«Հերոսացման» ճանապարհը

Ազատամարտը մեր ազգային ոգու զարթոնքն էր, հույսի ու հավատի ներշնչանք, անհավասար պայքարում հաղթելու հոգեբանության ամրապնդում: Ազատամարտն անշուշտ մեծ ոգևորություն առաջացրեց ողջ հայության մեջ, և տեղի ունեցավ կարևոր մի երևույթ, զենք վերցրեց ժողովուրդը և հաղթեց անհավասար պայքարում, ծնվեց հայ ազատամարտիկը, ազատության պայքարի ելած մարտիկը: Տարբեր անվնակոչումներ էլ եղան` ֆիդայիներ, երկրապահներ և այլն, սակայն նրանց միավորում էր ազատամարտը և իրավամբ նրանք կոչվեցին ազատամարտիկներ:

Նման հայդուկական ջոկատներ, կամ ինչպես ասում են «կռված տղերք» կային և' Վրաստանում և' Ադրբեջանում, Աֆղանստանում , որոնք պատուհաս դարձան սեփական ժողովրդի գլխին, նույն «կռվող տղերքը» մարտական թատերաբեմ դարձրին Վրաստանը, տանկերով գնացին Բաքվի վրա, և վերջապես աֆղանական տարբերակը, ուր մինչ այսօր խաղաղություն չկա:

Հայ ազատամարտիկը զերծ մնաց սադրանքներից, որոնք վտանգելու էին նորաստեղծ երկրի հիմքերը և բարոյազրկելու կամավորական պայքարը: Դեռ 1992թ ամռանը նորաստեղծ պաշտպանության նախարարությունում հարց բարձրացվեց պայքարել, վայ ազատամարտիկների, դեմ, շատերը կհիշեն թե քանի համազգեստավոր բերման ենթարկվեց Երևանում և նրանցից քանիս էին իրական ազատամարտիկներ:

Որքան էլ խիստ պայքար տարվեց ինքնակոչների դեմ, այնուամենայնիվ եղան սողանցքներ:

Ազատամարտիկի բարձր անունը առավել հպարտությամբ ցավոք կրեցին նրանք, ովքեր լավ «ճառասան» կամ պարծենկոտներ էին, ովքեր հասարակության որոշ նեղ շրջաներում ներկայացան պայքարի քաջամարտիկներ, և ցավոք` գրքեր գրվեցին, հոդվածներ տպագրվեցին, հորինվեցին ռեպորտաժներ: Երկիրը պատերազմի մեջ էր, և ժամանակ ու հնարավորություն չկար ճշտել, հետևել, խմբագրել:

Նմանները, որպես կանոն, թաքնվում են պատերազմի իրական մասնակիցների, իրական ազատամարտիկների թիկունքում և պահը չկորցնելով, պատեհ առիթով գործի դենելով ճարտասանական հմտություները հանրությանը ներկայանալու:

Ցավալի է, բայց փաստ, որ այսօր էլ ականատեսն ենք նման երևույթների:

2013 թվականի վերջին մի խումբ ազատամարտիկներ հանրահավաքներ էին անցկացնում Ազատության հրապարակում, և որոշվեց ստեղծել «Ռազմադաշտային հրամանատարների խորհուրդ»: Խորհրդի կազմում ընդգրկվեցին ազատամարտիկներ, որոնք իրոք մասնակիցել էին ազատամարտին, և դա քննարկման հարց չէ և չի էլ կարող լինել: Ցավոք այդ նույն կազմում հանդիպում ենք «ռազմադաշտային հրամանատարների» ովքեր ազատամարտի հետ որևէ կապ չունեն: Պայքարի ելած ազատամարտիկներին հասկանալ կարելի է, եթե առաջ են քաշվում սոցալական և օրենսդրական խնդիրներ, սակայն ակնհայտ է, որ հեղափոխական կոչերով հանդես են գալիս ծառայության ընթացքում չարաշահումների և խախտումների համար, մեղմ ասած, պատժված անձինք, կամ անհայտ կենսագրությամբ ինքնակոչներ:

Եթե ազատամարտիկների պայքարը լիներ հանուն բարեփոխումների, պայքարը լիներ նպատակային, կոնկրետ ծրագրերով, հստակ և հասկանալի լինեին պահանջները ,ապա այդ պարագայում, ինչպես 88-ին, կհամախմբվեին իրական ազատամարտիկները, հանրահավաքները կլինեին մարդաշատ և իմաստալից:

Եվ վերջապես` պայքարը լինում է հանուն արդարության, ոչ թե նեղ անձնական հարցերի շուրջ:

…ԵԿՄ 10-րդ համագումարի ու դրա շուրջ տեղի ունեցող քննարկումների ֆոնին «Ռազմադաշտային հրամանատարների խորհրդի» մի շարք ներկայացուցիչների ելույթներից առանձնահատուկ է լրագրողական նեղ շրջանակներում հայտնի Սուրեն Սարգսյանը, ով ակտիվորեն վարում է ազատամարտիկների հանրահավաքներն ու նրանց անունից շփվում լրագրողների հետ՝ ներկայանալով որպես ազատամարտիկ և անգամ դաշտային հրամանատար:

Բառիս բուն իմաստով իրենից ոչինչ չներկայացնող այս ինքնակոչին երբեք չէինք էլ անդրադառնա, եթե ստվեր չգցեր ազատամարտիկի անվան վրա և իր քաղաքական հայացքները չվերագրեր ազատմարտիկներին:

Քաղաքական պայքարի համար Սուրիկը կարող էր ցանկացած կուսակցության անդամ դառնալ, եթե, իհարկե ընդունեին, և իր պայքարը ծավալել: Սակայն վերջինս արդեն հասցրել է Դաշնակցության շարքերից փախչել ՀՀՇ, այստեղ էլ մի շարք քծնող գործեր անուշադիր մնացին, նպատակը չիրականացավ, ՀՀՇ-ն չգնահատեց վերջինիս, ինչը Սուրիկը բացատրում է նրանով, թե չուզեց ծառայել ռեժիմին, և առժանամանակ մոռացվեց: Կրկին ասպարեզ եկավ արդեն 2008-ին, նախագահական ընտրությունների ժամանակ, մի քանի անգամ ելույթներ ունեցավ հանրահավաքներին, որից հետո նորից անհետացավ և կրկին հայտնվեց մեկ էլ ազատամարտիկների հանրահավաքներում:

«Ռազմադաշտային հրամանատար» ներկայացող «ազատամարտիկ» Սուրեն Սարգսյանը սակայն մոռանում է որ ազատամարտից շատ տարիներ չեն անցել և դեռ, փառք Աստծո, կան մարդիկ, ովքեր լավ հիշողություն ունեն և ազատամարտից մի քանի տասնամյակ անց կենսագրություն չեն ստեղծում իր նման մի քանիսի վկայությամբ:

«Ռազմադաշտային հրամանատարների խորհրդի» մի շարք անդամներից չհաջողվեց ճշտել Սուրենի անցած ուղին: Ոմանք խուսափեցին պատասխանից, ոմանք ասացին, որ «ասում են, թե կռվել է», ոմանք էլ' «տղեն գրագետ խոսում է, հետո ինչ թե չի կռվել:

Խնդիրը Սուրենի կռված-չկռված լինելը չէ, Աստված իր հետ: Ճարտասանությամբ առաջնորդի դեր ստանձնած նման «տաքգլուխները» անկառավարելի են դառնում'տեղ գտնելով ստի և կեղծիքի միջոցով ստեղծված «հաջողության» պարույրներում: Զանգ կախողներին փնովող ճառ ասողները առնետների նման առաջինն են լքում նավը:

Ազատամարտիկների հոգսերով «տառապող» Սուրենը առաջինը ինքը բարոյական պիտի լիներ, որ իր հետևից տաներ զանգվածներին: Եթե վերջինս «Ռազմադաշտային հրամանատարների խորհուրդ» մտներ որպես սովորական հայ մարդ, որպես լրագրող, որպես սրտացավ անձ, կհասկանայինք և, ինչու չէ, անգամ հարգանքի կարժանանար, բայց ում է պետք կեղծ, հորինված «հերոսական մարտական անցյալը». ինչ է տալիս դա ինքնակոչին, և ինչու է ստվեր գցում ազատամարտիկի անբասիր անվան վրա:

Հարց է առաջանում, թե որն է իրական նպատակը: Ամեն գնով փնովել իշխանավորների՞ն: Ինքնահաստատում և հերոսացու՞մ: Միգուցե սրտացավությու՞ն: Բայց բացի ճառ ասելուց ի՞նչ է արել ազատամարտիկների համար: Իսկ գուցե ինչ որ մեկի հանձնարարությու՞նն է կատարում: Բայց դա առնվազն սրիկայություն է հենց «Ռազմադաշտային հրամանատարների խորհրդի» հանդեպ:

Եթե մի քիչ բարոյականություն ունես, Սուրեն Սարգսյան, ճղճիմ անձնական նպատակներին հասնելու համար մի շահարկի մարտի 1-ը, մի քաղաքականացրու ազատամարտիկների խնդիրները, հանգիստ թող զոհերի հոգիները, եկեղեցի գնա, խոնարհվի Աստծուն և խնկարկի զոհերի հիշատակը: Մարտի 1-ին այդպես են վարվելու իրական ազատամարտիկները:

ԱՐՄԵՆ ՀԱՐՈւԹՅՈւՆՅԱՆ, ազատամարտիկ