Մի՛ դատապարտեք ժողովրդին մուրացկանության

Այն փաստը, որ Հայաստանի տնտեսական աշխուժության ցուցանիշը գրեթե միշտ էլ ուղիղ համեմատակն է եղել երկիր փոխանցվող օտարերկրյա տրանսվերտների ծավալին, հանրահայտ ճշմարտություն է. Հայաստանում դժվար կլինի գտնել մեկին, ով Ռուսաստանում կամ արտասահմանյան այլ երկրներում հարազատներ չունենա:

Կարծում ենքˋ կհամաձայնեք, որ 2015թ-ը տնտեսական առումով չի կարելի որևէ կերպ հաջողված համարել. Կառավարությանը մի կերպ է հաջողվել երկիրը փրկել տնտեսական կատարյալ կոլապսից, այն էլˋ շնորհիվ տարատեսակ վարկերի ու կուտակած պարտքերի:

Մեր տնտեսության վրա այս տարի արձանագրված բազմատեսակ ճնշումների թվում, սակայն, առանձնահատուկ դեր ունեցավ արտաքին ֆինանասական փոխանցումների կրճատումը:

Թե տրանսվերտների կարևորությունը որքան մեծ է մեզ համար, գիտենք բոլորս. դրանք, կարելի է ասել, ուղղակի ներդրումներ են տնտեսության մեջ, որոնք մուտք են գործում զանազան ճյուղերˋ նպաստելով կարևոր գործընթացների ակտիվացմանը։ Համաձայն վիճակագրությանˋ Հայաստան փոխանցվող տրանսվերտների ծավալը հասել է իրˋ վերջին 8 տարիների նվազագույն շեմին՝ ընդամենը մեկ տարի առաջվա համեմատ նվազելով գրեթե 1/3-ով։

Որքան էլ տարեսկզբին հույս կար, որ իրավիճակը աստիճանաբար կբարելավվի, եւ կարելի կլինի խուսափել կրիտիկական իրավիճակներից, այդուհանդերձˋ այդպես չեղավ։ Նույնիսկ 2009թ. ֆինանսատնտեսական ճգնաժամը այնքան էական ազդեցություն չունեցավ մասնավոր տրանսֆերտների հոսքերի վրա, որքան այս տարի։

Տրանսֆերտների շուկայում տեղի ունեցած կտրուկ փոփոխությունները, ինչպես հասկանում եք, չէին կարող իրենց ավերիչ հետքը չթողնել Հայաստանի սոցիալ-տնտեսական վիճակի վրա։ Չնայած վերջնական ցուցանիշների բացակայությանը, այդուհանդերձ, անգամ լավատեսական գնահատականներովˋդրանց կրճատման ծավալները մոտ կլինեն 600մլն-ին։ Տրանսֆերտների նման ահռելի կրճատման պայմաններում, որքան էլ Կառավարության կողմից փորձ արվեց ներքին ռեսուրսների հաշվին լրացնել առաջացած բացը, այդուհանդերձ, առկա հնարավորությունները փաստացի թույլ չտվեցին հասնել կոնկրետ արդյունքների:

Տնտեսական ճգնաժամի խորացման վրա պակաս ազդեցություն չթողեց նաև հսկայական ծավալների հասնող կապիտալի արտահոսքը:

Այսպես. վերջերս միջազգային «Global Financial Integrity» կազմակերպությունը հրապարակեց զարգացող երկրներից կապիտալի արտահանման վիճակագրությունը ներկայացնող համապատասխան տեղեկություններ, որոնցից պարզ դարձավ, որ Հայաստանից կապիտալի արտահոսքը 2014թ. կազմել է ո՛չ ավել,ո՛չ պակաս' մոտ 1 մլրդ դոլար, և սա այն պարագայում, երբ 2015-ի առաջին 9 ամիսներին Հայաստանի տնտեսության մեջ կատարված օտարերկրյա ուղղակի ներդրումների ծավալը, ըստ Ազգային վիճակագրական ծառայության հրապարակած տեղեկատվության, կազմել է 263 մլն դոլար. ստացվում է, որ Հայաստանից 4 անգամ ավելի շատ փող է արտահանվում, քան ներդրում է կատարվում:

Այս ամենը վկայում է, որ արտասահմանյան բիզնեսը Հայաստանը չի դիտարկում որպես մի երկիր, ուր կարելի է գումար ներդնել, այլ ընդհակառակըˋ օտարերկրյա ընկերություններն անում են ամեն ինչˋ Հայաստանից հնարավորինս շատ փող արտահանելու համար: Փաստն այն է, որ տարեկան Հայաստանից չորս անգամ ավելի շատ գումար է արտահանվում, քան ներդրվում է մեր տնտեսության մեջ, և դա այն դեպքում, երբ թվում է, թե Հայաստանում ամեն ինչ արվում է' ներդրումային դաշտ ստեղծելու համար. օրենսդրությունը և հարկային վարչարարությունը կատարելագործվում են, «Դուինգ բիզնես» վարկանիշային աղյուսակում Հայաստանը տարեցտարի բարելավում է իր դիրքերը, ինչը ցույց է տալիս, որ Հայաստանում բիզնեսի վարման համար պայմանները իբր մոտ են իդեալականին:

Պակաս կարևոր չպետք է լիներ նաև Հայաստանի Եվրասիական տնտեսական միությանը անդամ լինելու փաստը, որը, ըստ տրամաբանության, պետք է ապահովեր Հայաստանում արտադրված ապրանքների համար ազատ մուտք դեպի ԵԱՏՄ 170-միլիոնանոց շուկա: Օտար ընկերությունների կողմից վարվող անբարենպաստ քաղաքականությունը իբր բավարար չէ, հիմա էլ պարզվում է, որ նրանց հետքերով են գնում նաև հայ գործարարներից շատերը,որոնք Հայաստանում աշխատած իրենց դրամական միջոցները այստեղ ներդնելու փոխարեն գերադասում են ներդնել դրսում: Այսքանից հետո ցանկանում ենք կառավարությանը հարց ուղղելˋ եթե երկրում առկա է օրենսդրական կատարյալ դաշտ և գործարարության համար կատարյալ պայմաններ, ինչո՞ւ են մարդիկ գերադասում իրենց փողը երկրից դուրս հանել: Իսկ պատասխանը գիտենք բոլորս. պատճառը վստահության պակասն է: Մարդիկ ցանկանում են իրենց գումարը ներդնել այնտեղ, ուր կա կայունություն, առկա է ավելի մեծ ազատություն, միջավայրը ավելի կանխատեսելի է և այլն,ինչը գրեթե իսպառ բացակայում է հայրենիքում, իսկ կատարել ֆինանսական ներդրումներ բացառապես ելնելով հայրենասիրական նկատառումներից որևէ մեկը որևէ կերպ պարտավոր չէ. համապատասխան միջավայր է պետք ձևավորել, այլ ոչ թե զբաղվել թվանկարչությամբ ու ինքնախաբեությամբ. գո՛րծ արեք,գո՛րծ…:

Դավիթ Բաբանով