Յո՞ երթաս, Հայաստա՛ն

2015 թվականը շատերը կարող են համարել բուռն իրադարձություններով լի տարի, որն աչքի ընկավ իր վայրիվերումներով, ձեռքբերումներով ու հատկապես՝ բացթողումներով: Սխալված չենք լինի, եթե ասենք՝ որքան էլ փորձենք մեր իրականությանը նայել «վարդագույն ակնոցներով», այնուամենայնիվ, ակնհայտ է, որ այս տարին, գոնե տնտեսական առումով, ոչ մի կերպ հաջողակ տարի չես անվանի: Իսկ ինչպե՞ս անվանես այս տարին տնտեսական ձեռքբերումներով լի տարի, երբ գրեթե բոլոր ցուցանիշներով գրանցել ենք խորն անկում, որի միտումներն իրենց զգալ են տալու նույնիսկ 2016-ին: Ինչ-ինչ, բայց մերոնք մի բանում հաստատ հաջողել են. Էապես ավելացրել են Հայաստանի արտաքին պարտքի բեռը: Այսպես. 2016թ. մեր երկրի արտաքին պարտքը կհասնի, միգուցե նաև կհատի Համախառն ներքին արդյունքի 50%-ը, ինչը միջազգային չափորոշիչներով համարվում է մտահոգիչ: Ըստ համապատասխան վիճակագրության՝ եթե, օրինակ, 2014թ. դեկտեմբերի 31-ի դրությամբ՝ ՀՀ արտաքին պարտքը ընդամենը 3 մլրդ 785 մլն դոլար էր, ապա արդեն 2015թ. տարեվերջին այն փաստացի հատել է մոտ 4 մլրդ 400 մլն-ի սահմանը: Նշենք նաև, որ վերջին մեկուկես տարվա ընթացքում ՀՀ կառավարությունը կնքել է շուրջ 35 վարկային համաձայնագիր, որոնց ընդհանուր արժեքը շուրջ 1,5 մլրդ դոլար է: 2016-ին, ըստ կանխատեսումների, պետական պարտքը կկազմի մոտ 4 մլրդ 820 մլն դոլար:

Ուշադրություն դարձրե՛ք այն հանգամանքին, որ սույն ցուցանիշը գրեթե 2 անգամ մեծ է, քան Հայաստանի 2016թ. ամբողջ պետական բյուջեն:

Միգուցե նրանք, ովքեր այնքան էլ գլուխ չեն հանում համաշխարհային տնտեսությունից ու դրանում լայնորեն կիրառվող գործիքներից, մտածեն, թե երկիրն ինչ-որ կերպ տնտեսական ճահճից դուրս բերելու նպատակով դրսից վարկային միջոցներ ներգրավելն այն ուղին է, որի շնորհիվ, այնուամենայնիվ, մեզ կհաջողվի դուրս գալ այն ծանրագույն վիճակից, որում հայտնվել ենք: Սակայն, ի ցավ սրտի, պետք է նշենք, որ սա ամենևին էլ այն ճանապարհը չէ, որը կարող է թույլ տալ մեզ՝ էական բարելավում ակնկալելու տնտեսությունում: Փաստ է, որ ցանկացած երկրի տնտեսության մեջ աշխուժություն մտցնելու համար հարկավոր է ոչ թե հավելյալ պարտքեր կուտակել, այլ համապատասխան ֆինանսական ներդրումներ ներգրավել՝ ստեղծելով բարենպաստ տնտեսական միջավայր, միջավայր, ուր ներդրողը երաշխավորված կլինի հնարավոր ցնցումներից ու զանազան այլաբնույթ սպառնալիքներից: Իսկ ի՞նչ է անում հայրենի կառավարությունը. ավելացնում է երկրի արտաքին պարտքի բեռն ու դրանով իսկ արագացնում Հայաստանի կործանումը, քանի որ բոլորին էլ պարզ է, որ չի կարող որևէ պետություն անընդհատ պարտքեր կուտակելու ճանապարհով տնտեսություն պահել կամ առավել ևս զարգացնել:

Այսքանից հետո հարց է ծագում՝ ո՞ւր է այն պրոֆեսիոնալիզմը, ո՞ւր են այն նորարակական գաղափարները, որ կառավարությունը խոստանում էր մեզ, երբ նոր էր ստանձնում իր գործառույթները: Չնայած ի՞նչ կարելի է սպասել մի կառավարությունից, որն իր գոյության առաջին իսկ օրվանից փաստացի «ձեռքերը լվացել» է երկրի տնտեսությունից:

Երբ հետևում ես հայրենի չինովնիկների պաշտոնավարման մեթոդներին ու գործելակերպին, այնպիսի տպավորություն է ստեղծվում, թե մարդիկ թքած ունեն՝ ասենք՝ մեկ տարի հետո ինչ է լինելու երկրի տնտեսության հետ. կարևորը ժամանակավոր լուծումներն են, կարևորը ժամանակ ձգելն է: Պարոնա՛յք, ո՞ւր է պրոֆեսիոնալիզմի այն մեկ հատիկը, որը մեզ թույլ կտար գոնե հուսալ, որ ինչ-որ մի օր ձեր օրոք տնտեսությունը թեկուզ չնչին, բայց, այնուամենայնիվ, ինչ-որ իրական աճ կգրանցի, կրկնում ենք՝ իրական աճ, այսինքն՝ այնպիսի աճ, որի դրական ազդեցությունը վերջապես իրենց մաշկի վրա կզգային մեր երկրի հասարակ քաղաքացիները՝ ապրելով մի փոքր ավելի բարեկեցիկ ու ապահով կյանքով:

Անհերքելի է՝ երկրի տնտեսության վիճակը շտկելու համար հավելյալ պարքեր կուտակելու ճանապարհն իրեն սպառել է արդեն շատ վաղուց: Դա ընդամենը ճարահատյալ փորձ է՝ ժամանակ ձգելու, հոգեվարքի մեջ հայտնված տնտեսությունն ինչ-որ կերպ ցավազրկելու, բայց, ինչպես հասկանում եք, յուրաքանչյուր ցավազրկող ընդամենը ժամանակավոր խնդիր է լուծում, բայց ոչ երբեք ավելին:

Դավիթ Բաբանով