«Ժամանակ». Դանակը ոսկորին դեռ չի հասել

«Ժամանակ» թերթը գրում է. «Էներգետիկայի նախարար Երվանդ Զախարյանը հայտարարել է, որ Իրանը Հայաստանին էժան գազ չի առաջարկում, քան Ռուսաստանը: Զախարյանը հայտարարել է, որ Իրանի հետ էժան գազի վերաբերյալ բանակցություն Հայաստանը չի վարում, բայց գիտի, որ Իրանը որեւէ երկրի 165 դոլարից ավելի էժան գազ չի մատակարարում:

Սա չափազանց իմաստուն հայտարարություն է: Այսինքն՝ եթե Իրանը որեւէ երկրի 165 դոլարից ավելի էժան գազ չի մատակարարում, ուրեմն Հայաստանին էլ չի մատակարարի: Սա մոտավորապես իմպոտենտության մասին հայտնի անեկդոտի տրամաբանությունն է. եթե՝ ապա: Մինչդեռ Հայաստանում Իրանի դեսպանը դեռեւս 2013 թվականին հայտարարել է, որ գազը մի երկրի համար կարող է լինել 400, մյուսի համար՝ 100 դոլար, ամեն ինչ կախված է բանակցությունից:

Հայաստանը, փաստորեն, ի տարբերություն Իրանի, համենայնդեպս՝ Երվանդ Զախարյանի տրամաբանությամբ, ոչ թե գազի գինն է բանակցությամբ պայմանավորում, այլ բանակցությունն է պայմանավորում գազի գնով: Սթափ դատողությունն, իհարկե, ենթադրում է, որ գինն է որոշվում բանակցությունների արդյունքում, և Իրանի դեսպանը երկու տարի առաջ Հայաստանում հայտարարել է հենց այդ մասին՝ եկեք բանակցենք, թե ինչ գնով գազ մատակարարվի Հայաստան: Եվ հստակ ակնարկ է արվել, որ Իրանը պատրաստ է տրամադրել ռուսականի համեմատ մրցունակ գին:

Սակայն հենց այստեղ է հարցերի հարցը՝ Հայաստանը չի կարող հրաժարվել ռուսական գազից, համենայնդեպս՝ այնքան ժամանակ, քանի դեռ դանակն, այսպես ասած, չի հասել ոսկորին:

Սակայն այստեղ կարծես թե տեղի են ունենում ուշագրավ զարգացումներ: Արդեն մի քանի շաբաթ է՝ գազամատակարարման շուրջ բանակցում են Վրաստանն ու Ռուսաստանը, որի շրջանակում նրանք շոշափում են նաև Հայաստան գազի մատակարարման հարցը:

Ըստ վրացական պաշտոնյաների՝ ռուսաստանյան «Գազպրոմը» պայման է դնում, որ Վրաստանը պետք է Հայաստան գազի տրանզիտի դիմաց արդեն ոչ թե գազ, այլ գումար ստանա: Վրաստանը կարծես թե դժգոհ է: Այս դրվագը, իհարկե, ընդհանուր ռուս-վրացական բանակցությունների մաս է, սակայն այստեղ ահա պայմանավորվածության բացակայությունը կարող է դանակը հասցնել ոսկորին և արգելակել Վրաստանի տարածքով գազի մատակարարումը Հայաստան: Եվ ինչ պետք է լինի այս դեպքում:

Այս դեպքում, փաստորեն, դանակը ոսկորին հասնելուց հետո Հայաստանը՝ ուզած-չուզած, պետք է բանակցի Իրանի հետ: Բայց եթե, իհարկե, Հայաստանը բանակցի, ոչ թե «Գազպրոմը»: Այսինքն՝ ըստ էության, նույնիսկ այս տեսանկյունից դանակը ոսկորին հասնելու դեպքում Հայաստանը կարող է չհասնել Իրանին: Իսկ եթե «Գազպրոմը» բանակցի, ապա այստեղ առաջնայինը լինելու է ոչ թե Հայաստանի շահը, այլ «Գազպրոմի» կոմերցիոն շահը: Եվ տվյալ պարագայում բանակցությունները բոլոր դեպքերում արդեն չեն լինի այն տրամաբանությամբ, ինչի մասին հայտարարել էր Հայաստանում Իրանի դեսպանը, որովհետև այդ հայտարարությունը իր մեջ առաջին հերթին պարունակում էր քաղաքական անկախության և ինքնիշխանության ակնարկ, որը Հայաստանի իշխանությունը մատնեց անտարբերության՝ դրան պատասխանելով «Գազպրոմի» հետ մինչև 2043 թվականի հաշվարկով կնքված խայտառակ պայմանագրով:

Ահա այս տեսանկյունից, մեծ հաշվով, գազի գինը մի հարց է, իսկ դրա ձեռք բերման մեխանիզմները՝ բոլորովին այլ: Այսինքն՝ ինչքան էլ տարօրինակ թվա, այնուհանդերձ, կան իրավիճակներ, երբ առավել նախընտրելի է քաղաքական ինքնուրույնությամբ և ինքնիշխանությամբ ձեռք բերված համեմատաբար ավելի թանկ գազը, քան պարտադրված էժանը, որը մեծ հաշվով դառնում է ընդամենը պետությանը նետված «ողորմություն» կամ էլ «ինքնիշխանության» գին:

Ըստ էության, առկա իրադրությունում, խոսքն այն մասին է, որ Հայաստանն ընդամենը Ռուսաստանին առաջարկում է ավելի բարձր վճարել՝ գազն էժանացնելու տեսքով, Հայաստանի ինքնիշխանությունը վերցրած լինելու դիմաց: Հայաստանի էներգետիկայի նախարարը ըստ էության հայտարարել է հենց այդ մասին»:

Մանրամասն՝ թերթի այսօրվա համարում