Ղարաբաղում պաշտոնյայի նույն տեսակն է՝ իշխանություն սիրող ու պահող

Արցախի քաղաքական օրակարգում սահմանադրական փոփոխությունների թեման հայտնվեց միանգամայն արհեստական՝ Հայաստանի սահմանադրական փոփոխություններից հետո։ Պաշտոնական հիմնավորումն այն էր, թե հայկական երկու պետությունները գտնվում են քաղաքական-տնտեսական միեւնույն համակարգում եւ անհրաժեշտ է ներդաշնակեցնել նրանց կառավարման համակարգերը։

Չնայած այս թեզն ունի հակափաստարկներ եւ աշխարհում բազմաթիվ են տարբեր կառավարման համակարգեր ունեցող երկրների դաշնակցային հարաբերությունների օրինակները, այնուամենայնիվ՝ դրանում կար որոշակի տրամաբանություն։ Ապրիլյան պատերազմը թվում էր՝ փոխեց իրավիճակը ու Արցախի սահմանադրական փոփոխությունների թեման առնվազն կորցրեց իր հրատապությունը։ Պատերազմը, համենայն դեպս, չբացահայտեց կառավարման համակարգի լուրջ թերություններ ու, եթե կային բացթողումներ, դրանք վերաբերում էին կոնկրետ պաշտոնյաների անպատասխանատվությանն ու անփութությանը։

Սակայն քառօրյա պատերազմից հետո՝ ԼՂՀ իշխանությունները նոր ազդակ հաղորդեցին սահմանադրական փոփոխությունների գործընթացին։ Չնայած պատերազմը չէր բացահայտել կառավարման գործող համակարգի լուրջ թերություն՝ իշխանություններն իրենց նախաձեռնությունն արդեն մոտիվացնում էին ոչ թե Հայաստանին հետեւելու անհրաժեշտությամբ, այլ հենց պատերազմի առաջացրած հետեւանքով։

Եթե փոխվում են մոտիվները, սակայն իշխանությունները հետեւողական են Սահմանադրությունը փոխելու իրենց ձգտումներում, ապա կան իրական այլ պատճառներ, որոնք չեն բացահայտվում։

Իսկ իրական պատճառն այն է, որ ԼՂՀ նախագահ Բակո Սահակյանը՝ պաշտոնական Երեւանի աջակցությամբ, մտադիր չէ 2017թ.-ին հեռանալ իշխանությունից։ Մինչեւ պատերազմը՝ Սահակյանի իշխանության պահպանման խնդիրը փորձում էին լուծել խորհրդարանական մոդելին անցնելով, հիմա՝ նոր սահմանադրության անցումային դրույթներով, որոնք թույլ են տալիս Արցախի գործող նախագահին՝ իշխանությունն երկարաձգել առնվազն երեք տարով։

Միջազգային ճանաչման ձգտող երկրի համար անհրաժեշտություն է հետեւել ժողովրդավարության բոլոր պահանջներին, որոնցից առաջինը՝ օրինական ընտրությունների ճանապարհով իշխանության լեգիտիմությունը, ժառանգականությունն ու փոխանցումն ապահովել է։ Արցախի առաջին երկու նախագահները, տարբեր պատրվակներով, կարող էին երկարաձգել իրենց իշխանությունը, սակայն դրան չեն գնացել՝ անընդմեջ երկու ժամկետից ավելի չպաշտոնավարելու սահմանադրական նորմը հարգելով։

Բակո Սահակյանը թերեւս մտածում է, որ անփոխարինելի է ու սահմանադրական ռեֆորմն օգտագործելով եւ պատերազմի գործոնը շահարկելով՝ երկարաձգում է սեփական իշխանությունն, ընդ որում՝ սուպերնախագահական լիազորություններով։ Մեկ մարդու կամ խմբի իշխանական հավակնությունները հարվածելու են Արցախի միջազգային հեղինակությանը, ճանաչման գործընթացին, մեր թշնամիներին հնարավորություն են տալու՝ զուգահեռներ անցկացնել Արցախի եւ Ադրբեջանի սահմանադրական փոփոխությունների միջեւ։ Ինչքան էլ դրանք տարբեր լինեն, մոտիվը նույնն է՝ ամրապնդել գործող իշխանությունների դիրքերը։

Մանավանդ, որ Արցախում չկա հանրային եւ քաղաքական կոնսենսուս՝ սահմանադրական փոփոխությունների կամ, որ նույնն է՝ Բակո Սահակյանի իշխանության երկարաձգման հարցում։

Կառավարման մոդելի ընտրության հարցում եւս՝ Արցախի սահմանադրական փոփոխությունները ժողովրդավարության առաջընթաց չեն երաշխավորում։ Երբ երկրում կայացած չէ քաղաքական համակարգը, անցումը նախագահական գերկենտրոնացված համակարգին՝ խթանելու է ավտորիտարիզմի արմատավորումը։

Տխուրն այն է, որ Արցախում պաշտոնյայի նույն տեսակն է՝ իշխանություն սիրող եւ պահող։ Ու անընդհատ մտածում եմ, որ Հայաստանում եւ Ղարաբաղում ապրող մեր ժողովուրդն արժանի չէ նման իշխանությունների։

Սարգիս Հակոբյան