Ծծած մոմպասը՝ շատերի ամանորյա երազանք

Երբ Հայաստանում ԱՄՆ դեսպան Ռիչարդ Միլզն իր՝ վերջին շրջանի հարցազրույցներում անդրադառնում էր Հայաստանի տնտեսությանն ու այստեղ տիրող ինչ-ինչ անցանկալի երևույթներին՝ շեշտադրելով Հայաստանի տնտեսական դաշտում առկա բացերն ու դրանց հետևանքով առաջացած խնդիրները, շատերի մոտ կարող էր տպավորություն ստեղծվել, թե դեսպանը դա անում է' բացառապես սեփական հաշվարկներից ելնելով ու դեռ մի բան էլ զրպարտում է մեր ազնիվ չինովնիկներին՝ տնտեսության մեջ օտարերկրյա ներդրումների համար արհեստական խոչընդոտներ ստեղծելու մեջ: Իհարկե, այն, որ նման տրամաչափի պաշտոնյաների կողմից հնչող ոչ բոլոր հայտարարություններն են, որ կարող են անկեղծ զգացմունքային պոռթկման արդյունք հանդիսանալ, կարծում ենք, կհամաձայնեն շատերը, բայց երբ գրեթե նույն խնդրի մասին սկսում են բարձրաձայնել նաև Հայաստանում հավատարմագրված այլ երկրների դեսպաններ, պարզ է դառնում, որ այստեղ ինչ-որ բան այն չէ, ու խնդիրն իրոք առկա է:

Այսպես. Հայաստանում Հնդկաստանի արտակարգ և լիազոր դեսպան Սուրեշ Բաբուն, օրերս խոսելով հայ-հնդկական տնտեսական հարաբերությունների մասին, լրագրողի հետ զրույցում նրբանկատորեն ակնարկել է այն մասին, որ հայ-հնդկական տնտեսական հարաբերություններում չի օգտագործվում այն ողջ ներուժը, որ կարող են պարունակել այդ հարաբերությունները: Որպես դրա պատճառ՝ դեսպանը մատնանշել է որոշ խնդիրներ, որոնցից կարևորագույնը Հայաստանում ներդրումային դաշտի անբարենպաստ լինելն է համարել: Նա, մասնավորապես, ասել է. «Որոշ հնդկական ընկերություններ նախկինում ներդրումներ են կատարել Հայաստանում, սակայն հետո այդ գործընթացը կանգ առավ: Հայաստանը զարգացող երկիր է, որը հնարավորություններ է ներկայացնում ներդրումների համար։ Ներկայումս ես պետք է խոստովանեմ, որ Հայաստանի տնտեսության մեջ խոշոր հնդկական ներդրումներ չեն արվում։ Ինչո՞ւ։ Ես չգիտեմ։ Բիզնեսմեններն ավելի լավ կիմանան։ Հնարավոր է՝ հարկերն են պատճառը, հնարավոր է՝ այլ բան»:

Դիվանագետին հատուկ ոճով՝ պաշտոնյան հասկանալ է տվել, որ իրենք փաստացի պատրաստ են հանդես գալ համապատասխան առաջարկություներով՝ չնայած այն հանգամանքին, որ Հայաստանի շուկան խիստ սահմանափակ հնարավորություններ է ընձեռում գործարարներին՝ պատշաճ շահույթ ստանալու համար: «Հայաստանն իր՝ համեմատաբար փոքր տնտեսությամբ և փոքրաքանակ բնակչությամբ բիզնեսի համար լավ տարբերակ է։ Չնայած սահմանափակ ներուժին՝ Հայաստանը գյուղատնտեսության և մետաղի ու հանքանյութերի աղբյուրների առումով լավ հեռանկարներ ունի»,- իր խոսքում ընդգծել է նա՝ կարծես մատնանշելով այն ոլորտները, որոնք կարող են հնդիկ գործարարների համար հետաքրքրություն ներկայացնել:

Եվ այսպես, ի՞նչ կարելի է եզրակացնել դեսպանի խոսքից, որո՞նք են այն վանող հանգամանքները, որ խանգարում են հնդիկներին մեծածավալ ներդրումներ կատարել Հայաստանում. ներդրումային դաշտի թերի լինելն է: Այստեղ այդ միջավայրն այնքան է դեգրադացվել, որ ակնկալել, թե օտարները, բացառապես մեր գեղեցիկ աչքերի հանդեպ ունեցած անկեղծ սիրուց ելնելով, պետք է գան ու իրենց միլիոնների համար որպես ապաստան ընտրեն Հայաստանը, քաղցր, կատարյալ ապուշություն կլիներ, քանի որ պարզից էլ պարզ է, որ կապիտալը սիրում է իր համար բարենպաստ միջավայր, ուր իրեն գնահատում ու փայփայում են, մինչդեռ հայաստանյան իրականությունն այնքան դաժան է, որ խոսել այստեղ որևէ մեկին կամ որևիցե բան փայփայելու մասին, ծիծաղելի կլիներ, քանի որ այստեղ վաղուց բոլորն իրար կոկորդ են կրծում, հոշոտում միմյանց:

Խոսենք թվերով. վերջերս միջազգային հեղինակավոր կազմակերպություններից մեկը հրապարակել էր զարգացող երկրներից կապիտալի արտահանման վիճակագրությունը ներկայացնող համապատասխան տեղեկություններ, որոնցից պարզ էր դառնում, որ Հայաստանից կապիտալի արտահոսքը 2014թ. կազմել է ո՛չ ավել, ո՛չ պակաս՝ մոտ 1 մլրդ դոլար, և սա այն պարագայում, երբ 2015-ի առաջին 9 ամսում Հայաստանի տնտեսության մեջ կատարված օտարերկրյա ուղղակի ներդրումների ծավալը, ըստ Ազգային վիճակագրական ծառայության հրապարակած տեղեկատվության, կազմել է ընդամենը 263 մլն դոլար. ստացվում է, որ Հայաստանից 4 անգամ ավելի շատ փող է արտահանվում, քան ներդրում է կատարվում, ինչն էլ վկայում է, որ ներկայումս արտասահմանյան բիզնեսը Հայաստանը չի դիտարկում որպես մի երկիր, ուր կարելի է գումար ներդնել, գործարարությամբ զբաղվել՝ համադրելով հաճելին օգտակարի հետ:

Հավանաբար, շատերդ կհամաձայնեք մեզ հետ, եթե ասենք, որ 2016-ին առնվազն 2.2%-անոց տնտեսական աճ խոստացողները նախ պետք է լուծում տան այս խնդիրներին, հետո միայն սկսեն խոստումներ շռայլել՝ փորձելով դրանցով կերակրել էս սոված ժողովրդին: Փաստը մնում է փաստ, որ մեղր ասելով՝ մարդու բերանը չի կարող քաղցրանալ. դրա համար կոնֆետներ են պետք, գոնե մոմպասներ, իսկ մեր իրականությունն այնպիսին է, որ նույնիսկ ծծած մոմպասն է ամանորյա երազանք դարձել, ուր թե՝ մաքուր շոկոլադը…

Դավիթ Բաբանով