Երկիրն էլ ծախեք, պրծեք...

Կառավարության պետական գույքի մասնավորեցման 2017-2020 թթ-ի ծրագիրը, որի շրջանակներում նախատեսվում է նաև մասնավորեցնել մի շարք կարևորագույն առողջապահական հաստատություններ, դարձել է բավական թեժ քննարկումների ու հակասությունների առարկա ոչ միայն Ազգային ժողովում, այլև դրանից դուրս. հարցերը՝ կապված հատկապես բժշկական համապատասխան հաստատությունների մասնավորեցման հետ, այնքան շատ են, որ հազիվ թե որևէ մեկը կարողանա դրանց հստակ հիմնավորված պատասխաններ գտնել: Նշենք, որ համապատասխան ծրագրով նախատեսվում է մասնավորեցնել այնպիսի կարևորագույն նշանակության հաստատություններ, ինչպիսիք են` Ճառագայթային բժշկության և այրվածքների գիտական կենտրոնը, Ֆանարջյանի անվան ուռուցքաբանության ազգային կենտրոնը, Վնասվածքաբանության և օրթոպեդիայի գիտական կենտրոնը, Կուրորտաբանության և ֆիզիկական բժշկության գիտահետազոտական կենտրոնը, Մաշկաբանության և սեռավարակաբանական բժշկագիտական կենտրոնը, «Օշական» մանկական վերականգնողական կենտրոնը, «Դիլիջան» մանկական հակատուբերկուլյոզային առողջարանը, Երևանի երկաթուղու պոլիկլինիկան, Նևրոզների կլինիկան, Հանրապետական անձավաբուժական կենտրոնը, «Արաբկիր» բժշկական համալիր-երեխաների և դեռահասների առողջության ինստիտուտը:

Որքան էլ ոմանք փորձեն մասնավորեցման ծրագիրը ներկայացնել որպես փրկության ծրագիր, սակայն առնվազն առողջապահական հաստատությունների առումով պետք է նկատել, որ հնչող մտավախությունները միանգամայն օբյեկտիվ են. դրանք կարևորագույն սոցիալական նշանակություն ունեցող հաստատություններ են, որոնց մասնավորեցումը դեռ հայտնի չէ, թե ինչին կարող է հանգեցնել: Ընդհանրապես, նկատենք, որ նման կարևոր գործընթաց սկսելն առանց քննարկումների, առանց նույն ԱԺ-ում ծավալուն լսումներ կազմակերպելու սխալ էր, քանի որ դիցուք առողջապահությունը մի ոլորտ է, որն առնչվում է ՀՀ յուրաքանչյուր քաղաքացու. առանց հանրային ու մասնագիտական կարծիքի հետ հաշվի նստելու վերցնել ու շուրջ մեկ տասնյակ բուժկենտրոններ հանձնել մասնավորի տնօրինությանը, մեղմ ասած, չարդարացված հապճեպություն է: Ամենաառաջին խնդիրը, որ ծագելու է այս կարևորագույն բուժհաստատությունների մասնավորեցման արդյունքում, բժշկական ծառայությունների մատուցման թանկացումն է լինելու: Ու չնայած նախարար Լևոն Ալթունյանին կարծես թանկացման սպառնալիքն այնքան էլ սարսափելի կարող է չթվալ, սակայն աղքատության մեջ թաղված երկրի պարագայում այս հանգամանքը չի կարող անտեսվել. վերջիվերջո ո՞ւմ են պետք որակյալ, լավ սարքած-շինած հիվանդանոցներն ու առողջապահական կենտրոնները՝ հագեցած գերժամանակակից տեխնիկայով կամ մասնագիտական բարձր կարողություններ ունեցող աշխատակազմերով, եթե այդ կառույցների կողմից մատուցվող ծառայությունները հասու են լինելու բացառապես բնակչության 20-30%-ին:

Միգուցե և հիվանդանոցների մասնավորեցման արդյունքում ի հայտ եկող խնդիրներն այնքան էլ ճչացող չլինեին, եթե  Հայաստանում մատուցվեր պոլիկլինիկական նորմալ ծառայություններ. այսօր դրանց գոյությունը հանրապետությունում փաստացի ձևական բնույթ է կրում՝չբավարարելով անգամ տարրական ստանդարտներին: Մի խոսքով՝ սոցիալական տեսանկյունից մասնավորեցման այս գործընթացն իսկական սպառնալիք է դառնալու հասարակ բնակչության գլխին՝  ԱՆ ոլորտում շրջանառվող ֆինանսները կենտրոնացնելով մասնավորի ձեռքում. շահելու է  սեփականատերը, տուժելու՝ հասարակ ժողովուրդը: Եվ հետո՝ պակաս խնդրահարույց չէ Հայաստանի համար  ռազմավարական նշանակություն ունեցող այնպիսի առողջապահական հաստատությունների մասնավորեցումն, ինչպիսին ասենք նույն Ճառագայթային բժշկության և այրվածքների գիտական կենտրոնն է: Ինչպես նշված կենտրոնի տնօրեն, առողջապահության նախկին նախարար Նորայր Դավիդյանն էր նկատել, այսօր ոչ մի հիմնավոր պատճառ՝ մասնավորեցնելու տվյալ հաստատությունը, գոյություն չունի. բուժանձնակազմը  գերպրոֆեսիոնալ է, կենտրոնը հագեցած է գերժամանակակից բուժտեխնիկայով և այլն: Նա նաև նկատել էր, որ մասնավորեցման արդյունքում կարող է  լուրջ վտանգ սպառնալ կենտրոնի աշխատանքային գործունեությանը. այրվածքաբանության կենտրոնը այլ պետությունների պատվերով ու ֆինանսավորմամբ գիտական աշխատանքներ է իրականացնում, որը մասնավորեցման դեպքում հնարավոր չի լինելու:

Հետևաբար՝ հարց՝ ո՞րն է իմաստը Հայաստանի նման պատերազմող երկրի համար, մշտապես միջուկային ճառագայթման վտանգի տակ ապրող երկրում նման գերկարևոր կառույցի մասնավորեցումը: Լա՛վ, չե՞նք  ցանկանում երկրում ինչ-որ պետական հաստատություն ունենալ, ինչո՞ւ ենք մեզ գերլիբերալների տեղ դրել, մի՞թե երկիրն այնքան խղճուկ վիճակում է, որ բացի կահ-կարասին վաճառքի հանելուց այլ ելք բյուջեն լցնելու չունենք: Մի՞թե պարզ չէ, որ հասարակության առողջությունը վաճառքի հանելը ոչ մի լավ տեղ մեզ չի կարող տանել: Եվ ո՞վ է երաշխավորը, որ մասնավորն ավելի բարեխիղճ է գործելու...

Այս ամենն իրականում մեկի բանի է ծառայում. առողջապահական համակարգը ևս օլիգոպոլիզացվում է, օլիգոպոլիզացվում է ցանկացած ոլորտ, ուր քիչ թե շատ գումար է շրջանառվում՝ թքա՛ծ, թե դրա արդյունքում քանի հարյուր հազար մարդ է ստիպված լինելու դառնալ հեքիմների ու ժողովրդական բժիշկների մշտական կլիենտներ:

Դավիթ ԲԱԲԱՆՈՎ