Երբ մարդու իրավունքները վեր են ածվում տոտալիտար աղանդի

Մարդու իրավունքներ, քաղաքացիական գիտակցություն ու նման հասկացություններն իրականում լավ բան են, քանի դեռ դրանց չափաբաժինը չի անցնում այն սահմանը, երբ վեր է ածվում արդեն մառազմի և սկսում է ավելի շատ՝ տոտալիտար աղանդ հիշեցնել: Օրինակ, 2011 թվականին 77 մարդու կյանք խլած նորվեգացի ահաբեկիչ Անդրիաս Բրեյվիկը մտադիր է դիմել Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան՝ կալանավայրում իր իրավունքները ոտնահարելու համար: Հիշեցման կարգով ասեմ, որ «կալանավայր» կոչվող այդ տեղում 77 մարդու կյանք խլածին բաժին է ընկել երեքսենյականոց տարածք, որոնցից մեկը բնակելի սենյակ է, երկրորդը՝ ուսումնական, երրորդը՝ մարզասրահ: Կալանավորը նաև օգտվում է հեռուստացույցից, համակարգչից և իրավունք ունի շփվել կալանավայրի աշխատակիցների հետ: Արգելված է միայն նրա շփումը այլ կալանավորների հետ: Եվ ահա նա դժգոհում է, որ նամակները, որոնք ինքն ուղարկում է ԶԼՄ-ներին, բանտի ադմինիստրացիան բացում և կարդում է:

Կասկած չկա, որ ՄԻԵԴ-ը կընդունի ոճրագործի հայցը: Կբավարարի, թե ոչ՝ հայտնի չէ, բայց եթե նույնիսկ բավարարի էլ՝ դա զարմանք չի հարուցի, քանի որ վերը նշված սահմանը եվրոպական մի շարք երկրներում վաղուց է արդեն հատվել: Չի բացառվում, որ նաև Նորվեգիայում տեղական արտադրության մի քանի իրավապաշտպան մոլեռանդությամբ սկսի պաշտպանել 77 անմեղ մարդու կյանք խլածի իրավունքները՝ մինչև ընդհուպ նրան հռչակելով «քաղբանտարկյալ»:

Առայժմ գոհունակությամբ պետք է արձանագրեմ, որ Հայաստանն, իհարկե, այս առումով չի կարող համեմատվել Նորվեգիայի հետ. մառազմը մեզ մոտ դեռ այսպիսի բարձունքների չի հասել, և հուսով եմ՝ չի էլ հասնի, չնայած տարբեր ճանապարհներով «քաղբանտարկյալ» հռչակվելու և «հերոսանալու» մոլուցքն ամեն դեպքում կա: Ուղղակի մեզ մոտ «հերոսներն» ավելի ադեկվատ են, նրանք մարդ չեն սպանում, ահաբեկչություն չեն անում, այլ ընդամենը կարող են տևական ժամանակ միտումնավոր սադրել, վիրավորել, հայհոյել, մինչև անգամ հրել, փորձել ամեն կերպ ափերից հանել իրավապահներին, որպեսզի արդյունքում նրանց կողմից ստանան գոնե մեկ բաղձալի «հարված» ու դրանով իսկ «հերոսանան», դառնան իսկական «քաղաքացի»:

Կարեն Վարդանյան