Նոր ընդդիմության պահանջ

Մարդու իրավունքների պաշտպանության միջազգային օրը ՀԱԿ-ն ու Րաֆֆի Հովհաննիսյան-Ժիրայր Սէֆիլյան զույգի կողմից ղեկավարվող «Նոր Հայաստան» շարժումը համատեղ հանրահավաք անցկացրին Ազատության հրապարակում, ինչպես նաև համատեղ երթով շարժվեցին ԿԸՀ՝ պահանջելով անվավեր ճանաչել հանրաքվեի արդյունքները:

Իհարկե, համատեղ ակցիան բնավ էլ մարդաշատ չդարձրեց դրա մասնակիցների քանակը կամ չստիպեց, որպեսզի ԿԸՀ-ն ընկրկի ու վերանայի հանրաքվեի արդյունքները: Հակառակը՝ համատեղ ակցիան հօդս ցնդեցրեց այն մարդկանց չհիմնավորված լավատեսությունը, որ եթե «Ոչ»-ի ճակատն ամբողջանա, այդ կարգախոսի տակ հանդես եկող ուժերը համատեղ գործեն, ապա արդյունքներն երկար սպասել չեն տա:

Երեկվա հանրահավաքը, նախորդների նման, սակավամարդ էր ու շարունակականության ռեսուրսից զուրկ: Ու սա բնական է, որովհետև քաղաքական ուժերի մեխանիկական միավորումը չի կարող առաջացնել հասարակական կոնսոլիդացիա: Եթե ՀԱԿ-ն ու «Նոր Հայաստանն», առանձին վերցրած, չունեն հասարակական աջակցության ռեսուրս, մարդկանց չի էլ հետաքրքրելու նրանց գործունեության ձևաչափը, միասին կամ անջատ գործելու հանգամանքները:

Կհամարձակվեմ նույնիսկ պնդել, որ արհեստական է նույն հարթակում ՀԱԿ-ի ու «Նոր Հայաստանի» հայտնվելը, որովհետև միանգամայն տարբեր են քաղաքական այս ուժերի մոտիվները, գործունեության բովանդակությունը, ձևերը, նպատակները:

«Նոր Հայաստանը» քարոզչության ընթացքում հանդես էր գալիս բոյկոտի կարգախոսներով, հեղափոխական կոչերով ու արդեն հանրաքվեի ժամանակ արձանագրված պատկառելի «Ոչ»-ը հուշում է, որ հենց հասարակությունն է բոյկոտել այս ուժին՝ նրա անիրատես ու պոպուլիստական կարգախոսներով: «Նոր Հայաստանն» ունի գեղեցիկ կարգախոսներ, սակայն չի ունեցել և չունի քաղաքական ծրագիր, էլ չեմ խոսում կոնկրետ գործողությունների մասին: Ժիրայր Սէֆիլյանի ու Րաֆֆի Հովհաննիսյանի գործողությունները, մեծ իմաստով, կառուցված են բլեֆի վրա, ու հենց հանրաքվեի արդյունքները, դրանցով երկրում ստեղծված նոր իրավիճակը փակում են այն՝ առանց այդ էլ սահմանափակ դաշտը, որում գործում էին նորօրյա հեղափոխականները: Հավակնոտ անուն կրող շարժման ընդամենը մի քանի տասնյակ կողմնակցի ձայնը լսելի կլինի մինչև ամանորյա տոները, եթե նույնիսկ ոստիկանությունն ընդհանրապես չմիջամտի նրանց գործողություններին: Քաղաքականության կամ հեղափոխության իմիտացիան ամբողջովին մսխեցին այն սահմանափակ ռեսուրսը, որով Րաֆֆին կամ Ժիրոն տեսականորեն կարող էին մասնակցել խորհրդարանական ընտրություններին:

Մի փոքր այլ է ՀԱԿ-ի պարագան. այս կուսակցությունն, ամեն դեպքում, երկրի քաղաքական համակարգի բաղկացուցիչ է ու իսկապես ասոցացվում է հանրաքվեի «Ոչ»-ի հետ: «Ոչ»-ի հետ' այո, սակայն բարեփոխումներին դեմ քվեարկած շուրջ կեսմիլիոնանոց բողոքական զանգվածի հետ՝ ոչ, այլապես Լևոն Տեր-Պետրոսյանի թիմի հանրահավաքներին չէր մանակցի հազար, լավ՝ երկու հազար մարդ: Առաջին նախագահի թիմում, անշուշտ, հասկացել են «Նոր Հայաստանի» կարգախոսների վիրտուալությունը, գործողությունների փակուղայնությունն ու քարոզարշավի մեկնարկից սկսած՝ սահմանազատվել են հեղափոխականությունից ու հիմա փորձում են քաղաքական կապիտալի վերածել 400 000-ից ավելի «Ոչ» ձայները՝ խորհրդարանական ընտրություններին մասնակցելու համար: Տեր-Պետրոսյանի թիմը չի հնչեցնում հեղափոխական կոչեր, հանրաքվեի արդյունքները վիճարկում է իրավական հարթության մեջ ու հանդես է գալիս առաջարկություններով, օրինակ՝ տեղամասերում ընտրությունների օրինականությունն ապահովող «Ազնվության բանակ» ստեղծելու նախաձեռնությամբ, սակայն այս ամենն ընդամենը թույլ են տալիս ՀԱԿ մասնակցությունը խորհրդարանական ընտրություններին՝ առանց երաշխավորված հաջողության:

Հասարակությունը չի ներում Տեր-Պետրոսյանի թիմին՝ հասարակական աջակցության ստվերում օլիգարխիկ շահեր սպասարկելու համար: Ընտրական գործընթացում որոշիչ դերակատարություն ունեցող իշխանություններն էլ' անվստահությամբ են վերաբերվում ՀԱԿ-ին՝ վերջին շրջանում անտարբեր գտնվելով այդ կուսակցությունից հնչող առաջարկների հանդեպ:

Ես խոսեցի սահմանադրական հանրաքվեի գործընթացում ակտիվ երկու քաղաքական ուժի մասին, սակայն դա չի նշանակում, որ մյուս ընդդիմադիրների շանսերն ավելի բարձր են: Ի վերջո, նրանք ևս պարզաբանումներ տալու անհրաժեշտություն ունեն: Օրինակ, ո՞ւր էին այս գործընթացի օրերին, ինչո՞ւ էին սահմանափակվել սոսկ դիտորդի կամ կողքից կշտամբողի ու խորհուրդներ տվողի դերով՝ իրենց համակիրներին միայնակ թողելով իշխանության դեմ պայքարում:

Հայաստանին որակապես նոր ընդդիմություն է պետք: Ու խոսքն ոչ այնքան նոր մարդկանց, որքան կրեատիվ գաղափարների, ստեղծագործական մոտեցումների, նոր լուծումների մասին է: Սա դժվար, սակայն այլընտրանք չունեցող ճանապարհ է, եթե չենք ուզում, որ 2017թ. ՀՀԿ-ի հետ մրցակցի «Բոլորին դեմ եմ» քվեաթերթիկային նշումը:

Սուրեն Սուրենյանց