Նամարդության ևս մեկ դրսևորում

Սխալված չենք լինի, եթե ասենք, որ մշակույթն այն բացառիկ ոլորտներից է, որն ուղիղ ու անմիջական դերակատարություն ունի մարդկանց ու նույնիսկ ազգերի հոգեկերտվածքի ձևավորման գործում:

Շատ երկրներ, որոնք միշտ էլ աչքի են ընկել իրենց նպատակասլացությամբ ու զարգանալու, առաջ ընթանալու կոնկրետ ձգտմամբ, մշտապես իրենց ուշադրության կենտրոնում են պահել մշակույթի ոլորտը՝ ամենաբարձր մակարդակով հովանավորելով ոչ միայն նրանց, ովքեր իրենց վաստակի շնորհիվ կայացել են այս ասպարեզում, այլև, որ ոչ պակաս կարևոր է, նրանց, ովքեր, լինելով սկսնակներ, իրենց մեջ հստակ պոտենցիալ են ամփոփել՝ մշակույթում նոր խոսք հնչեցնելու, այն զարգացնելու համար:

Մեզ մոտ՝ Հայաստանում, ի ցավ սրտի, անկախության տարիներից ի վեր շարունակում է մի տեսակ անտեսված մնալ մշակույթի բնագավառը, մանավանդ՝ ազգային մշակույթի, որը հետզհետե իր տեղը զիջում է այն թափոնին, որն առավոտից երեկո պրոպագանդվում է ԶԼՄ-երի մեծամասնության կողմից:

Շատ հաճախ կարող ես հանդիպել շնորհալի արվեստագետների, որոնց թվում քիչ չեն նաև երիտասարդները, ովքեր իրենց արդարացի բողոքի ձայնն են բարձրացնում ընդդեմ նրանց, ովքեր ի պաշտոնե պարտավոր էին զբաղվել խնդիրներով, որոնց ճիրաններում խեղդվում է արվեստագետի՝ արարելու, նորը ստեղծելու ցանկությունը. ստեղծագործելու համար առաջնային նախապայման հանդիսացող տարրական պայմաններ Հայաստանում գործնականում չկան:

Խոսքը, մասնավորապես, արվեստանոցների մասին է, որոնցից շատերը հնադարյա քարակույտերի ամբողջություն են հիշեցնում. դրանցից շատերը քարուքանդ եղած խորշերի են նման, ուր ամեն վայրկյան առկա է փլուզման վտանգ: Այս խնդիրը չափազանց սուր է արտահայտված նամանավանդ երիտասարդ արվեստագետների մոտ, որոնք արդարացիորեն գանգատվում են պետական հոգածության ամբողջական բացակայությունից. մարդկանց նույնիսկ ստեղծագործելու համար գոնե ինչ-որ չափով պիտանի նկուղներ էլ չեն տալիս, ուր մնաց թե ակնկալեն լիարժեք պայմաններ: Արդյունքում՝ մեր երկիրը կորցնում է մշակութային մի ողջ սերունդ, նոր սերունդ, որը պետք է ժամանակի ընթացքում գա փոխարինման ավագ սերնդին:

Ասա, իբր ավագները շատ մի գոհ են իրենց վիճակից,որ հիմա էլ ջահելների դա՞րդն ես լացում:

Այո՛, ցավոք, վերջիններս ևս չեն կարող մեծ հավակնություններ ունենալ ու հաճախ ստիպված են լինում բավարարվել այն նվազագույնով, որ տալիս է նրանց, ասենք, մշակույթի նախարարությունը, որի գործունեության արդյունքը, խոշոր հաշվով, ընդամենը հայկական մշակույթի առևտրայնացումն է հանդիսանում. ստեղծվել է մի միջավայր, հաստատվել է մի մթնոլորտ, որի հիմնական փիլիսոփայությունը փող աշխատելն է, մամոնային ծառայություններ մատուցելը, իսկ թե արդյունքում ինչ աղետալի հետևանքների կարող է հանգել ազգային մշակույթը, պատասխանատու նախարարության բարձրաստիճան չինովնիկները՝ նախարարի գլխավորությամբ, երևում է՝ թքած ունեն: Մարդիկ ժամանակին համահունչ ընթացող, փողն ամեն ինչից վեր դասող, «մարդկանցից հաց քամող» անհատականություններ են, և ուրեմն՝ էլ ինչո՞ւ ենք զուր տեղը քննադատում, մի՞թե միայն իրենք են այս երկրում նման մտածելակերպի կրողներ: Նայե՛ք չորսբոլորը ու մեզ ասե՛ք,թե ինչով են զբաղված նրանց կառավարական կոլեգաները, մի՞թե՝ ոչ փող «քերելով»: Ուղղակի տարբերությունը այն է,որ եթե առաջինները մի ողջ ազգի են վարի տալիս (չկա ազգային մշակույթ,չկա ազգ),մյուսները ընդամենը բավարարվում են ամենքին անհատական մոտեցում ցուցաբերելով, անաղմուկ հարստահարելով իրենց դռբի տակ ընկածներին՝«ոչ մի անձնական բան,միայն բիզնես» կարգախոսը մտքներին…

Հայաստանում թերությունների ու աղետալի չափերի հասնող անտարբերության մասին կարելի է խոսել անվերջ, անդադար, որովհետև բազում են այն խնդիրները, որոնցում հայտնվել է մեր երկիրը: Իսկ դրանք բարձրաձայնելը ամենևին էլ ինքնանպատակ չէ,այլ միգուցե մի տկար փորձ է՝ պատասխանատուների ուշադրությունը հրավիրելու այն հիմնախնդիրներին,որոնց լուծմամբ էլ հենց նրանք ի պաշտոնե պարտավոր են զբաղվել: Իսկ թե նրանք մեր կողմից հնչեցրած խնդիրներին կարձագանքեն, թե ոչ, թողնում ենք նրանց խղճին…

Նամարդ մի՛ եղեք, պարոնա՛յք չինովնիկներ, աշխարհում մեռնել կա:

Դավիթ Բաբանով