Համամասնական-մեծամասնականի ընտրությունը չի լուծում կեղծիքների հարցը

Խորհրդարանական ոչ իշխանական հինգ խմբակցությունների կողմից ԱԺ-ում քննարկման է դրվել «Ընտրական օրենսգրքում» փոփոխություններ կատարելու և ամբողջությամբ համամասնական ընտրակարգին անցնելու հարցը:

Նման առաջարկությամբ միշտ հանդես են եկել ընդդիմադիր ուժերը՝ գրեթե նույնական պատճառաբանությամբ: Մարդիկ պնդում են, որ մեծամասնական ընտրակարգով ընտրությունները կեղծվում են, խորհրդարանում հայտնվում են մականունավորները, իսկ իշխանության համար՝ մեծամասնական տարածքներն ու դրանցից ընտրվածները բոնուսի նշանակություն են ստանում:

Արտաքուստ ճշմարտանման այս փաստարկներն իրականում շատ մակերեսային են, որովհետև տրամաբանությունը հուշում է, որ իշխանությունները շատ հանգիստ կարող են կեղծել նաև համամասնական ընտրությունները: Ու նույնիսկ ավելի հեշտ, որովհետև «թվանկարչության» համար, այդ դեպքում, ավելի նվազ ռեսուրսներ ու ջանքեր են անհրաժեշտ. կեղծիքներն արվում են մեկ կենտրոնից հրահանգված ու ավելի երաշխավորված հետևանքով:

Օլիգարխներն ու թաղային հեղինակությունները խորհրդարանում կարող են հայտնվել ոչ միայն կոնկրետ ընտրատարածքից, այլ նաև համամասնական այս կամ այն ցուցակի «տաքուկ» տեղերում հանգրվանելով: Ուղղակի բացառապես համամասնական ընտրակարգը կստիպի, որ պատգամավորական հավակնություններ ունեցող օլիգարխը «մուծվի» ոչ միայն ու ոչ այնքան ընտրողին, որքան կուսակցական բոսսերին ու «կասիրներին»: Ու այդպիսի դրսևորումներ արդեն ունենք, կարելի է նույնիսկ բերել տասնյակ օրինակներ, որոնք կհուշեն, որ մեծահարուստների քսակը գայթակղել է անգամ դիսցիպլինար ու գաղափարական ՀՅԴ-ին:

Մեծամասնական-համամասնականի խնդիրը լուծում է ոչ թե ընտրությունների որակի, այլ կուսակցակական համակարգի ձևավորման խնդիրը:

Հայաստանն այս պահին գնում է երկկուսակցական համակարգի ձևավորմանը, որի համար խթան կլինի նաև անցումը խորհրդարանական կառավարմանը:

Երկու ուժեղ կուսակցության առկայության պայմաններում ավելի է փոքրանում այլ կուսակցությունների՝ ԱԺ-ում հայտվելու հեռանկարը:

Ես կարծում եմ, որ մեր քաղաքական դաշտի ձևավորման տեսանկյունից՝ ավելի էֆեկտիվ կլինի անցումը մեծամասնական բազմամանդատ ընտրատարածքներին: Եթե կուզեք՝ սա համամասնականի ու մեծամասնականի արդյունավետ համադրում է:

Բազմամանդատ տարածքի առանձնահատկությունն այն է, որ մեկ ընտրատարածքից պատգամավորական մանդատ են ստանում, ենթադրենք, երկու ամենաշատ քվեներ ստացածները:

Նախ սա կօգնի, որ ընտրատարածքները փոքրանան, ինչը հաջողության հնարավորություն կտա նաև մարդկանց, ովքեր մեծ գումարների չեն տիրապետում կամ ներկայացնում են ավելի փոքր հնարավորություններ ունեցող քաղաքական ու հասարակական խմբերի:

Ընտրական գործընթացում ավելի պակաս կլինի փողի գործոնը, որովհետև փոխվում է ընտրության փիլիսոփայությունը, ու թեկնածուներն աշխատում են իրենց հաջողությունը զարգացնելով՝ օգտակար լինել նաև թիմին՝ ձերբազատվելով կուսակցության համար «տոկոս խփելու» հոգսից:

Այս ընտրակարգով ձևավորված խորհրդարանն ավելի օբյեկտիվ կարտացոլի հասարակական տրամադրությունները, որովհետև ավելի քիչ քվեներ են կորում՝ պարտված թեկնածուների ակտիվում գրանցվելով:

Սա հնարավոր առաջարկներից մեկն է, սակայն ոչ միակը: Համենայն դեպս, իմ կարծիքով, անհրաժեշտ է դուրս գալ ավանդական լուծումների հարթությունից ու նախապատվությունը տալ ավելի կրեատիվ լուծումների:

Սուրեն Սուրենյանց