Ռուսական կայսրության «կապրիզները» և մերոնց «նազերը»

Ժամանակակից կայսրություններն անպայման չեն կլանում այլ երկրների՝ սեփական դրոշը վասալի մայրաքաղաքում ծածանելու համար։ Արդի աշխարհում գոյություն ունեն ազդեցության այլ լծակներ։ Ռուսաստանը համարում է, որ հետսովետական տարածքն իր ազդեցության լեգիտիմ գոտին է։ ԱՄՆ հեռացող վարչակազմը եւ ԵՄ-ն, բնականաբար, այլ կարծիքի են, սակայն Ուկրաինայի իրադարձությունները եւ հատկապես՝ ԱՄՆ պաշտոնում Դոնալդ Թրամփի ընտրությունը, կարող են բերել նրան, որ Արեւմուտքը գոնե ժամանակավորապես «բացակայի» մեր տարածաշրջանից։

Ռուսաստանը իր ազդեցությունը հետսովետական տարածքում իրականացնում է մի շարք կառույցների՝ ԱՊՀ-ի, ԵՏՄ-ի, ՀԱՊԿ-ի, միջոցով, սակայն ինտեգրացիոն կառույցները ռուսական քաղաքականության ոճը չեն, որովհետեւ Մոսկվան սովոր չէ աշխատել կոնսենսուսի սկզբունքով՝ շատ հաճախ տուրք տալով պարտադրանքին։

Մոսկվայում, անշուշտ, ուսումնասիրում են հետխորհրդային յուրաքանչյուր երկրի սուվերենության աղբյուրները, պարզում են այն ինստիտուտներին կամ սուբյեկտներին, որոնք անկախության պոտենցիալի կրող են։ Հենց նրանք էլ սովորաբար դառնում են Կրեմլի հասցեական քաղաքականության թիրախները։ Օրինակ, ապրիլյան պատերազմի հետեւանքով՝ փոխվեց մեր հասարակության վերաբերմունքը Ռուսաստանի հանդեպ՝ առնվազն այն պատճառով, որ տասնյակ հայորդիներ զոհվեցին Ադրբեջանին վաճառված ռուսական զենքի արձակած կրակոցներից։ Հիմա Ռուսաստանից փորձում են սիրաշահել ու նաեւ վերահսկել մեր հասարակությանը։

Այնքան էլ էական չէ՝ իրական է, թե՝ ոչ Կարեն Կարապետյանի «Ռուսաստանի մարդ» լինելու հանգամանքը։ Այս հնարքը հաջողությամբ օգտագործվում է ռուսների կողմից՝ պատրանք ստեղծելով, որ ռուսական ազդեցության ուժեղացումը բերում է գազի գնի էժանացման։ Մյուս կողմից՝ ՅՈւՆԵՍԿՕ-ում Ռուսաստանի մշտական ներկայացուցիչ, դեսպան Էլեոնորա Միտրոֆանովան առաջարկում է՝ հետխորհրդային երկրներում հատուկ կարգավիճակ տալ ռուսաց լեզվին։ Այս առաջարկ-պահանջն, նաեւ, ու գուցե առաջին հերթին, հենց Հայաստանին է հասցեագրված։ Իհարկե, Միտրոֆանովան այն պաշտոնյան չէ, որի պատճառով՝ լուրջ խնդիր առաջանա հայ-ռուսական հարաբերություններում։ Դեսպանն, ըստ ամենայնի, փորձել է հասարակական տրամադրություններ շոշափել ու գոնե լավ է, որ այս դեպքում՝ իշխանություններն իրենք մերժեցին այդ կնոջ անպարկեշտ առաջարկը՝ պատասխանատվությունը չթողելով հասարակության վրա։

Սակայն ապրիլին Հայաստանի ինքնիշխանության միակ իրական կենտրոն մնացել էր միայն բանակը՝ չեզոքացնելով ոչ միայն Ադրբեջանի ագրեսիան, այլ գուցե նաեւ՝ աշխարհաքաղաքական որոշակի կենտրոնի նկրտումները։ Հիմա ռուսները փորձում են կառավարելի դարձնել մեր բանակը՝ Հայաստանին միացյալ տարբեր ֆորմատներ առաջարկելով։ Այս ամենը գուցե մտահոգիչ չլիներ, եթե իշխանությունները հասարակությանն անկեղծորեն բացատրեին, թե ինչ առաքելություն ունի հայ-ռուսական միացյալ զորախումբը։ Բացատրություններ չեն հնչում՝ ավելի խորացնելով հանրային կասկածները։

Ժամանակն է, որ մեր քաղաքական, հանրային միտքը Ռուսաստանին ընկալեն ոչ թե «մեծ եղբոր», այլ՝ կայսրության կարգավիճակում։ Այդ դեպքում՝ չենք ունենա չարդարացված սպասելիքներ եւ մեծ հիասթափություններ։ Փոխարենը՝ ճիշտ կգնահատենք մարտահրավերները եւ կունենանք ավելի ռացիոնալ քաղաքականություն։

Սարգիս Հակոբյան