուսավոր ապագայի: Անցնում են տարիներ, տասնամյակներ, սերունդներ են փոխվում... սակայն հնարավոր չէ մոռանալ մարտիկների սխրանքը, որոնք ոչ միայն մեր կյանքն են փրկել, այլև մարդու կոչումը:

Ֆաշիստական Գերմանիայի դեմ պատերազմն ազատագրական էր, համաժողովրդական: Զավթիչների հետ պայքարում սովետական մարտիկները դրսևորեցին քաջություն ու խիզախություն, ամբողջականություն ու միասնականություն թշնամու առաջ, աշխատասիրություն և ինքնազոհություն, ռազմական սխրագործություն և սեր Հայրենիքի նկատմամբ: Իսկ նրանց կանայք, մայրերը և երեխաները, փոխարինելով ռազմաճակատ գնացածներին, ինքնամոռաց աշխատում էին թիկունքում:

Հայրենական Մեծ պատերազմի առաջին իսկ օրերը և անգամ ժամերը ցուցադրեցին սովետական մարդկանց չտեսնված տոկունությունը, նրանց վճռականությունը պաշտպանել երկիրը, Հայրենիքի պատիվն ու անկախությունը: Բարենցի ծովից մինչև Սև ծովն ընկած հսկայական ողջ տարածքում հիտլերյան զավթիչները հանդիպում էին համառ դիմադրության:

Հաղթանակը Հայրենական Մեծ պատերազմում այն նշանակալից օրն է տոնացույցում, երբ մենք գիտակցում և զգում ենք ինքներս մեզ որպես մեկ ամբողջություն' հաղթանակած ժողովուրդ: Անկասկած, այդպիսի ամբողջությունն իր ներսում կարող է վիճել և պայքարել քաղաքական համոզմունքների, տնտեսական շահերի և այլ մնայուն կամ անցողիկ արժեքների շուրջ, բայց երբ խոսքը վերաբերվում է մեզ միավորած մայիսյան հաղթանակներին, ոչ մի շեղում լինել չի կարող' Հայրենական Մեծ պատերազմի հաղթանակը, հաղթանակը նացիզմի վրա մեր ընդհանուր հաղթանակն է:
Սովետական ժողովուրդը ազատել է ամբողջ Եվրոպան ֆաշիզմից ու նացիզմից: Յուրաքանչյուր ոք, ով եղել է ռազմաճակատում, հասկանում էր, որ պայքարում է Սովետական Միության կազմի մեջ մտնող ամբողջ տարածքի ազատագրման համար:
Հարկ է նշել, որ բոլոր նախկին խորհրդային հանրապետությունների ժողովուրդների մոտ Հայրենական պատերազմում տարած հաղթանակն ընկալվում է որպես ХХ դարի ամենանշանակալից իրադարձություն։ Միաժամանակ ամենուր չափազանց մեծ է հետաքրքրությունն այն ներդրման նկատմամբ, որը կատարել են ԽՍՀՄ տարբեր ազգության ներկայացուցիչները հաղթանակին հասնելու համար։
Հայ ժողովուրդը նախկին Սովետական Միության մնացած ժողովուրդների հետ մեկտեղ պատերազմի առաջին իսկ օրից մտել էր պայքարի մեջ: Հայ ժողովրդի մասնակցությունը Հայրենական Մեծ պատերազմում մեր պատմության ամենափայլուն էջերից մեկն է:
Հայրենական Մեծ պատերազմի տարիներին Կարմիր բանակի շարքերում հայերի թիվը հասնում էր շուրջ 650000-ի, որոնք տոկոսային հարաբերությամբ ամենամեծ կորուստներն են կրել' համարյա ամեն երկրորդ հայ չի վերադարձել պատերազմի դաշտից: Պետք է նշել, որ Հայաստանի պատմության մեջ դեռ երբեք հայ ժողովուրդը միաժամանակ չէր թողել այդքան ռազմիկների և ոչ մի պատերազմում չէր ունեցել այդքան մարդկային զոհ:

Չնայած որ հենց Հայաստանում, բարեբախտաբար, ռազմական գործողություններ չեն իրականացվել, դա համընդհանուր պատերազմ էր, որտեղ ռազմական սխրագործության համար ավելի քան 70 հազար հայեր արժանացել են բարձր պետական մրցանակների, այդ թվում' Խորհրդային Միության Հերոսի կոչման։ Ճշտված տվյալներով' պատերազմի տարիներին այդ կոչմանն է արժանացել 104 հայազգի խորհրդային մարտիկ, որոնցից 38–ը' հետմահու։ Խորհրդային Միության հերոսների թվում են եղել ճակատի հրամանատար, բանակի գեներալ Ի. Բաղրամյանը, հրաձգային կորպուսի հրամանատար, գեներալ–լեյտենանտ Ս.Ս. Մարտիրոսյանը, տանկային կորպուսի հրամանատար, գեներալ–մայոր Ա. Հ. Բաբաջանյանը, հրաձգային դիվիզիայի հրամանատարներ Ա. Գ Բաբայանը, Բ. Ա. Վլադիմիրովը, Ա. Ա. Ղազարյանը, Ա. Գ Կարապետյանը, հրաձգային գնդի հրամանատար, փոխգնդապետ Գ. Կ. Բաղյանը, տանկային գումարտակի հրամանատար, կապիտան Ա. Վ. Ղազարյանը, ավիացիոն գնդի հրամանատարի օգնական, կապիտան Ա. Բ. Մանուկյանը, ավիացիոն էսկադրիլիայի շտուրման, մայոր Ա. Դ. Կասպարովը, հրաձգային գումարտակի կազմակերպիչ, լեյտենանտ Ֆ. Ի. Սարկիսովը, հրետանային գնդի հրամանատար, կապիտան Կ. Ա. Նազարովը (Նազարյան), ականանետային գնդի հրամանատար, լեյտենանտ Գ. Բ. Վարտումյանը, տանկային վաշտի հրամանատար, ավագ լեյտենանտ Ա. Ա. Ամատունին, ավտոմատավորների առանձին դասակի հրամանատար, ավագ սերժանտ Ա. Ռ. Մկրտչյանը, կապի դասակի հեռախոսավար, եֆրեյտոր Ս. Ա. Սարգսյանը, գվարդիայի հրաձիգ–ավտոմատավոր, կարմիր բանակային Ս. Ս. Չիլինգարյանը և շատ այլ հերոսներ ։

Ազատագրումը գերմանական-ֆաշիստական օկուպացումից հնարավոր դարձավ Սովետական Միության բոլոր ժողովուրդների ընդհանուր ինքնազոհ ջանքերի շնորհիվ ինչպես ճակատներում, այնպես էլ թիկունքում: Մեծ էր ԽՍՀՄ նախկին պետությունների և Անդրկովկասի ժողովուրդների ավանդը հաղթանակի գործում: Այդ տարածքներում կենտրոնացել էին կարևորագույն արտադրամիավորներ, որոնք ապահովում էին ռազմաճակատը ռազմական տեխնիկայով և ռազմամթերքով: Անդրկովկասի կարևոր դերը կայանում էր նաև Թուրքիային զսպելու մեջ, որը, ինչպես հայտնի է, կենտրոնացրել էր սահմանի վրա 28 դիվիզիա: Իսկ Հայաստանի տարածքում ձևավորվել էր հինգ ազգային հրաձգային դիվիզիա, որոնք հռչակեցին հայ մարտունակության անունը' պայքարելով Հայրենականի ռազմաճակատներում: Կենտրոնական Ասիայի երկրները, որոնք այդ ժամանակ մտնում էին ԽՍՀՄ կազմի մեջ, արժանի ներդրում ունեցան ֆաշիզմի վրա տարված հաղթանակում:

Յուրաքանչյուր երկիր իր ավանդն է ունեցել հաղթանակի գործում: Պետության պատմական դերը ֆաշիզմը ջախջախելու մեջ ժողովրդի ազգային հպարտությունն է կազմում, որոշում երկրի հեղինակությունը հետպատերազմյան աշխարհում և քաղաքական քաշը միջազգային հարցերի լուծման մեջ:

Հակահիտլերյան կոալիցիայի հիմնական մասնակիցների հետ մեկտեղ թշնամու դեմ հաղթանակի մեջ մեծ ավանդ են ներդրել և այլ պետությունների ժողովուրդներն ու բանակները: Երկար ժամանակ քաջարի պայքար էր տանում Հարավսլավիայի Ժողովրդական-ազատագրական բանակը, արիաբար պայքարում էին Լեհաստանի և Չեխոսլովակիայի ռազմիկները, Սլովակիայի, Ռումինիայի, Բուլղարիայի ժողովրդական շարժումների մասնակիցները: Ազատագրական պայքար էին տանում ալբանական ժողովուրդը և Հունգարիայի հայրենասերները:

Սովետական Միությունը աշխարհի միակ ուժն էր, որը հերոսական պայքարի արդյունքում 1941թ. կանգնեցրեց ֆաշիստական Գերմանիայի անընդհատ հաղթանակած երթը Եվրոպայով:

Սովետական Միությունը առավելագույն ներդրումն է ունեցել ընդհանուր զինված պայքարի գործում և ջախջախել է հիտլերյան բլոկի բանակի հիմնական ուժերը' դրանով իսկ պայմանավորելով Գերմանիայի և Ճապոնիայի ամբողջական կապիտուլյացիան:

Հասարակության սոցիալական միասեռությունը, շահագործվող դասերի բացակայությունը դրանցում եղել են բոլոր սովետական մարդկանց բարոյա-քաղաքական միասնականության հիմքը ծանր փորձությունների տարիներին: Ուղեղով և սրտով նրանք հասկացան, որ միասնականության մեջ է նրանց ուժը և հաղթանակի հույսը: Փորձությունն անցավ և ԽՍՀՄ ժողովուրդների բարեկամությունը' հիմնված սոցիալական միասեռության, սոցիալիստական գաղափարախոսության և պայքարի ընդհանուր նպատակների վրա: Մեծ հաղթանակը հնարավոր դարձավ միայն շնորհիվ այն բանի, որ հասարակության մեջ գոյություն ուներ միասնականություն և համաձայնեցում, որ Սովետական Միության բոլոր ժողովուրդները միացան մեկ նպատակի' ֆաշիզմի ոչնչացման իրականացման համար:

Նելլի Ավետիսյան

Великая Отечественная. Герои Армении