Պուտինի ֆենոմենը

Երեկ Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինի հերթական ամենամյա ասուլիսն էր, որը տևեց մոտ երեք ժամ:

Երբեք քաղաքական համակրություն չեմ ունեցել Պուտինի հանդեպ, բայց պետք է խոստովանեմ, որ այդ ասուլիսները որակապես ու դրականորեն տարբերվում են հետխորհրդային տարածքի մյուս առաջնորդների ասուլիսներից, որոնցում գրեթե ամեն բան պլանավորված է ու նույնիսկ այն աստիճանի, որ հասարակությանն առաջնորդների խոսքը մատուցվում է կրնակի գրաքննության ենթարկվելուց հետո: Հիշենք, թեկուզև, Սերժ Սարգսյանի վերջին հանդիպումը հեռուստաընկերությունների ղեկավարների հետ‘ սահմանադրական հանրաքվեից առաջ: Ասուլիսը հեռարձակվեց մեկ օր ուշացումով‘ դառնալով քննադատությունների, հումորի, ծաղրի առարկա:

Պուտինի երեկվա ասուլիսը հեռարձակվում էր ուղիղ եթերով, դրա ընթացքում հնչում էին նույնիսկ անհարմար հարցեր, չէին շրջանցվում այն լրագրողները, որոնց հարցերը կանխավ կանխատեսելի բացասական էին:

Համոզված եմ‘ երեկվա ասուլիսը միայն բարձրացրեց Ռուսաստանի առաջնորդի‘ առանց այն էլ բարձր վարկանիշը: Սա չի նշանակում, որ Պուտինը որևէ նշանակալից բան ասաց, նոր փաստեր բացահայտեց կամ թեկուզ ասաց որևէ բան, որ չէինք լսել դրա նախորդ օրը:
Ամենևին ոչ, նույն շեշտադրումներն էին Արևմուտքի դեմ, նաև‘ Թուրքիայի հասցեին վերջին շաբաթներին հնչող քննադատությունը‘ համեմված ժարգոնային թևավոր դարձած արտահայտությամբ:

Այնուամենայնիվ, Պուտինին Ռուսաստանում հաշված մարդիկ են հակադրվում, աշխարհում էլ‘ շատերը հակադրվում են, բայց ճանաչում են նրա ազդեցիկությունը, ընդունում են նրա խարիզմայի առկայությունը:

Ո՞րն է Պուտինի ֆենոմենը, ինչո՞ւ նրա վարկանիշն անկում չի ապրում, երբ հիմա ռուսական տնտեսության համար տխուր օրեր են‘ նավթի համաշխարհային գների անկման, միջազգային պատժամիջոցների հետևանքով: Էլ չասած‘ Ռուսաստանում հաստատված ռեպրեսիվ համակարգի, ավտորիտարիզմի մասին:

Պուտինին, ըստ երևույթին, հաջողվել է անել մի բան, որն ունակ չեղավ անել նրա նախորդը‘ Բորիս Ելցինը, ու գուցե ունակ չլինեն անել մարդիկ, ովքեր հետագա տարիներին կղեկավարեն Ռուսաստանը:

Ռուսաստանի գործող նախագահը կարողացավ ռեստավրացնել «Սառը պատերազմի» միջավայրը‘ հանդես գալով Ռուսաստանի ինքնատիպության դիրքերից: Ժամանակակից գործընթացներին հետևող պատմաբանները, քաղաքագետները գիտեն, հստակ հասկանում են, որ այսօրվա Ռուսաստանը չունի ռեսուրսներ' «Սառը պատերազմի» ռեժիմով ապրելու, երկբևեռ աշխարհի երկրորդ բևեռ դառնալու համար: Գիտեն, բայց նաև տեսնում են, թե ինչպես է Պուտինը իմիտացնում, մանիպուլացնում, գրեթե իրական քաղաքականության մակարդակի հասցնում ռուսական կայսրության վերածննդի միֆը: Եթե շարքային ռուսաստանցուն փորձես համոզել, որ իր երկիրը չունի ռեսուրսներ' ԱՄՆ-ի կամ Եվրամիության հետ մրցակցելու համար, անպայման կլսես իրական հակափաստարկներ' Ղրիմի միացումը Ռուսաստանին, Աբխազիայի ու Հարավային Օսեթիայի փաստացի կլանումը Ռուսաստանի կողմից և այլն:

Պուտինը հմտորեն օգտվում է արևմտյան քաղաքական համակարգի ինստիտուցիոնալ, արժեքային ճգնաժամից ու վերցնում է այն, ինչը բնականորեն պատկանում է Ռուսաստանին, կամ այն, ինչը կարողանում է: Արևմուտքում հիմա գորշ ղեկավարների շրջան է' միջակությունների, ու նրանց ֆոնին' երևում է էներգիայով օժտված, աշխատասեր ու նպատակային Պուտինը:

Ռուսաստանցիները լավ չեն ապրում ու նոստալգիայով հիշում են, որ երկու, երեք տասնամյակ առաջ իրենք հզոր կայսրության հպատակներ էին: Պուտինը խորհրդանշում է հենց կայսրության վերածննդի քաղաքականությունը ու դրանով գրավում է միլիոնավոր ռուսաստանցիների, ովքեր վերագտնում են իրենց արժանապատվությունը' մի օր էլ բարեկեցությունը գտնելու հույսով:
Ռուսական քաղաքական էլիտան կենսունակ կարող է լինել միայն այն պարագայում, երբ ապրում է աշխարհի հետ հակադրության ռեժիմում: Պուտինն այդ արժեհամակարգի կրողն է, ըստ այդմ' իր անձով փոխակերպում է պետական համակարգը, նույնիսկ' կայսրությունը:

Բայց Պուտինի ֆենոմենն ինչքան էլ շռնդալից, այնուամենայնիվ‘ նման է փուչիկի, որ որևէ միջոցառման կարևոր հատվածում պայթում է‘ զվարճացնելով կամ վախեցնելով ներկաներին:

Իրական «Սառը պատերազմի» տարիներին Սովետների ու Արևմուտքի բաժանարար սահմանն անցնում էր Բեռլինի պատով, այսօրվա թվացյալ «Սառը պատերազմը» կավարտվի նոր բաժանարար սահմանի ամրագրումով, որը կանցնի արդեն հետսովետական տարածքով: Այդ ժամանակ էլ‘ Պուտինի ֆենոմենն այսքան խորհրդավոր ու սարսափելի չի լինի:

Սուրեն Սուրենյանց