Ո՞ւր են մեր փողերը, գրո՛ղը տանի

Չափազանցրած չենք լինի, եթե ասենք, որ աշխարհում դժվար կարելի լինի գտնել որևէ երկիր, որը, իր՝ տնտեսական ինչ-ինչ խնդիրները լուծելու նպատակով, ստիպված չլինի այս կամ այն միջազգային կառույցներից վերցնել զանազան տիպի վարկեր: Սա աշխարհում ընդունված պրակտիկա է, ու դրան դիմում են գրեթե բոլորը: Ամբողջ խնդիրն այն է, սակայն, որ արի ու տես՝ ոչ բոլոր երկրներին է հաջողվում ներգրաված վարկային միջոցներն առավելագույնս արդյունավետ գործածել՝ խուսափելով չարաշահումներից, որոնք, կհամաձայնեք, այնքան լայն տարածում ունեն մեզանում: Եվ այսպես, լրատվամիջոցների փոխանցմամբ՝ հայրենի խորհրդարանում քննարկման էր դրված 2015 թվականի նոյեմբերի 4-ին Երևանում ստորագրված՝ ՀՀ-ի և Եվրասիական զարգացման բանկի Եվրասիական ընկերակցության ճգնաժամային հիմնադրամի միջոցներից ֆինանսական վարկի տրամադրման մասին համաձայնագիրը վավերացնելու նախագիծը, որով նախատեսվոում է, որ մեր երկիրը կստանա 300 միլիոն ԱՄՆ դոլար վարկ՝ երեք տարվա ընթացքում հավասար մասնաբաժիններով՝ սկսած 2015 թվականից մինչև 2017 թվականը՝ տարեկան 100 միլիոն ԱՄՆ դոլարի չափով: Վարկի տոկոսադրույքը, ըստ տեղեկությունների, կազմում է 2.1% և տրամադրվում է 20 տարի մարման ժամկետով, որից 10 տարին արտոնյալ ժամանակահատվածն է. սրա նպատակը բյուջեի դիֆիցիտը ֆինանսավորելն է:

Առանց խորանալու այն հարցի մեջ, թե որքանով է նպատակահարմար հարկատուներիս ուսերին առանց այն էլ հսկա պարտքի բեռն ավելացնելը՝ նորանոր վարկեր վերցնելով, կցանկանայինք մեր ուշադրությունը կենտրոնացնել այդ վարկերի արդյունավետ օգտագործման վրա: Մեզ ինչ հիշում ենք, վարկեր ու պարտքեր ենք վերցնում, բայց արի ու տես, չգիտես՝ ինչու, կառավարությանն այդպես էլ չի հաջողվում վերակենդանացնել երկրի տնտեսությունը: Անհաջողության գլխավոր պատճառներից մեկը, անկասկած, այդ վարկերի՝ ոչ արդյունավետ օգտագործումն է, ավելի ճիշտ՝ դրանց փաստացի վատնումը, ինչի հետևանքով էլ ունենք այն, ինչ ունենք: Ինչ-ինչ, բայց մերոնք նյութական միջոցներ վատնելու գործում կարող են հավակնել չեմպիոնական դափնիների, ինչում համոզվում ենք, երբ հետհայացք ենք նետում Հայաստանի վարկային պատմությանը. մսխված միլիարդներ, հօդս ցնդած աստղաբաշխական թվեր, որոնց արդյունավետ օգտագործման պարագայում մենք այսօր կունենայինք մի քանի անգամ ավելի լավ ապրող ազգաբնակչություն, շատ ավելի զարգացած ենթակառուցվածքներ և այլն: Այսքանից հետո բնական հարց կարող է առաջանալ՝ իսկ ինչի՞ վրա էին մսխվում այսչափ մեծ գումարները:

Երևի տարօրինակ կհնչի, բայց պետք է ասենք՝ օրինակ՝ դուք գիտեիք, որ, ասենք, դիսերտացիաներ գրելը կամ զանազան բնույթի խորհրդատվություններ մատուցելը կարող են առիթ հանդիսանալ, որի քողի ներքո էլ հենց որոշ թալանչիներ անեին իրենց սև գործը: Արդյունքում՝ ունենք այդպես էլ չավարտվող ֆինանսական դժվարություններ, երկար տարիներ իրենց իրականացմանը սպասող նախագծեր…

Ներկայումս Հայաստանում տնտեսությունը գտնվում է խորը անկման մեջ, ինչը հետևանք է նաև պետական բյուջեի հավաքագրման գործում տեղ գտած լրջագույն խնդիրների. վարկերով փորձ է արվում լրացնել այդ բացը: Այս խնդիրը կարող է միանգամայն լուծելի լինել, եթե տնտեսության մեջ կառավարությունը կիրառի մի փոքր այլ մոտեցում՝ օրինակ վերցնելով, ասենք, նույն Ռուսաստանից, ուր վաղուց գտել են բյուջե փող մտցնելու ճիշտ ճանապարհը. այստեղ լայնորեն կիրառվում է հարկային արտոնությունների մեխանիզմը, ինչը հնարավորություն է տալիս դրական արդյունքներ գրանցել թե՛ մասնավոր դաշտում, թե՛ պետական՝լուծելով նաև աշխատատեղերի հարցը: Մեզ մոտ տեղի է ունենում ճիշտ հակառակ երևույթը. գնում ենք խոշորացման ճանապարհով՝ կրճատելով դաշտում խաղացողների թվաքանակն այն հույսով, որ ավելի խոշոր չափերի գումարներ կարող ենք գանձել տնտեսավարողներից: Թե որն է նման քաղաքականության վերջնարդյունքը, տեսնում են բոլորը:

Ակնհայտ է, որ այլևս միայն վարկեր ներգրավելով, երկրի տնտեսական զարգացման խնդիրը չես լուծի. հարկավոր է նորովի դիտարկել այս հիմնախնդիրն ու փորձել Հայաստանում էլ կիրառել զարգացման ուղին բռնած երկրների փորձը, որը, կարծում ենք, չի կարող դրական արդյունք չթողնել Հայաստանի տնտեսության վրա:

Դավիթ Բաբանով