ԽԾԲ, թե՞ օրենք

Կարծում ենք`սխալված չենք լինի, եթե ասենք, որ Հայաստանում բավական քննարկելի թեմաներից մեկը, թերևս, արհմիությունների խնդիրն է եղել ու մնում:

Ներկայումս մենք ցավալիորեն հայտնվել ենք մի իրավիճակում, երբ ստիպված ենք քննարկել ոչ թե, ասենք, հայկական արհմիությունների գործունեության արդյունքները, այլ խոսել իրական կյանքում դրանց բացակայության մասին:

Պարզվում է՝ այս առումով Հայաստանում բավական տխուր պատկեր է տիրում. շատ կազմակերպություններում չկան արհմիություններ, կամ եթե կան էլ, ապա դրանք հիմնականում ձևական բնույթ են կրում և չեն կատարում իրենց բուն առաքելությունը, այն է՝ պաշտպանել աշխատողի գոնե տարրական շահերն ու իրավունքները։

Ո՞րն է այս ամենի պատճառը։ Նման իրավիճակը հիմնականում պայմանավորված է մի քանի հանգամանքներով։ Հայաստանում աշխատանքային հարաբերությունները հիմնականում ծագում և ձևավորվում են անհատական սկզբունքով, այսինքն՝ միջնորդություններով։ Այսօր շատ քիչ թվով գործատուներ են աշխատանքային պայմանագիր կնքում իրենց աշխատողների հետ, իսկ երբ ազատում են նրանց աշխատանքից, վերջիններս պարզապես ի վիճակի չեն լինում օրենքի շրջանակներում պաշտպանել իրենց շահերը: Եթե ուսումնասիրելու լինենք դաշտը, ապա ցավալիորեն կպարզենք, որ այսօր Հայաստանում գործնականում ոչ մի խոշոր գործատու արհմիություն չունի և չի էլ ուզում ունենալ:

Այս խնդրում պակաս դեր չի խաղում նաև հասարակության ընդհանուր իրավագիտակցության ցածր մակարդակը։ Մեր իրականության մեջ, եթե մեկը միջնորդով է ընդունվում աշխատանքի, սկսում է մտածել, թե իրեն պետք չէ օրենքներ իմանալ, քանզի գիտի, որ եթե գործատուի հետ խնդիրներ ունենա, նույն միջնորդի միջոցով կհարթի, այսինքն՝ կփորձի խնդիրները լուծել կամ ինչ-որ պահանջմունքներ բավարարել անձնավորված ճանապարհով, այլ ոչ թե օրենքի օգնությամբ: Մյուս պատճառն էլ այն է, թերևս, որ մենք չունենք խոշոր արտադրական-արդյունաբերական ձեռնարկություններ, քանի որ, ինչպես գիտենք, ի սկզբանե հենց արդյունաբերական ձեռնարկություններում են ստեղծվել արհմիությունները՝ որպես աշխատավորների շահերը պաշտպանող կազմակերպություններ։

Համաձայնե՛ք, որ Հայաստանում արհեստակցական միությունների զարգացումն ու կայացումը խիստ հրամայական է դարձել, հատկապես եթե հաշվի առնենք գործատու-աշխատող հարաբերություններում ներկայումս առկա չարաշահումներն ու ապօրինությունները:

Այսօր, երբ Հայաստանի Հանրապետությունը դեռևս գտնվում է իր կայացման փուլում, շատ բաներ պետությունը թողնում է անձի ինքնագիտակցության, ակտիվության վրա, ինչը, անշուշտ, անընդունելի է:

Արհմիությունները կարող են եւ պետք է ավելի լուրջ եւ կարեւոր դերակատարություն ունենան մեր իրականության մեջ: Դրանց դերն ու նշանակությունը, վստահաբար, հնարավոր է ուժեղացնել միայն համապատասխան օրենսդրական փոփոխություններով, որպեսզի դրանք կարողանան պաշտպանել կոլեկտիվի շահերն ու իրավունքները՝ նորմալ աշխատանքային մթնոլորտ երաշխավորելով մեր քաղաքացիների համար:

Դավիթ Բաբանով