Թուրքիան նոր մարտահրավերների առաջ

Եվրոպայի եւ Մերձավոր Արեւելքի երկրների միջեւ որպես ՆԱՏՕ-ական կառույցի աշխարհաքաղաքական կամուրջ ներկայանալով Թուրքիան այնքան է բարելավել իր տնտեսական եւ միջազգային կերպարը, որ օսմանյան փառասիրական ձգտումները դարձյալ գլուխ են բարձրացրել երկրում: Վարչապետի եւ արտգործնախարարի երկու բարձրագույն պաշտոններ վստահվել են համապատասխանորեն Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանին եւ Ահմեդ Դավութօղլուին: Հակառակ հայերի ցեղասպանության եւ Բալկաններից մինչեւ Հյուսիսային Աֆրիկա ձգվող արյունահեղությունների վերաբերյալ գոյություն ունեցող փաստերին, վերջինս որպես դիվանագետ սկսել էր կարոտախտի դրսեւորումներով ուրվագծել Օսմանյան կայսրությունը, որտեղ հպատակ ազգությունները ապրում էին «եղբայրական սիրո» եւ «ներդաշնակության» մթնոլորտում:

Բարգավաճող տնտեսության եւ Իսրայելի հետ դարբնված գերիշխանության դինամիկայով լիցքավորվածՙ Անկարան հույսեր էր փայփայում, որ տարածաշրջանը կվերաձեւավորի համապատասխան իր երազանքներին: Դավութօղլուն հպարտորեն հրապարակ էր նետել հարեւանների հետ «զրոյական» խնդիրներ ունենալու իր նոր քաղաքականությունը, որն իրականում նշանակում էր ստիպել հարեւաններին ՆԱՏՕ-ի ուժերի հովանու ներքո ընդունել այդ քաղաքականությունը:

Վերջին տասնամյակում իշխանության ղեկն իր ձեռքում պահած Էրդողանի «չափավոր» իսլամիստական կուսակցությունը ստիպված էր սանձել իր ներքին եւ արտաքին քաղաքականության փառասիրությունները, հասկանալով, որ իրենց ուժերից վեր գործ են բռնել:

Հակառակ տնտեսության նվաճումներինՙ ներքին քաղաքականությունը դեմ առավ որոշ խոչընդոտների, ինչպես ցույց տվեցին Գեզի պուրակի ցույցերը: Էրդողանը խելացի գտնվեց ի չիք դարձնելու հնարավոր մեկ այլ խնդիրՙ քրդական հարցը, որը կարող էր տապալել իր իշխանությունը, եթե միանար որպես բնապահպանական շարժում սկսված զանգվածային ընդվզումներին, որոնք հետագայում տարածվեցին ամբողջ երկրով մեկ: Քրդերը սովորաբար որեւէ քայլի չէին դիմումՙ սպասելով PKK-ի բանտարկված առաջնորդ Աբդուլլահ Օջալանի հետ Էրդողանի կառավարության անցկացրած բանակցությունների արդյունքներին:

Ներկայումս Էրդողանի անձնական ու իր երկրի փառասիրությունները խստագույն քննության են ենթարկվում: Անձամբ ինքըՙ Էրդողանը, պատրաստվում է մասնակցել առաջիկա նախագահական ընտրություններին, նպատակ ունենալով զբաղեցնել իր երբեմնի դաշնակից Աբդուլլահ Գյուլի պաշտոնը: Նա արդեն իսկ հրապարակել է բարեփոխումների իր փաթեթը, որը նախագահական աթոռի հաջող հայտ ներկայացնելու համար կոչ է անում ստեղծել ներքին կոալիցիաներ: Հարեւանների հետ «զրոյական խնդիրներ» ունենալու նրա արտաքին քաղաքականությունը ամբողջովին ձախողված կարելի է համարել, քանի որ Անկարան, չարաշահելով իր դիրքը, միջամտել է յուրաքանչյուր հարեւանի ներքին գործերին:

Սեպտեմբերի 30-ին հրապարակված Էրդողանի բարեփոխումների փաթեթը ընդհանուր դժգոհություն առաջացրեց: Այն չէր բավարարում քրդական սպասելիքները: Քրդերն ամբողջական անկախության իրենց պայքարը սկսել են 30 տարի առաջ: Այդ անկախությունը նշանակում է Թուրքիայի մասնատումը, մի բան, որ աշխարհի հզորները թույլ չեն տա: Եվ Օջալանը գիտակցում է դա: Ինչ վերաբերում է մշակութային ինքնորոշման խնդրին, որը նշանակում էր առաջին հերթին քրդերեն լեզվի օգտագործմանը, ապա Էրդողանի ծրագիրը միայն արջի ծառայություն էր մատուցում, քանի որ թույլատրում է դասավանդել համայնքի լեզվով միայն մասնավոր դպրոցներում, որտեղ շատ քիչ քրդերի երեխաներ ի վիճակի կլինեն հաճախելու: Ահաբեկչական օրենքները դեռեւս ուժի մեջ են: Դրանք 40 հազար քրդերի կյանք են խլել: Նոր սահմանադրությամբ խորհրդարանական ընտրություններում կուսակցությունների ընտրական արգելապատնեշի իջեցումը նույնպես չի բավարարում քրդերին, քանի որ նրանք գիտակցում են, որ եթե նույնիսկ առանձին շրջաններում պաշտպանություն վայելեն, ապա համազգային մակարդակով չեն կարողանա բավարար քվեներ ստանալ:

Մանրամասները` «Ազգ»-ի այսօրվա համարում: