Փողի ներհոսքն ու «փախուստը»՝ ՀՀ բոլոր ղեկավարների կառավարման տարիներին

Վերջին շրջանում ներդրումների թեման կրկին թրենդային է դարձել: Պատճառն էլ, թերևս, պարզ է` խոստացված 800 միլիոն ներդրումներն այդպես էլ սառույցին գրվեցին: Երեք տարի անց էլ ներդրումային դինամիկան դեռևս մտահոգիչ է:

 

Իսկ ինչպիսի՞ն էր այդ դինամիկան նախկին նախագահների կառավարման տարիներին: Կենտրոնական բանկի հաշվետվություններում մեկնարկային տարին 1993 թվականն է։ Այդ տարի երկրում կատարված ներդրումների ծավալը չնչին էր՝ ընդամենը 800 հազար դոլար։  Հաջորդող տարիներին ներդրումները որոշակի տատանումներով, բայց սկսեցին աճել, և 2003 թվականին արդեն դրանք դարձան 122,9 մլն դոլար։ Իսկ 1998 թվականին, նույնիսկ կարելի է ասել, երկրում ներդրումային բում էր։ Այդ տարի Հայաստանում արվել է 232,4 մլն դոլարի ներդրում, ինչը մոտ 4,5 անգամ ավել էր նախորդ տարվանից։ 2004 թվականից ներդրումները սկսեցին մեծ տեմպերով աճել, և 2008 թվականին գրանցվեց իրական ներդրումային բում, երբ մեկ տարվա ընթացքում Հայաստանում արտասահմանից կատարված ներդրումների ծավալը կազմեց մոտ 950 մլն դոլար։

Հաջորդ տարվանից սկսած, սակայն, ներդրումները սկսեցին շարունակաբար նվազել և որոշակի տատանումներով 2017 թվականին կանգ առան 250 մլն դոլարի սահմաններում։ Դրան հաջորդող երկու տարիներին՝ 2018 և 2019 թվականներին, օտարերկրյա ներդրումները կազմեցին 254,1 մլն դոլար, իսկ արդեն նախորդ՝ 2020 թվականին, Հայաստանում կատարված օտարերկրյա ուղղակի ներդրումները գրանցեցին ամենացածր մակարդակը 2003 թվականից ի վեր։ Նախորդ տարի Հայաստանում ներդրումները կազմեցին ընդամենը 117,3 մլն դոլար, ինչն ավելի քան 2 անգամ պակաս է դրան նախորդող 3 տարիների ցուցանիշներից։

2016 թվականին, միայն սեպտեմբեր ամսվա ընթացքում Հայաստանից 94 մլն 92 հազար դոլարի կապիտալի արտահոսք է եղել. 2016 թվականից սկասած ՀՀ-ից կապիտալի արտահոսքը գնալով ավելացել է շուրջ տարեկան 20%-ով: 2017 թվականին կապիտալի արտահոսքը կազմել է 698 մլն 512 հազար դոլար, 2018 թվականի հունվար-հոկտեմբեր ամիսներին, Հայաստանից կապիտալի արտահոսքը եղել է բավականին բարձր՝ 814 մլն 218 հազար դոլար, նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածում այդ ցուցանիշը կազմել էր 641 մլն 139 հազար դոլար: Հայաստանից արտերկիր փոխանցումների մեծ մասը տեղի է ունենում ֆիզիկական անձանց փոխանցումների՝ տրանսֆերտների միջոցով, որոնց կտրուկ աճի արդյունքում՝ արտերկրից ստացված տրանսֆերտների դրական տարբերությունը կտրուկ նվազել է և կազմել ընդամենը 47.3 մլն դոլար՝ անցած տարվա 60.4 մլն դոլարի դիմաց: 2019 թվականին կապիտալի արտահոսքը կազմել է  շուրջ  1.5  միլիարդ ԱՄՆ դոլար: