Հայաստան հաջորդ այցելության ժամանակ ինձ կձերբակալեն․ Լապշին

Տարվա հիասթափությունը, բայց նաև օգտակար տեղեկություն նրանց համար, ովքեր Հայաստանում նոր ու անվտանգ տուն են գտել։ Այս մասին հայտնել է բլոգեր Ալեքսանդր Լապշինը։

«Հայաստանի վարչական դատարանը 2026 թվականի փետրվարի 6-ի որոշմամբ մերժել է իմ հայցը, որով պահանջում էի դադարեցնել իմ նկատմամբ հետապնդումը Հայաստանում՝ լուկաշենկոյական Բելառուսի հարցումների հիման վրա։ Հիշեցնեմ, որ իրավական ահաբեկչության (կա նման տերմին) նպատակով Բելառուսի իշխանությունները ԱՊՀ շրջանակում իմ նկատմամբ հետախուզում են հայտարարել՝ Բելառուսում մարդու իրավունքների խախտումները քննադատելու համար։ Դրա պատճառով Հայաստան յուրաքանչյուր մուտքի և ելքի ժամանակ ինձ բերման են ենթարկում և ժամերով պահում ոստիկանության բաժնում։

Հոդվածները, որոնցով Բելառուսի իշխանություններն ինձ մեղադրում են, անկասկած լիովին շինծու են, քաղաքական դրդապատճառներով և հակասում են միջազգային իրավունքին՝ Բելառուսի նախագահին վիրավորելը (ում ես բռնապետ եմ անվանում), Բելառուսում իշխանափոխության կոչերը (ես կոչ եմ անում ժողովրդավարական ընտրություններ անցկացնել) և այլն։

Ավելին, ՄԱԿ-ի Մարդու իրավունքների կոմիտեն 07.09.2022-ին Բելառուսին մեղավոր է ճանաչել 2016 թվականին Մինսկում ինձ ապօրինի ձերբակալելու համար (Ադրբեջանի հարցումով՝ Արցախ այցելելու պատճառով), իսկ Ստրասբուրգի ՄԻԵԴ-ը Ադրբեջանին և Բելառուսին մեղավոր է ճանաչել ապօրինի ձերբակալության, անօրինական արտահանձնման, խոշտանգումների և սպանության փորձի համար։

Հատկանշական է, որ դատավոր Լիլիթ Սադոյանն այս բոլոր փաստերը նույնիսկ թվարկել է դատարանի որոշման մեջ և նույնիսկ գրել է, որ ինձ ձերբակալելու բելառուսական հարցումը հակասում է հայկական օրենսդրությանը և իրավունքի մի շարք նորմերին։ Դատավորը նաև նշել է, որ Բելառուսը Հայաստան է ուղարկել ինձ ձերբակալելու հարցում, սակայն չի ուղարկել իմ մեղքն ապացուցող որևէ փաստաթուղթ։

Այնուամենայնիվ, դատավորն իր որոշմամբ մերժել է հայցս, քանի որ, ըստ նրա, ԱՊՀ գործընկերների հանդեպ Հայաստանի Հանրապետության պարտավորությունները և Քիշնևի կոնվենցիան պարտադրում են ձերբակալել հետախուզվող անձանց, նույնիսկ եթե հայտնի է, որ նրանք անմեղ են, հետապնդվում են քաղաքական գործունեության համար, և նրանց վերաբերյալ արդեն կան Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի և ՄԱԿ-ի որոշումները։ Եվ դա նույնիսկ այն դեպքում, երբ Հայաստանի ՆԳՆ-ն ու Գլխավոր դատախազությունն իրենք են պաշտոնապես խոստովանել, որ որոշել են ինձ չձերբակալել (սահմանին ամեն անգամ բերման ենթարկելը հաշիվ չէ), քանի որ բելառուսական հարցումը սխալ էր ձևակերպված, և Բելառուսի քրեական օրենսգրքի հոդվածների համարներից բացի ոչ մի այլ փաստաթուղթ կցված չէր։

Նման դեպքում, ելնելով Հայաստանի Հանրապետության օրենքներից, ինչպես նաև Քիշնևի կոնվենցիայից, հետախուզումը պետք է դադարեցվի։ Քանի որ հստակ գրված է՝ եթե հետախուզումը հայտարարվել է ա) կանոնների խախտմամբ (չկան փաստաթղթեր), բ) խախտվել են ժամկետները (հարցում անող կողմին տրվում է 40 օր մեղքի ապացույցներ ներկայացնելու համար, իսկ արդեն մեկ տարի է անցել), գ) ակնհայտ են և ՄԻԵԴ-ի ու ՄԱԿ-ի որոշումներով ապացուցված են Բելառուսի կողմից մարդու նկատմամբ քաղաքական դրդապատճառներով հետապնդումները։

Բայց ի՞նչ է գրել դատավոր Լիլիթ Սադոյանը որոշման մեջ։ Որ բոլոր պահանջները պետք է ուղղել Բելառուսին. թող նրանք հանեն հետախուզումը, այդ դեպքում Հայաստանում էլ չեն ձերբակալի։ Հիանալի եզրակացություն է, որն արել է հարգարժան դատարանը Բելառուսի՝ այն դաժան բռնապետության վերաբերյալ, որտեղ 33 տարի կառավարել է Լուկաշենկոն, որտեղ կան տասնյակ հազարավոր քաղբանտարկյալներ, իսկ երկիրը գտնվում է Եվրամիության և ԱՄՆ-ի պատժամիջոցների ներքո։

Ոչ միայն ես մշակութային շոկ ապրեցի, այլև իմ փաստաբաններ Վահագն Գասպարյանը և Էդուարդ Աղաջանյանը։

Չկարծեք, թե ես և փաստաբաններս միամիտ ենք և լուրջ հավատում էինք, որ լուկաշենկոյական Բելառուսը չի փորձի միջամտել Հայաստանում ընթացող դատական գործընթացին։ Եթե իմ փաստաբանները զուսպ մարդիկ են և իրենց կասկածները սովորաբար իրենց մեջ են պահում, ապա ես դեռ Երևանի վարչական դատարան դիմելու օրը հրապարակավ գրել էի Ֆեյսբուքում, որ, իմ կարծիքով, դատավոր Լիլիթ Սադոյանի վրա կարող է ճնշում գործադրվել Երևանում Բելառուսի դեսպանության կողմից։ Պարտադիր չէ ուղղակիորեն, այլ հնարավոր է երրորդ կողմի միջոցով. բարեբախտաբար Հայաստանում քիչ չեն Ռուսաստանի և Բելառուսի գործակալները, այդ թվում՝ իշխանական և ուժային կառույցներում։

Բայց, գիտեք, այնուամենայնիվ բոլորս ուզում էինք հավատալ լավագույնին և նույնիսկ հավատացինք։ Չէ՞ որ իրավիճակն այնքան ակնհայտ է ու թափանցիկ, որ դատարանի որոշումը պարզապես չէր կարող այլ լինել, քան հետախուզումը դադարեցնելը։

Որո՞նք են մեր հետագա քայլերը։ Մենք բողոքարկում ենք Վերաքննիչ վարչական դատարան, իսկ եթե բելառուսական «Բատկայի» ձեռքերը հասնեն նաև այնտեղ, ապա բողոք կներկայացնենք Ստրասբուրգի ՄԻԵԴ։ Եվ հուսով եմ՝ ոչ ոք չի կասկածում, որ հենց այդպես էլ կլինի։ Մանավանդ որ Ադրբեջանին ես արդեն հասցրել եմ ՄԻԵԴ 2021 թվականին, և դատարանը նրանց մեղավոր է ճանաչել ապօրինի ձերբակալության, խոշտանգումների և սպանության փորձի համար։

Ի՞նչ է սպասվում ինձ Հայաստան հաջորդ այցելության ժամանակ։ Դա միանգամայն ակնհայտ է, չէ՞ որ դատավորը «կանաչ լույս» է վառել Հայաստանի ԱԱԾ սահմանապահ ծառայության համար՝ համարձակորեն գործելու Բելառուսի Հանրապետության շահերից ելնելով, քանի որ, իբր, պարտավորություններ կան։ Իսկ դա նշանակում է, որ մուտքի ժամանակ կրկին բերման կենթարկեն, կրկին հակամարտություն կլինի, կրկին լրատվամիջոցների հրապարակումների տարափ կսկսվի։ Կարող են նաև քննչական մեկուսաարան տանել, եթե հանկարծ հերթափոխի պետը ոչ այնքան խելացի սպա լինի։ Իսկ քննչական մեկուսարանում հակամարտությունն արդեն երաշխավորված ու անդառնալի կլինի՝ ձերբակալման առաջին իսկ րոպեից հացադուլի հայտարարում, բողոք, դիվանագետների ներգրավում և այլն։ Ադրբեջանի իշխանությունները թույլ չեն տա ստել. Լապշինը նրանց ոչ մի օր հանգիստ չի տվել Բաքվի բանտում, և դա ավարտվեց սպանության փորձով ու Ստրասբուրգի դատարանով»,- գրել է նա։