Ինչո՞ւ Փաշինյանն ու Չավուշօղլուն սկսեցին խոսել «երրորդ ուժի» մասին. Regnum

«Regnum»-ի սյունակագիր Ստանիսլավ Տարասովը գրում է.

«Թուրքիայի արտգործնախարար Մևլութ Չավուշօղլուն և Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը կարևոր, ինտրիգային հայտարարություններ են արել։ «Պետք է պայմանավորվածություն ձեռք բերվի սահմանային համատեղ հանձնաժողովի ստեղծման և Ադրբեջանի առաջարկած խաղաղ համաձայնագրի շուրջ», - ասում է Չավուշօղլուն։ - Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի և մեր նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի միջև քննարկումները շարունակվում են։ Մենք աջակցում ենք այս գործընթացին։ Ինչո՞վ է վնասում Թուրքիայում հանդիպում անցկացնելը. Ինչո՞ւ է մեզ պետք երրորդ երկիր: Նրանք (Հայաստան - խմբ.) պետք է ավելի շատ խիզախություն ցուցաբերեն»։ Փաշինյանը, խոսելով Ղարաբաղի շուրջ ստեղծված իրավիճակի մասին, հայտարարեց. «Մենք չենք որոշել պատերազմ լինի, թե չլինի։ Մենք չենք որոշել ոչ մի բան։ Ես այսօր ասում եմ, որ ոչ՝ Հայաստանը ինքնիշխան պետություն է։ Եվ մենք պետք է  որոշելու իրավունքը վերադարձնենք մեզ»:

Այս երկու պնդումներին միավորում է ընդհանուր թեզը՝ «երրորդ ուժի» գործոնը։ Չավուշօղլուն, խոսելով սահմանային համատեղ հանձնաժողովի ստեղծման և խաղաղության համաձայնագրի մասին, նկատի չունի այն պայմանավորվածությունները, որոնք ձեռք են բերվել անցյալ տարեվերջին Սոչիում Ռուսաստանի և Ադրբեջանի նախագահների միջև` Հայաստանի վարչապետի հետ։ Խոսքը վերաբերում է ԵՄ-ի միջնորդությամբ Բրյուսելում վերջերս կայացած հանդիպման ընթացքում Ալիևի և Փաշինյանի միջև ձեռք բերված պայմանավորվածությանը հայ-ադրբեջանական սահմանի դելիմիտացիայի հարցով հանձնաժողով ստեղծելու վերաբերյալ՝ առանց Ռուսաստանի հյուպատոսական աջակցության։ Ինչ վերաբերում է Փաշինյանին, ապա նա ակնարկում է նաև, որ ղարաբաղյան երկրորդ պատերազմը սանձազերծել է արտաքին խաղացողներից մեկը, բայց բոլորը հասկանում են, թե ում ուղղությամբ են ուղղված նման մեղադրանքները։ Բայց չէ՞ որ նա և իր կառավարությունը բոլոր ջանքերը գործադրեցին ղարաբաղյան հիմնախնդրի կարգավորումն ավարտին հասցնելու, բանակցային գործընթացի բովանդակությունը փոխելու փորձերի ընթացքում Հայաստանին դիվանագիտական ​​մեկուսացման մեջ դնելու համար։ Ուստի բաց թողնվեց այն պահը, երբ հնարավոր էր պայմանավորվել Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ յոթ շրջանների փուլային փոխանցումը Բաքվին՝ նրա միջանկյալ կարգավիճակի և խաղաղապահների տեղակայման դիմաց։ Բավական է հիշել գոնե Փաշինյանի այն հայտարարությունը, որ իրականում «Ղարաբաղի շուրջ տարածք» հասկացություն չկա, այլ կա «անվտանգության գոտի»։

Այդ ընթացքում Երևանին ուղղակիորեն ասվել է, որ հայկական կողմից զիջումների բացակայությունը կարող է հանգեցնել պատերազմի վերսկսման, և որ Բաքվի համար արտաքին քաղաքական բարենպաստ պայմաններ են ձևավորվում ռազմական սցենարի անցնելու համար։ Բրիտանացի փորձագետ Թոմաս դե Վաալը կարծում է, որ պատերազմի մեկնարկն ընտրվել է՝ հաշվի առնելով միանգամից մի քանի գործոն՝ կլիմայից ու սեզոնից մինչև ԱՄՆ քաղաքական իրավիճակը։ Իսկ երբ պատերազմը սկսվեց, Հայաստանն ու Ղարաբաղը կռվեցին մեկուսացման մեջ։ Լեռնային Ղարաբաղի հանձնումը կանխորոշված ​​էր: Կողմերը համաձայնեցին բանակցությունների գնալ Ռուսաստանի և անձամբ նախագահ Վլադիմիր Պուտինի ազդեցության շնորհիվ։ Լեռնային Ղարաբաղում հայտնվեցին ռուս խաղաղապահները: Մենք ուրվագծում ենք այս իրավիճակը: Բայց դա մանրակրկիտ ուսումնասիրվում և վերլուծվում է ոչ միայն Ադրբեջանում և Հայաստանում։ Միևնույն ժամանակ արված որոշ եզրակացությունների պարադոքսն այն է, որ փորձագետները կանխատեսում էին ապագայում ռուսական միջնորդական ջանքերի դեգրադացիայի հավանականությունը։ Պատահական չէ, որ հայ-ադրբեջանական սահմանին տեղի ունեցած վերջին հակամարտությունից հետո կողմերը միասին, բայց տարբեր ձևերով ու տարբեր պատճառներով մեղադրում էին ռուս խաղաղապահներին՝ փաստացի իրավիճակի մեղքը բարդելով Ռուսաստանի վրա։

Եթե ​​խաղաղապահները լքեն Լեռնային Ղարաբաղը, և այս տարածքն ամբողջությամբ անցնի Բաքվի վերահսկողության տակ, ապա Երևանը, բնականաբար, ոչ թե իրեն, այլ Մոսկվային կմեղադրի Լեռնային Ղարաբաղի հանձնման համար։ Մյուս կողմից, ֆորմալ առումով Մոսկվան բոլոր հիմքերն ունի հայտարարելու ՀԱՊԿ անդամներից մեկի համար իրական ռազմական սպառնալիքի առկայության մասին։ Եվ դրա հիման վրա հայտարարում են Պայմանագրում ընդգրկված երկրների բանակներից խաղաղապահ ուժեր ստեղծելու իրենց իրավունքը։ Եթե ​​դա հաջողվի՝ ՄԱԿ-ի դրոշի ներքո, եթե ոչ, ապա ՀԱՊԿ դրոշը նույնպես միանգամայն բավարար կլինի։ Գլխավորն այն է, որ ՀԱՊԿ խաղաղապահ կորպուսի ներդրումը կարող է իրականացվել ոչ Հայաստանի անունից, ոչ ի պաշտպանություն Ղարաբաղի, ոչ էլ Ադրբեջանի դեմ։ Խոսքը լինելու է կողմերի ուժերի հեռահար տարանջատման մասին։ Սա ցույց կտա տարածաշրջանում ռուսական շահերի իրավունքների անվիճելիությունը, Ռուսաստանի արբիտրաժային կարգավիճակը նրա ցանկացած վիճահարույց հարցում, ինչպես նաև խաղաղությունը կոլեկտիվ կերպով ապահովելու գործնական կարողությունը։ Բայց դա տեսականորեն է: Գործնականում, Թուրքիան, որը սկսել է Հայաստանի հետ հարաբերությունների կարգավորման գործընթացը, հեռացնում է Ռուսաստանը Երեւանից, հեռացնում է Հայաստանի համար թուրքական սպառնալիքի գործոնը՝ իր քաղաքական կուրսը փոխելու համար։

Այս առնչությամբ շատ թուրք վերլուծաբաններ սկսեցին տարակուսել «Փաշինյանի քայլի» պատճառները՝ հայտարարելով, որ «Թուրքիայի համար Հայաստանի հետ հարաբերությունները ոչ տնտեսական, ոչ էլ քաղաքական նշանակություն չունեն»։ Նրանցից ոմանք իրենց կանխատեսումներում ավելի հեռուն գնացին: Փաշինյանը ձգտում է փոխել Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների ձևաչափը, նվազեցնել նրա ազդեցությունը տարածաշրջանում՝ դիմելով արևմտյան սփյուռքին։ Նա Մոսկվայի առաջ դնում է ոչ այնքան Երևանը, որքան տարածաշրջանային պատմական նպատակներ, որոնք կարող են աջակցություն ստանալ Արևմուտքում։ Որովհետեւ, ըստ թուրքական Cumhuriyet թերթի, «Ռուսաստանի ռազմավարական թիկունքում` Անդրկովկասում, ազդեցության թուլացումը Թուրքիայի համար աշխարհաքաղաքական նոր հեռանկարներ է բացում Սիրիայում»։ Տեղի ունեցողի լույսի ներքո Անդրկովկասի վրա թուրքական աշխարհաքաղաքական վերահսկողությունը վերականգնելու փորձը տրամաբանական քայլ է։ Ավելին, այնտեղ հիանալի ռազմահենադաշտ կա՝ Ադրբեջանը։

Ամերիկյան Washington Examiner հրատարակության համաձայն՝ Բաքուն, Երևանը և Անկարան ներքաշված են բազմակողմ աշխարհաքաղաքական բարդ խաղի մեջ՝ միաժամանակ վստահ լինելով, որ կկարողանան ամրապնդել իրենց համար անհրաժեշտ իրադրությունը տարածաշրջանում։ Ի՞նչ է նշանակում այս ամենը»։